شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
21 September 2016
به بهانه سال‌روز درگذشت «اکتاویو پاز»

«روزنگاشت/‌پاز شاعر عشق و دوستی»

۱۳۹۰ فروردین ۳۱

محبوبه شعاع / رادیو کوچه

[email protected]

نوزدهم آوریل برابر است با سال روز درگذشت «اکتاویو پاز» (Octavio Paz) شاعر، نویسنده، دیپلمات و منتقد مکزیکی. او زاده سال 1914 میلادی بود و در چنین روزی در سال 1998 درگذشت. از او آثار و اشعار بسیاری به جای مانده است. مقاله‌های پاز با نثر شاعرانه‌شان هنر، ادبیات، فرهنگ، زبان و ایدئولوژی را با هجوهای هوش‌مندانه و مکاشفه‌های متفکرانه تجزیه و تحلیل می‌کند.

«اوکتاویو پاز» در سی ‌و یکم مارس سال ۱۹۱۴ در «مکزیکوسیتی» زاده شد. او در هفده سالگی به نویسندگی و شاعری پرداخت. پدرش وکیل بود و پدر بزرگش، داستان نویس سرشناس، این دو در رشد و پرورش ذوق و استعداد پاز، تاثیر به سزایی داشتند. در حقیقت پاز در جوانی ارزش‌های اجتماعی را از پدر و ادبیات را از پدر بزرگ خود آموخت و سرانجام شاعری را به جای وکالت برگزید.

او در سال ۱۹۳۷ به والنسیا در «اسپانیا» سفر کرد تا در دومین کنگره جهانی نویسندگان ضد فاشیست شرکت کند. در سال ۱۹۴۳ با استفاده از کمک هزینه «بنیاد گوگنهایم» به آمریکا رفت. در این کشور بود که مطالعه دامنه‌دار و عمیق خود را درباره هویت مکزیک آغاز کرد که حاصل آن کتابی شد به نام «هزار توی تنهایی».

در سال ۱۹۶۲ پاز به سمت سفیر مکزیک در «هند» گماشته شد و به آن‌جا رفت. تاثیر تمدن هند را می‌توان در کتاب‌های متعددی که طی مدت اقامت خود در آن‌جا نوشته، به ویژه در کتاب «پرتوی از هند»، به خوبی مشاهده کرد. اوکتاویو در سال ۱۹۶۸ در اعتراض به سرکوبی خونین تظاهرات آرام دانش‌جویان در مکزیک، از مقام خود کناره‌گیری کرد و از آن پس تا واپسین سال‌های زندگی خود، سردبیری و نشر چند مجله معتبر ویژه هنر و سیاست را عهده دار شد.

در سال ۱۹۸۰ دانش‌گاه هاروارد به او دکترای افتخاری اهدا کرد و در سال ۱۹۸۱ مهم‌ترین جایزه ادبی اسپانیا یعنی جایزه «سروانتس Cervantes» (جایزه‌ای در حوزه ادبیات اسپانیایی است که هر ساله توسط وزارت فرهنگ اسپانیا به نویسندگان برگزیده اعطا می‌شود) نصیب او شد.

در دهه‌ی ۱۹۸۰ پاز در سراسر جهان به تدریس و سخن‌رانی پرداخت و به طور مداوم در تلویزیون مکزیک برنامه داشت. در همین ایام کتاب قطوری درباره‌ی سورخوانا دلاکروس، شاعر مکزیکی قرن هفدهم، سه مجموعه مقاله، کتابی سه جلدی درباره‌ی تاریخ، هنر و ادبیات مکزیک و تفسیری درباره‌ی سیاست بین‌المللی معاصر به نام «زمانه‌ی ابری» منتشر کرد.

در سال ۱۹۹۰ نیز آکادمی ادبیات سوئد، جایزه نوبل ادبیات را به اوکتاویو پاز شاعر سرشناس مکزیکی به پاس نیم قرن تلاش در زمینه شعر و ادبیات مکزیک اهدا کرد و سرانجام اوکتاویو پاز در نوزدهم آوریل سال ۱۹۹۸ بر اثر بیماری سرطان درگذشت.

اما جوهر نظریه پاز درباره شعر در قالب رشته‌ای عبارات متناقض‌نما خلاصه می‌شود که بدین ترتیب گفته شده است: شاعر برای دلش شعر می‌گوید، اما باید با مخاطبش ارتباط برقرار کند. شعر سری است که آفرینش آن را، هرگز دقیقن نمی‌توان وصف کرد، اما در عین حال نمی‌توان بی‌آن‌که به روال آفرینش آن اندیشید، به درک آن نایل شد. زبان ابزاری ناقص، اما اجتناب‌ناپذیر برای القای بیان نشدنی‌هاست. شعر وجدی است که واقعیت را نفی یا دگرگون می‌کند.

پاز هرگونه تحلیل و تبیین شعر معاصر را به قصد فهم آن عبث می‌داند. او هم‌چنین معتقد است که عشق و زبان می‌توانند ابزاری را برای کسب یگانگی و یک پارچگی در انسان پدید آورند. شعرهای او به منزله دریچه قلب انسانی است پاک و بی آلایش که بر روی انسانیت و قلم‌روهای نا‌شناخته هستی گشوده می‌شود، از این رو می‌توان پاز را شاعر عشق و دوستی نامید.

به نظر پاز آزادی بدون برابری و برابری بدون آزادی محقق نمی‌شود و از راه عشق و دوستی می‌توان به هر دوی آن‌ها دست یافت. پرسش پاز از خود و دیگران این است که «آیا بهتر نیست که زندگی را به صورت شعر درآوریم تا از زندگی شعر بسازیم؟ آیا شاعر نمی‌تواند به جای آفریدن شعر، خلق لحظه‌های شاعرانه زندگی را هدف اصلی خود قرار دهد؟»

مقاله‌های پاز با نثر شاعرانه‌شان هنر، ادبیات، فرهنگ، زبان و ایدئولوژی را با هجوهای هوش‌مندانه و مکاشفه‌های متفکرانه تجزیه و تحلیل می‌کند. مجموعه‌ی کامل اشعار پاز، تحت عنوان «سنگ خورشید»، در دو جلد، با ترجمه‌ی «ابوالقاسم اسماعیل‌پور» و به همت نشر «اسطوره» در سال ۱۳۸۷ خورشیدی منتشر در ایران شده است.

منبع‌ها:

ویکی‌پدیا

مجله الکترونیکی شعر وازنا

سایت انسان شناسی و فرهنگ

 

 

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,