Saturday, 18 July 2015
23 June 2021
زخم

«مهمانان ناخوانده‌ای که قصد رفتن ندارند»

2011 June 15

افشان برزگر/ رادیو کوچه

مهمانی از 33 سال پیش آغاز شد. میلیون‌ها افغان از سال 1357 با آغاز جنگ میان مجاهدین افغان و شوروی سابق به ایران آمدند. شاید در ابتدا فکر نمی‌کردند که ایران به خانه دوم آن‌ها بدل شود و روزی بیاید که نتوانند از آن با تمام سختی‌هایش دل بکنند. برخی از آنان چنان به خاک ایران علاقه‌مند شدند که در جنگ ایران و عراق شرکت کرده و کشته شدند. هم‌چنین نمی‌توان سهم این مهاجران را در نوسازی و بازسازی ایران پس از جنگ منکر شد، اما با پیروزی مجاهدین در افغانستان بسیاری از مهاجران افغان ایران را ترک و به کشورشان برگشتند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

این بازگشت ادامه پیدا کرد که تا این‌که جنگ‌های خونین داخلی و سپس جنگ با طالبان در این کشور آغاز شد. با روی کار آمدن طالبان، روند مهاجرت برعکس شد و دوباره آن‌ها که رفته بودند، بازگشتند. پس از شکست طالبان موجی از بازگشت مهاجران افغان به سمت کشورشان به راه افتاد، به‌طوری که در اوایل سال 1381 و با اجرای توافق بین ایران و افغانستان، بازگشت جنبه اجباری پیدا کرد و مسوولان ایرانی پیش‌بینی کردند که تا چند سال دیگر مشکلی به‌نام پناهندگان افغان در ایران وجود نخواهد داشت.

در این میان نیز سازمان ملل متحد طی قراردادی با دولت ایران، بازگشت مهاجران را تسهیل کرد و تمام مخارج بازگشت افغان‌ها را پرداخت و مقداری پول نقد نیز برای هر خانواده در صورت برگشت در نظر گرفت. در آن زمان مسوولان دولت ایران هشدار دادند که آن دسته از مهاجران افغان که دارای مدرک قانونی نیستند، در صورت ادامه اقامت غیرقانونی، دستگیر و تا پنج سال زندانی خواهند شد که در این راستا گزارش‌هایی از برخورد خشونت‌آمیز پلیس ایران با پناه‌جویان بازداشتی و حتا کشته‌شدن آن‌ها در اثر برخورد پلیس منتشر شد. حتا اخراج گسترده پناه‌جویان افغان از ایران، بحران سیاسی گسترده‌ای در افغانستان ایجاد کرد و به استیضاح وزیران خارجه و مهاجران آن کشور انجامید.

در حال حاضر نیز به گفته مقامات افغانستان، بیش از پنج‌هزار افغان در زندان‌های ایران به‌دلایل مختلف در حبس هستند و تاکنون 90 نفر از آن‌ها نیز اعدام شده‌اند

ایران برنامه‌های اخراج افغان‌های غیرمجاز را ادامه داد، تا جایی که وزارت خارجه افغانستان طی بیانیه‌ای اعلام کرد که ممکن است این اخراج‌ها به تیرگی روابط دو کشور بیانجامد که در این راستا نیز افغان‌ها در افغانستان علیه این سیاست ایران تظاهرات کردند. این عوامل باعث شد ایران طرح اخراج پناه‌جویان غیرقانونی را به‌طور موقت متوقف کند، اما حکومت افغانستان خواهان توقف دراز مدت این طرح شد.

در سال‌های اخیر، دولت ایران طرح‌های زیادی برای ایجاد محدودیت برای ادامه زندگی افغان‌های غیرمجاز در کشور اجرا کرده، اما هیچ‌یک از این برنامه‌ها جواب نداده است، به‌طوری که در حال حاضر بیش از سه میلیون افغان در ایران هستند که اغلب آن‌ها به‌صورت غیرقانونی زندگی می‌کنند. البته بر اساس گزارش‌های منتشرشده، با اجرای قانون هدف‌مند‌شدن یارانه‌ها در ایران و پرداخت‌نشدن یارانه نقدی به  خانواده‌های افغان، چند صد هزار افغان، ایران را به سوی افغانستان، ترکیه و کشورهای اروپایی ترک کرده‌اند.

بر اساس آخرین آمارهای دولت ایران بیش سه‌میلیون افغان در کشور زندگی می‌کنند که تاکنون 1.5 میلیون نفر از آن‌ها که به‌صورت غیرقانونی در ایران روزگار می‌گذارنند، شناسایی شده‌اند. به اعتقاد کارشناسان و جامعه‌شناسان، حضور افغان‌ها در ایران در شرایطی که می‌توانند به کشور خود بازگردند، مشکلات و ناهنجاری‌های عدیده‌ای را برای کشور به‌وجود آورده است. یکی از این آسیب‌ها که به‌صورت جدی مطرح می‌شود، بحث اشتغال این افراد در ایران با وجود تعداد بالای بی‌کاران ایرانی است.

افاغنه به‌دلیل این‌که سخت‌تر از ایرانیان کار کرده و دست‌مزد کم‌تری دریافت می‌کنند و مشمول پرداخت بیمه و خرج‌های اضافی نیستند، از سوی کارفرمایان بیش‌تر از نیروی کار ایرانی مورد توجه قرار می‌گیرند، به‌طوری که بر اساس آمارهای اعلام شده، در حال حاضر دو میلیون شغل در ایران در اختیار افغان‌ها که اکثر آن‌ها مجوز کار ندارند، قرار دارد.

این نگرانی موقعی بیش‌تر می‌شود که برخی از مشاغل هم‌چون کارهای ساختمانی، کشاورزی و دام‌داری، چرخ‌کاری، خیاطی و تجارت پشم و کرک که ایجاد هر فرصت آن 20 میلیون تومان هزینه دارد، در انحصار افغان‌ها قرار گرفته و این افراد با اختیار‌کردن بخش قابل توجهی از اشتغال کشور، سالانه رقمی بیش از چهار میلیارد دلار ارز از ایران خارج می‌کنند.

هم‌چنین در این میان باندهایی نیز برای پیدا‌کردن شغل برای افاغنه در ایران و افغانستان شکل گرفته است، به‌طوری که به گفته یکی از همین افغان‌های غیرمجاز، چندین بار در قالب طرح جمع‌آوری اتباع خارجه غیرقانونی توسط نیروی انتظامی دستگیر شد و به افغانستان برگشت، اما باندهایی هستند که با دریافت 500 تا 600 هزار تومان شما را به هرجای ایران که بخواهید و دوست داشته باشید، می‌برند.

به‌نظر می‌رسد که این‌کار این‌‌قدر پردرآمد است که این باندها به رقابت با یک‌دیگر پرداخته و قیمت‌های خود را برای جلب مشتری بیش‌تر، کاهش می‌دهند و قول خود مبنی بر یافتن کار و مکان اقامت در روز اول را نیز اجرایی می‌کنند.

انگار همه‌چیز به‌کام افغان‌های غیرمجاز است، چرا که یکی از این افراد می‌گوید: «هر وقت که دلم برای خانواده‌ام تنگ می‌شود و می‌خواهم به افغانستان برگردم، به‌گونه‌ای اقدام می‌کنم که نیروی انتظامی مرا گرفته و به افغانستان بفرستد، زیرا این برگشت هزینه‌ای ندارد و رایگان است. هر وقت که می‌خواهم برگردم از طریق باندها اقدام می‌کنم.»

این مهمانان ناخوانده مشکلات دیگری را نیز به‌وجود آورده‌اند، به‌طوری که آن‌ها با زنان ایرانی که اغلب دارای فقر مالی بوده‌اند، ازدواج کرده و هم‌اکنون پدرانی هستند که نه تنها حضور خودشان در کشور قانونی نیست، بلکه کوکان‌شان نیز هیچ سند هویتی ندارند و هیچ‌یک از دولت‌های ایران و افغانستان حاضر به دادن تابعیت به این کودکان نیستند که این امر باعث شده بسیاری از این کودکان از حقوق اولیه یک انسان محروم بمانند.

بر اساس آمارهای دولتی، 40 هزار ازدواج بین دختران ایرانی با افاغنه غیرمجاز صورت گرفته که کم‌ترین پیامد آن، محرومیت از تحصیل 400 هزار کودکی است که حاصل این ازدواج‌ها بوده‌اند. البته دولت ایران با دریافت شهریه‌های 50 تا 70 هزار تومانی، بخش بسیار محدودی از کودکان افغان را به مدارس کشور راه داده است. با توجه به بالا بودن تعداد کودکان محروم از تحصیل افغان در کشور، دولت در ابتدای سال تحصیلی جاری، بحث دایر کردن مدارس جداگانه برای افغان‌ها را مطرح کرد که این پیشنهاد مورد اعتراض فعالان حقوق کودک قرار گرفت و از قرار معلوم نیز تاکنون به نتیجه خاصی هم نرسیده است.

نبود امکان تحصیل برای این کودکان باعث‌شده که آن‌ها برای کار به سطح شهرها بیایند، به‌طوری که 70 درصد از کودکان کار در ایران، اتباع بی‌گانه و افغان‌‌ها هستند. هم‌چنین آمار ارتکاب به جرم در میان افاغنه بالاست و مسوولان همیشه درباره افزایش وقوع جرایم به‌خصوص جرایم خشن توسط افغان‌ها هشدار داده‌اند، به‌طوری که بر اساس آمارهای رسمی، حدود 20 درصد از قتل‌های کشور توسط افغان‌ها انجام می‌شود و نکته این‌جاست که اکثر قتل‌ها و یا تجاوزات به فجیع‌ترین شکل ممکن صورت می‌گیرد که این امر در جریحه‌دار کردن روحیه و افکار عمومی تاثیر بسزایی داشته است.

در حال حاضر نیز به گفته مقامات افغانستان، بیش از پنج‌هزار افغان در زندان‌های ایران به‌دلایل مختلف در حبس هستند و تاکنون 90 نفر از آن‌ها نیز اعدام شده‌اند.

انجام جرایمی هم چون قتل، گروگان‌گیری، تجاوز، قاچاق مواد مخدر، سرقت و توزیع اسکناس و چک پول‌های تقلبی توسط افغان‌ها در برهه‌ای باعث شده بود که برخی از استان‌های کشور به استان‌ها ناامن تبدیل شوند و همین امر نیز باعث شد که بسیاری از کارشناسان و مسوولان بر اخراج هر‌چه سریع‌تر افغان‌ها از ایران تاکید کنند.

دولت ایران نیز پس از چندی، طی بخش‌نامه‌ای زندگی افغان‌ها در 14 استان کشور هم‌چون «خراسان شمالی» و «سیستان» و «بلوچستان» را به‌طور کل ممنوع کرد و در استان‌های باقی‌مانده نیز محدودیت‌هایی برای انتخاب محل زندگی برای آن‌ها قایل شد که شاید با این سیاست، افغان‌ها به‌صورت داوطلبانه به کشورشان برگردند.

این سیاست‌ها نه تنها تاثیری نداشته، بلکه آمارها نشان می‌دهد که اوضاع در حال پیچیده‌تر‌شدن است، به‌طوری که مقامات ایران اعلام کرده‌اند که در طول یک سال حداکثر پنج هزار افغان از کشور اخراج می‌شوند، این در حالیست که تنها طی یک روز همین تعداد افغان به‌صورت غیرقانونی وارد ایران می‌شوند که این افراد روزانه هزینه‌ای معادل شش میلیون دلار به ایران تحمیل می‌کنند و این هزینه باید از جیب شهروندان ایرانی تامین شود، چراکه به گفته مسوولان کشور و تایید رییس کمیساریای عالی سازمان ملل تنها بخش اندکی از کمک‌های سازمان ملل صرف مهاجران می‌شود و بخش اعظم آن صرف هزینه‌های جاری کمیساریای عالی می‌شود.

دولت ایران در اقدامی دیگر از چند روز گذشته مرحله سوم سامان‌دهی اتباع غیر مجاز در کشور را آغاز کرده که در این طرح برای نخستین‌بار کارت شناسایی یک‌ساله برای اتباع افغان صادر می‌شود و پس از پایان طرح اگر هر افغان فاقد این کارت باشد، به گفته مسوولان با آن به‌صورت قضایی برخورد می‌شود که این برخورد از یک تا سه سال حبس است.

ایران در چند سال گذشته برای بازگرداندن افغان‌ها به هر دری زده است، اما سیاست‌هایش تاکنون نتیجه‌ای نداده و حتا در برخی مواقع مورد انتقاد فعالان حقوق بشر در برخورد با اتباع غیرقانونی قرار گرفته است. به‌نظر می‌رسد در شرایط فعلی، این خود افغان‌ها هستند که باید به این نتیجه برسند که به کشورشان بازگردند و هزینه‌های گزاف ماندن خود در کشور که به گفته مسوولان چهار دلار در هر روز و برای هر افغان غیرمجاز است را به دوش شهروندان ایرانی نیاندازند. اما انگار افغان‌ها با وجود سیاست‌های انقباضی دولت ایران، برای ماندن بهانه‌های زیادی دارند و فعلن مهمان ناخوانده ایرانی‌ها باقی خواهند ماند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,