Saturday, 18 July 2015
24 June 2021
به بهانه سال‌روز درگذشت «میرزاعلی‌اکبرخان نفیسی»

«روزنگاشت / فرهنگ مشهور ناظم‌الاطبا»

2011 May 29

محبوبه شعاع / رادیو کوچه

mahboobeh@koochehmail.com

نهم خرداد برابر با سال‌روز درگذشت «میرزاعلی‌اکبرخان نفیسی» پزشک، ادیب و دانش‌مند ایرانی است. وی که زاده سال 1224 خورشیدی بود در سال 1303 درگذشت. نفیسی از برجسته‌ترین پزشکان ایرانی اواخرعهد قاجار محسوب می‌شود و موثر در امضای فرمان مشروطیت بوده ‌است. تالیفات پزشکی او نیز متعدد بوده است و در زمینه‌های غیرپزشکی نیز شاخص‌ترین اثر او فرهنگ لغت بزرگ و چهارجلدی است که به عنوان «فرهنگ ناظم‌الاطبا» مشهور است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«دکترمیرزاعلی اکبر نفیسی» مشهور به «ناظم‌الاطبا کرمانی» در سال 1224 در کرمان زاده شد. پدرش «میرزاحسن» طبیب کرمانی بود که مانند نیاکانش به طبابت اشتغال داشت. میرزا علی‌اکبر تحصیلات مقدماتی خود را در کرمان به پایان رسانید و مقدمات علوم و فنون طب را نزد پدر و سایر اطبای آن دوران فراگرفت اما خود بیش‌تر مایل به فراگرفتن حکمت الهی و فلسفه بود.

اما در پی مساعی «میرزاتقی‌خان امیرکبیر»، صدراعظم نام‌دار ایران، مدرسه «دارالفنون» تاسیس شد و به همه حکام ایالت‌ها دستور داده شد که از هر شهر چند تن از افراد مستعد که علاقه‌مند به فراگرفتن علوم جدید باشند را، برای تحصیل در دارالفنون به تهران اعزام نمایند. در اجرای این دستور «وکیل‌الملک» حاکم وقت کرمان، میرزاعلی‌اکبرخان نفیسی را برای فراگیری علم طب به تهران فرستاد.

او با جدیت تمام در دارالفنون به تحصیل علم طب پرداخت و چنان استعداد و علاقه‌ای در این کار از خود نشان داد که پس از اندک زمانی به دست‌یاری و معاونت استادان خود برگزیده شد و ضمن تحصیل در دارالفنون برای طبابت انتخاب شد.

نفیسی در زمانی که قحطی و امراض گوناگون شهر تهران را فراگرفت، برای درمان بیماران خدمات و مجاهدت‌های بسیاری کرد و مدت چهارماه در بیمارستان دولتی طهران مشغول خدمت به فقرا و نیازمندان بود. وی در 1250 سال از طب فارغ التحصیل شد.

در همان سال‌ها «ناصرالدین شاه قاجار» پس از بازگشت از سفر اول خود به اروپا درصدد برآمد که بیمارستانی به سبک اروپایی در تهران تاسیس کند و برای این کار نفیسی را انتخاب کرد. وی مسولیت این بیمارستان را که به «مریض‌خانه دولتی» شهرت یافت را برای چندین سال برعهده گرفت و به «ناظم‌الاطبا» مشهور شد.

دکتر علی‌اکبر نفیسی در همین بین در تشکیل نخستین مجلس «حفظ‌الصحه» که در تهران تشکیل شده بود، ایفای نقش داشت و از بنیان گزاران نخستین این مجلس در تاریخ ایران به شمار می‌آید. او هم‌چنین به‌عنوان طبیب مخصوص به هم‌راهی «میرزاحسین‌خان مشیرالدوله» معروف به «سپه‌سالار» که به حکومت خراسان و تولیت «آستان قدس رضوی» برگزیده شده بود، به مشهد رفت و به امر سپه‌سالار بیمارستان رضوی را که رو به ویرانی می‌رفت با اصول و اسلوب بیمارستان‌های اروپایی بازسازی و تاسیس کرد و به پاس خدماتش به دریافت نشان و حمایل سرتیپی نایل آمد.

وی گذشته از آن که مدت پنجاه و هفت سال تمام، شب و روز به مداوای بیماران اشتغال داشته و این وظیفه را تا پایان عمر خود که علیل و ناتوان شده بود، ادامه داد، هرگاه که فراغتی حاصل می‌کرد در به تالیف و ترجمه (از زبان فرانسوی) نیز می‌پرداخت. و اما سرانجام دکتر علی‌اکبر نفیسی ملقب به ناظم‌الاطبا در نهم خرداد سال 1303 در تهران درگذشت.

از جمله آثار او می‌توان به این آثار اشاره کرد:

«کتابی در علم تشریح» (این کتاب که نخستین کتاب و نخستین ترجمه او از زبان فرانسه است)، «مذاکرات»، «پاتولوژی وکلینیک جراحی»، «رساله‌ای در فیزیک»، «رساله‌ای در جراحی»، «رساله‌ای در تراپوتیک»، «رساله‌ای دیگر در تشریح»، «دو رساله در سو هضم»، «پزشکی نامه» (کتاب بسیار بزرگی است که برای مدت‌ها مورد استفاده پزشکان و داروسازان ایرانی در اواخر عهد قاجار و اوایل عصرپهلوی بوده‌ است.) و «رساله درآخرین دوره بروز وبا».

اما شاخص‌ترین اثر وی در زمینه علوم غیرپزشکی، کتاب بزرگ «فرهنگ نفیسی» معروف به «فرهنگ ناظم الاطبا» است که شامل چهار جلد بزرگ و مشتمل بر حدود ۲۶۰۰۰ لغت فارسی و عربی است و او تا آخرین روزهای عمر خود مشغول تدوین آن بوده ‌است.

منبع‌ها:

ویکی‌پدیا

تقویم تاریخ

 

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , ,