Saturday, 18 July 2015
23 June 2021
دایره‌ی شکسته

«چشم انتظار سال‌های تشنگی»

2011 May 29

مه‌شب ‌تاجیک/ رادیو کوچه

کارون طولانی‌ترین رود ایران و تنها رود این کشور است که قسمتی از آن قابل کشتی‌رانی است. این رود با طول ۹۵۰ کیلومتر طولانی‌ترین رودی ا‌ست که تنها در داخل ایران قرار دارد و در عین حال تنها رودخانه ایرانی است که با آب‌های بین‌المللی و اقیانوس‌های جهان ارتباط دارد. یعنی از یک طرف در خرمشهر از طرق مصب خود به «اروند‌رود» یا «شط العرب» که رودخانه‌های «دجله و فرات» از کشور عراق نیز به آن می‌ریزند وصل می‌شود و از طرف دیگر خود یعنی رودخانه‌ی «بهمنشیر» به خلیج فارس مربوط می‌گردد و از آن طریق به اقیانوس هند مرتبط می‌شود‌. بدین ترتیب ایران می‌تواند از طریق اروند رود و کارون کالاهای تجارتی را از طریق کشتی و به وسیله حمل و نقل دریایی که ارزان‌ترین وسیله‌ی حمل و نقل کالاست تا شهرستان اهواز و حتا شهرستان شوشتر برساند و در عین حال کالاهای ایرانی را به جهت صادرات از این شهرستان‌ها تا بنادر بین‌المللی خرمشهر و آبادان و بندر امام منتقل کند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

آب آشامیدنی کلان‌شهر اهواز از رودخانه‌ی کارون تامین می‌شود. در حاشیه‌ی این رود تمدن‌های بزرگی از ایران شکل گرفته‌ است. سرچشمه‌ی شاخه‌های اصلی کارون «ارمند» و «بازفت» و «چشمه دیمه»، زردکوه بختیاری در استان چهار محال و بختیاری است. ولی شاخه‌های فرعی آن از کوه‌های مختلف سرچشمه می‌گیرند مانند «خرسان» از دنا در استان «کهگیلویه و بویراحمد» و دز از ارتفاعات «لرستان». این رود، پس از عبور از مناطق کوهستانی و پر پیچ و خم، در منطقه‌ای به نام «گتوند» وارد دشت خوزستان می‌شود. رود کارون در شمال شوشتر به دو شاخه تقسیم می‌شود که در جنوب شوشتر به یک‌دیگر متصل می‌شوند. مهم‌ترین شاخه‌ی فرعی کارون، رود دز است که در شمال اهواز به کارون ملحق می‌شود.

در شهر شوشتر و جداره‌ی رود کارون، معماری متفاوت این منطقه را نشان می‌دهد که متاثر از جلوه‌های این رود است. شهری که از آن به دشت «میان ‌آب» تعبیر می‌شود و معماری آن که محصول حرکت، کشمکش و قرار است و ساکن بستر رود شده است. در این شهر، معماری بر اساس عمل‌کرد، پاسخ‌های متفاوتی در این بستر دارد. عمل‌کردهایی نظیر خانه، پیاده راه، آسیاب و استراحت‌گاه که نمونه‌های آن به وفور در حاشیه‌ی رود به چشم می‌خورد هرکدام بر حسب نیاز خود، متاثر از پتانسیل‌های رود است. پتانسیل‌هایی که در هر مکان و شرایط تاثیری متفاوت بر معماری اعمال می‌کند.

