Saturday, 18 July 2015
09 August 2020
دایره‌ی شکسته

«مقبره‌ای برای عشق»

2011 May 26

مه‌شب ‌تاجیک/ رادیو کوچه

بدون شک «تاج‌محل» یکی از مهم‌ترین آثار به ویژه در زمینه‌ی هنر و معماری محسوب می‌شود. این بنای عظیم در عهد «شاه‌جهان» امپراتور مغولان هند در قرن هفدهم میلادی به وجود آمد. گورکانیان یا مغولان کبیر مسلمان بودند و آثار آنان نیز جز آثار اسلامی محسوب می‌شود.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

تاج محل در واقع آرام‌گاهی است که شاه جهان امپراطور مغولی هند برای همسر محبوبش «ممتاز محل» در «آگرا» ساخت. این بنا عالی‌ترین نوع از مجموعه مقابر این سلسله است. که نماد معماری مغول شده است، آرام‌گاه‌های‌شاهنشاهی مغولان تماشایی‌ترین نمودهای مراسم تدفین با ترکیب ابداعی و توسعه‌ی ایده‌های مرده‌ریگ تیموریان و سبک‌های محلی هند هستند. تاثیر هنر و معماری ایرانی در این بنا هویدا و بسیاری از اصطلاحات رایج در مورد قسمت‌های مختلف این بنا به پارسی است. اصطلاحاتی مانند «گز»، «کاروان‌سرا» و «میهمان‌خانه» که تاثیرات ناشی از فرهنگ و زبان ایرانیان در این مجموعه می‌باشد. قوس‌های جناقی بنا نیز تحت تاثیر معماری یرانی است و با این‌که معمار یا معماران آن به‌طور دقیق مشخص نیست ولی در مدارک اشاراتی به «عیسا ایرانی» شده است.

بنای آرام‌گاه برروی دو صفه روی هم قرار گرفته‌اند. ساختمان مزار با طرح «هشت بهشت» طراحی و ساخته شده است. هشت بهشت یا هشت جنت نام نوعی طرح معماری است که بر اساس آن به‌طور معمول در وسط نقشه بنا یک فضای مرکزی به‌طور غالب گنبدی شکل وجود دارد که از مرکز آن چهار محور تقارن عبور می‌کند. در دو طرف شرقی و غربی عمارت مزار، دو ساختمان کاملن همانند به صورت متقارن ساخته شده است. بنایی که در سمت غرب عمارت قرار گرفته، مسجدی است که از سه گنبدخانه و سه ایوان ترکیب شده است. در جبهه شرقی مزار بنایی مشابه مسجد ساخته شده که مهمان‌خانه مجموعه است و در همه خصوصیات کالبدی مانند مسجد است به جز آن‌که محراب ندارد و بر روی  سنگ‌فرش آن شکل جانماز ایجاد نشده است. در بالای عمارت تاج محل، گنبد گلابی شکل قرار دارد که دو پوسته است. ارتفاع گنبد اصلی از روی صفه بیش از پنجاه متر است. در چهار طرف گنبد اصلی، چهار عدد طاقی با گنبد کوچک قرار دارد. وجود چهار گنبد کوچک در چهار سوی گنبد اصلی، سنت  و شیوه‌ای است که آن را در مقبره‌ی امیر اسماعیل سامانی در بخارا می‌توان ملاحظه کرد.

دروازه با شکوه ورودی باغ و مزار با نام «جلوخان»، در وسط جبهه‌ی متصل به باغ قرار گرفته است و طرحی به‌طور تقریبی مانند هشت بهشت اما شکلی ساده‌تر دارد. جلوخان نوعی فضای شهری به حساب می‌آید که به عنوان فضایی رابط میان یک فضای معماری و یک فضای شهری مانند بازار، معبر یا میدان مورد استفاده قرار گرفته است. در طراحی مجموعه تاج محل، اصل سلسله مراتب  توجه به نحوه‌ی ترتیب، تنظیم و استقرار عناصر بر اساس اهمیت معنوی و نمادین فضاها مورد توجه بوده است.

در این مجموعه، حرکت شخص از دنیوی‌ترین نماد یعنی بازار آغاز می‌شود و به اخروی ترین نماد مجموعه مزار منتهی می‌شود. در این بین، میدان جلوخان فضایی رابط بین بازار و مزار است. توجه به اصول تقارن، مرکزیت و ریتم نیز از دیگر ویژگی‌های این مجموعه است که آن را این چنین ارزش‌مند ساخته است.

در آرام‌گاه تاج محل جملگی سنت‌های معماری آسیای مرکزی، ایران و هند به‌طور هماهنگ و موزون تلفیق یافته و بیش‌ترین تاکید بر تناسبات هندسی عمارت شده است. این بنای زیبا آکنده از شعرهای پارسی است که به دست استادکاران ایرانی نگاشته شده است. اوج ایرانی‌گری را در دیار هند می‌توان عصر حکومت سلسله‌ی تیموری هند دانست. سلسله‌ای که خود را مغولان هند می‌دانستند و زبان رسمی و دیوانی شان پارسی بود و پرچم‌شان شیر و خورشید. پارسی‌سرایی و پارسی‌نویسی در دربار مغولان هند ارج داده می‌شد و تا بدان‌جا که گستره پارسی‌سرایی چنان اوج گرفت که سبک شعری با عنوان سبک هندی بازمانده آن دوران است.

شاه جهان در سال 1076 بعد از طی سال‌های پایانی عمرش در آگرا درگذشت و در کنار همسرش دفن شد. بعد از مرگ شاه تا زمانی که غربیان به توصیف و بررسی بنا پرداختند، اطلاعات راجع به آن اندک است. در سال 1803 میلادی انگلیسی‌ها آگرا را فتح کردند و شروع به بازسازی بنا کردند و با تشکیل مرکز  بررسی  آثار باستانی هند در سال 1860 و سیستماتیک‌تر شدن آن در آغاز قرن بیستم در این مرکز تعهداتی برای نگه‌داری این میراث باستانی اتخاذ شد. اما بر اساس گزارش اداره‌ی فرهنگی مقابر دنیا  این بنا که در لیست صد بنای برتر دنیاست در خطر نابودی است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,