Saturday, 18 July 2015
21 June 2021

«نهضت آزادی ایران یک حزب سازگارگرا»

2011 May 23

مطلب‌هایی که در این بخش تارنمای رادیو کوچه منتشر می‌شود یا انتخاب دبیر روز سایت و یا پیشنهاد دوستان رادیو است که می‌تواند از هر گروه یا دسته و یا مرامی باشد. نظر‌های مطرح شده در این بخش الزامن نظر رادیو کوچه نیست. اگر نقد و نظری بر نوشته‌های این بخش دارید می‌توانید برای ما ارسال کنید.

امیر رزاقی

در یک‌صد سال اخیر،  ایران از یک‌طرف در ارتباط با غرب و مدرنیته و پیامدهای آن قرار گرفته و از طرف دیگر حضور دین در تمامی لایه‌های اجتماعی از نمودهای بسیاری برخوردار بوده است‌. از این‌رو این موضوع  سبب گردیده تا میدان سنت و مدرنیته همواره محل بحث و مناقشه احزاب و گروه‌های سیاسی و اجتماعی شکل گرفته در این سرزمین باشد.

احزاب و گروه‌های سیاسی و اجتماعی ایرانی در جامعه‌ای تولد یافته‌اند که از یک‌سو دین در آن از اهمیت بالایی برخوردار بوده واز سوی دیگر بر اساس مراودات بین‌المللی با دنیای متجدد و اندیشه وآرا‌ غربی آشنا بوده  است‌، لذا حزب و گروه‌های سیاسی و اجتماعی  که دارای اندیشه نوسازی و اصلاح بوده و در جهت آن گام بر می‌داشته‌،‌ نمی‌توانسته به راحتی و به سادگی از کنار دین گذر کند. کم‌تر حزب سیاسی و تئوریسین‌ها و متفکرین  آن را می‌توان یافت که به گونه‌ای مستقیم و یا غیرمستقیم به موضوع بحث برانگیز و حساس دین و کارکردهای آن نپرداخته باشد.

با بررسی مکتوبات ودست‌نوشت‌های آنان مبحث دین و مبحث توسعه و نوسازی  را به‌عنوان یکی از محور‌های مهم مباحث آنان می‌توان دید.‌

به زعم نگارنده اگر بخواهیم احزاب و گروهای سیاسی و اجتماعی ایرانی را از منظر توجه آنان به موضوع دین و موضوع  توسعه و نوسازی و رابطه آنان با هم مورد بررسی قرار دهیم‌ می‌توان احزاب ‌و گروه‌ها را در سه (3) طیف کلی طبقه‌بندی نمود ‌.

طیف اول احزابی و گروه‌های ‌را می‌توان قرارداد که دین را نفی نموده ودین و نهادهای دینی را علت عدم توسعه  و نوسازی ایران می‌دانند، و آن را پرده‌ای می‌دانند که جلوی آگاهی و بصیرت مردم را می‌گیرد‌. این احزاب خواهان رهایی انسان از کنترل دین و نهادهای دینی می‌باشند. این احزاب علم نقاد و علم تجربی را منشا‌ اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی دانسته و خواهان حذف (ارزش‌های) مذهبی  برای ظهور ارزش‌های  مدرن  در جوامع هستند .

طیف دوم احزابی و گروه‌های هستند که کاملن در جبهه مقابل طیف اول قرار دارند و آن احزابی هستند که پا از سنت و تفکرات سنتی فراتر نمی‌گذارند و همواره مظاهر و تمدن غرب را یک‌سره مردود و مشکوک می‌دانند و از لحاظ نظری و علمی مبانی و پیامدهای مدرنیته را نفی می‌کنند. اینان احکام‌، رسوم و شریعت دینی را به عنوان یک حقیقت مطلق‌، ثابت‌، ابدی و فراگیر می‌دانند و اصلاح را در آن نمی‌پذیرند‌. از نظر آنان دین‌ ‌می‌تواند‌ داور و ملاک در هر زمینه  و عنصر بنیادین جامعه می‌باشد .

این احزاب  و گروه‌ها بر این عقیده هستند که هر چیزی که کم‌تر از نقد جامع  تجدد و سکولاریسم که اسلام را از هر جهت تهدید کند،‌ یک خطای بزرگ‌ محسوب می‌شود.

از نگاه آنان عقل،‌‌ خادم دین و ابزاری برای خرد ذاتی نهفته در دین است و شایستگی اصلاح را ندارد و عقل همواره ناقص و محدود می‌باشد. ‌ازدیدگاه این احزاب و گروه‌ها نهاد حکومت باید سرشتی دینی داشته و روحانیت شایستگی تفسیر را دارند.

نهضت آزادی ایران در طی حیات خود تا به امروز همواره به  تولید و باز تولید باورها و اندیشه خود پرداخته و در برخی از اندیشه‌های مذهبی اکنون به زعم نگارنده از روی‌کرد حداکثری به روی‌کرد حداقلی رسیده است

طیف سوم احزاب و گروه‌های سیاسی‌ و اجتماعی هستند که در عین میراث‌داری فرهنگ سنتی‌خواهان تحول اجتماعی  و مدرنیته  نیز می‌باشند‌.‌ آنان نه کاملن غربی شدن را چاره توسعه و نوسازی ایران می‌دانند و نه بازگشت به صدر اسلام را‌. این احزاب و گروه‌های سیاسی و اجتماعی عمدتن حیات دو زیستی دارند، اینان  از یک سو دینی و دارای نگرانی‌های مذهبی  هستند  و از سوی دیگر آشنا با مفاهیم و انگاره‌های تازه عقلی و عرفی غرب وپذیرای برخی از آن مفاهیم و انگاره‌ها .

این احزاب و گروه‌ها،‌ اسلام و شریعت را به گونه‌ای تفسیر می‌کنند که با عقل و دانش و تجارب بشر امروزی تقارن و تقارب پیدا کنند و هم سخن و هم‌راه شوند.

اینان هم نقد بر دین و مذهب دارند و هم نقد بر برخی از مفاهیم و انگاره‌های غربی.

این طیف خواستار سازگاری میان دین و عقل و دانش تجربی بشر هستند. در روی‌کرد آنان انسان محوریت دارد.

متفکرین و روشن‌فکران‌ این طیف در حوزه روشن‌فکران دین‌دار گام بر می‌دارند و معتقدند که روحانیت اگر      می‌خواهد در این راه گام بردارد باید به نوسازی فکریش پرداخته و به‌جای کسوت روحانیت‌، کسوت عا‌لم دینی را بر تن کند.

حال با این طبقه بندی کلی‌،  احزاب و گروه‌های سیاسی و اجتماعی ایران  که در شرح آن  در بالا رفت  می‌توان نهضت آزادی ایران را با توجه به  بیانیه‌ها این حزب و  مکتوبات و دست‌نوشته‌های  اعضا‌ آن به‌ویژه بنیان‌گذاران حزب چون مهندس بازرگان- طالقانی و…. این حزب را در دسته سوم قرار داد‌. نهضت آزادی ایران اساس تشکیلش مذهب و تعلقات مذهبی بنیان‌گذاران آن بوده است‌. آنان‌ تحصیل‌کرده غرب‌ و یا آشنا با مفاهیم غربی و مدرن بوده‌اند و پبش‌رفت‌ها‌ی غرب را باور داشتند‌. بدین معنی که آنان  از یک‌سو پا در سنت داشته و از سوی دیگر پذیرای بیساری از انگاره‌های غربی بوده‌اند‌. آنان همواره در پی آن بوده‌اند که  سازگاری بین مذهب و دست‌آوردهای مدرن غربی‌ ایجاد نمایند و در اندیشه ترمیم و اصلاح تفکرات و اندیشه‌های دینی بوده‌اند‌. بنیان‌گذران این حزب حضور خود را در سیاست نه به دلیل کسب قدرت سیاسی‌ بلکه به جهت تکلیف و حجتی که خداوند بر انسان‌ها گذارده که نسبت به جامعه خود متعهد باشند می‌دانند‌.‌ آنان همواره سعی بر آن داشتند تا برای تفکرات ملی و تفکرات چپ  محملی دینی بیایند. این حزب سیاسی علاوه بر آن‌که خود را یک حزب مذهبی‌ می‌دانند ‌خود را‌ یک حزب ناسیو‌نالیست و ملی هم می‌داند و ارزش‌های اصیل ایرانی را باور داشته و به گذشتگان و تاریخ سرزمین ایران  افتخار می‌نمایند و مخالف هرگونه استعمار و استثمار و استحمار ایران و ایرانی می‌باشند.

نهضت آزادی ایران در طی حیات خود تا به امروز همواره به  تولید و باز تولید باورها و اندیشه خود پرداخته و در برخی از اندیشه‌های مذهبی اکنون به زعم نگارنده از روی‌کرد حداکثری به روی‌کرد حداقلی رسیده است.

نهضت آزادی ایران همواره به عنوان یک حزب سیاسی ‌فارغ از نگاه ارزشی به تصمیمات سیاسی گرفته شده‌، در عرصه سیاست حضور داشته و علاوه برآن به عنوان یک جریان فکری و اندیشه ورز مطرح و در فرایند فکری اندیشه ورزان ایرانی و اجتماع ایرانی تاثیر‌گذار بوده است.

اکنون  50 سال از تاسیس این حزب سیاسی می‌گذارد ودر این مدت  با محدودیت‌های بسیاری مواجه بوده است و گاه در برخی از برهه‌های زمانی مجبور به توقف فعالیت سیاسی‌ بوده است‌ اما هرگز به عنوان یک جریان فکری توقف نداشته و اعضا‌ آن در  عرصه دین‌داران روشن‌فکر به اندیشه‌ورزی پرداخته‌اند.

در این عصر نسل جوان نهضت آزادی ایران‌ چون بنیان‌گذران حزب با ایمان به آیه شریف‌: «الذ‌ین یبلغون رسالات‌الله و یخشونه ولا یخشون  احدا الله و کفی بالله حسیبا.» و باور به اصول اولیه ایرانی‌بودن‌، مسلمان بودن و مصدقی بودن در عرصه سیاسی و اجتماعی ایران فعالیت داشته و در نهضت آزادی خواهی ملت ایران ‌حضور دارند .

 

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,