حیات کارون، پرآب‌ترین و بزرگ‌ترین رود ایران با خطر مواجه است. منتقدان، افزایش ورود فاضلاب‌ها، فضولات صنعتی، سد سازی بی‌رویه و اجرای پروژه‌های غیر‌کارشناسی انتقال آب یا سرقت را از مهم‌ترین دلایل به خطر افتادن حیات این رودخانه می‌دانند. در اهواز از رود کارون به عنوان یک سیستم خدادادی برای دفع فاضلاب استفاده می‌شود. یعنی تمام فاضلاب‌های موجود در این منطقه کشاورزی، صنعتی، شهری و خانگی به کارون می‌ریزد. سالانه ۲۰۰ میلیون متر مکعب فاضلاب، حتا فاضلاب‌های بیمارستانی، به کارون می‌ریزد. از رود زیبای دز و به ۱۰۰ کیلومتر پایین‌تر، به اهواز رودخانه به دریای عظیمی از لجن متحرک تبدیل شده است‌. مجموع شهرها و روستاهای استان خوزستان شامل شهرهای اهواز، شوشتر، آبادان و خرمشهراز مهم‌ترین منابع آلودگی رودخانه کارون به شمار می‌روند که در میان این ‌شهرها، اهواز با توجه به داشتن بیش‌ترین جمعیت شهری و افزایش رو به فزونی این جمعیت، بیش‌ترین سهم آلودگی را به کارون وارد می‌کند.

مسئله‌ی دیگر تبدیل رود کارون به آب‌های نمکی است. در محوطه‌ای به وسعت ده‌ها هکتار در شرق رودخانه کارون و غرب منطقه شهرستان «لالی»، محوطه‌ای از گنبدهای نمکی وجود دارد که در هنگام آب‌گیری و بالا آمدن آب، به مثابه توده‌ای بزرگی از نمک خواهد بود که در لیوانی آب قرار بگیرد. امری که موجب افت کیفیت آب کارون خواهد شد و تاثیرات زیست محیطی بر صنعت کشاورزی خوزستان خواهد داشت. برخی مطلعین در مورد حجم این ذخایر نمک اظهار می‌دارند که تنها ارتفاع یکی از این توده‌های نمکی ۱۰۰متر از زمین و به عمق ۱۷۰ در عرض چند هکتار برآورد شده است. این پدیده بی‌شک موجب بالا رفتن شوری آب رودخانه کارون و پایین آمدن کیفیت آن در شهرهای «گتوند»، «شوشتر»، «ملاثانی»، «باوی»، «اهواز»، «آبادان» و «خرمشهر» خواهد شد. شوری آب کارون در بخش جلگه‌ای خوزستان علاوه بر تاثیر بر آب شرب منطقه به زمین‌های زراعی وسیعی که از این رودخانه مشروب می‌شوند نیز صدمات جبران‌ناپذیری وارد خواهد کرد به‌طوری که تاثیر آن با صرف مبالغی هنگفت قابل بازگشت به وضعیت پیشین نخواهد شد.

چند سالی است که رمق بزرگ‌ترین رودخانه کشور بر اثر پروژه‌های غیر‌کار‌شناسی انتقال آب از سرچشمه‌های آن و احداث سدهای متعدد گرفته شده است. وزارت نیرو بدون در نظر داشتن تبعات زیست محیطی، اجتماعی و اقتصادی این غول‌های بتنی، هر سال با هیاهوی فراوان و شتاب‌زده، کلنگ احداث «سد» ی را بر زمین می‌زند و روبان افتتاح «سد» دیگری را می‌برد. در این میان مسوولان و نمایندگان شهرهای حوزه‌ی کارون، به دلیل نداشتن شناخت از واقعیت‌های این رودخانه به سکوتی مبهم تن داده‌اند تا پروژه‌های بالادستی آب این رودخانه را به سمت فلات مرکزی ایران منتقل کنند و دریاچه‌های مصنوعی حاصل از سدهای احداث شده، زمین‌های کشاورزی، مراتع و خانه‌های مردم حاشیه این رود را به زیر آب ببرد. سدهایی که هر کدام با افتخار اقتدار ایران در سد سازی نام برده می‌شوند، رود بزرگ را به سوی نابودی پیش می‌برند. بدون اندک توجه‌ای به نظرات مخالفان و بدون مطالعه بر آثار زیان‌بار سد سازی با شتاب و تبلیغات بسیار در حال احداث سدهای متعدد بر روی رودخانه‌های کشور هستند. منابع طبیعی ما به خاطر اهمال و شرایط ناگوار در حال از بین رفت است و به‌طور مسلم اگر الان جلوی این فاجعه گرفته نشود اثرات مصیبت بار زیست محیطی به‌وجود خواهد آمد که تا سالیان بعد هم گریبان فرزندان این ملک را رها نخواهد کرد.

منبع: آخرین نیوز

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,