Saturday, 18 July 2015
21 June 2021
کوچه سلامتی ـ قلب

«قلب، این ارگان فعال»

2011 June 17

دکتر آویده مطمئن فر / رادیو کوچه

avideh@koochehmail.com

قلب عضو شگفت انگیزی است. این پمپ به طور مداوم اکسیژن و خون غنی از مواد غذایی را که برای تداوم زندگی لازم است به سراسر بدن می‌فرستد. قلب نیروگاهی است به اندازه مشت ما که ۳۰۰ گرم وزن دارد و با هر تپش، ۱۰۰ هزاربار در روز، پنج یا شش لیتر در دقیقه، یا حدود دو هزار گالن در روز، خون را به گردش در می‌آورد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

گردش خون در بدن ضروری است. ضربان قلب، خون را از طریق سیستم رگ‌های خونی، به نام سیستم گردش خون به حرکت در می‌آورد. علاوه بر حمل اکسیژن تازه از ریه ها و مواد غذایی  به بافت های بدن، گردش خون، مواد زائد از جمله دی اکسید کربن را نیز از بافت ها دور می‌کند. چیزی که برای حفظ حیات و ارتقای سلامت تمام بافت های بدن ضروری است.

سه نوع عمده از رگ‌های خونی وجود دارد. سرخ رگ‌ها که با آورت، بزرگترین رگ قلب آغاز می‌شوند. سرخ رگ‌ها خون غنی از اکسیژن را از قلب به تمام بافت های بدن حمل می‌کنند و شاخه‌های آن‌ها با دور تر شدن از قلب چندین بار کوچکتر می‌شوند و در انتها به موی رگ‌ تبدیل می‌شوند. موی رگ‌ها، رگ‌های خونی نازک و کوچکی هستند که سرخ رگ‌ها و سیاه رگ‌ها را به یک دیگر مرتبط می‌کنند. دیواره نازک آن‌ها اجازه می‌دهد تا اکسیژن، مواد غذایی، دی اکسید  کربن، و مواد زاید دیگر از آن‌ها عبور کنند. سیاه رگ‌ها، رگ‌های خونی هستند که خون محتوی اکسیژن کم‌تر و غنی از مواد زاید را به قلب بر می‌گردانند. سیاه رگ‌ها هر چه به قلب نزدیک‌تر می‌شوند دیامتر آن‌ها بزرگ‌تر و بزرگ‌تر می شود. سیاه رگ‌ کَو فوقانی superior vena cava  سیاه رگ‌ بزرگی است که خون را از سر و بازوها به قلب می‌رساند و سیاه رگ‌ کَو تحتانی خون را از شکم و پاها به قلب بر می گرداند. این سیستم گسترده رگ‌های خونی، سرخ رگ‌ها، سیاه رگ‌ها و موی رگ‌ها بیش از ۹۶ هزار کیلومتر طول دارد. این یعنی بیش از دو برابر دور جهان. جریان خون به طور مداوم از طریق سیستم گسترده رگ‌های خونی در بدن در حرکت است و این قلب است که آن را امکان پذیر می‌کند.

قلب، یک ماهیچه است و درون قفسه سینه، در سمت چپ جناغ سینه و بین ریه ها واقع شده است. وقتی که این ماهیچه قوی منقبض می‌شود، خون به بقیه بدن فرستاده می‌شود. قلب از خونی که درون آن وجود دارد تغضیه نمی‌شود، بلکه رگ های کرونر مسوول خون رسانی به ماهیچه قلب هستند. رگ‌های خونی اصلی که وارد قلب می‌شوند سیاه رگ‌ کَو فوقانی، سیاه رگ‌ کَو تحتانی و سیاه رگ‌های ریوی هستند. سرخ رگ ریوی و آورت  مسول خروج خون از قلب هستند. سیاه رگ‌های ریوی با اینکه خون غنی از اکسیژن را به قلب حمل می‌کنند ولی سیاه رگ خوانده می‌شوند. به هم این ترتیب، سرخ رگ ریوی با اینکه حامل خون غنی از دی اکسید کربن است سرخ رگ نامیده می‌شود چون قلب را ترک می‌کند.

 

قلب یک ماهیچه توخالی و داری چهار حفره است. قلب توسط یک دیوار عضلانی به نام سپتوم به دو قسمت راست و چپ تقسیم شده است که هر کدام به دو حفره بالا به نام دهلیز تقسیم شده که خون را از رگ‌ها دریافت می‌کنند، و دو حفره  پایین به نام بطن، که خون را به رگ‌ها پمپ می‌کنند. دهلیزها کوچک هستند و تنها به اندازه سه و نیم قاشق غذاخوری   خون جا دارند. بطن ها کمی بزرگتر از دهلیز هستند و می‌توانند حدود یک چهارم فنجان خون را در خود بگنجانند.  ولی تعجب برانگیز است که این حفره های کوچک مسول پمپاژ حدود هشت هزار لیتر خون در روز هستند. وقتی که خون از هر اتاق قلب عبور می‌کند، از یک دریچه می‌گذرد. چهار دریچه در قلب وجود دارد. دریچه میترال، دریچه سه لختی، دریچه آورت و دریچه ریوی. دریچه سه لختی و میترال بین دهلیز و بطن هستند و دریچه های آورت و ریوی بین بطن ها و عروق خونی بزرگ که قلب را ترک می‌کنند. دریچه های قلب مانند دریچه یک طرفه در لوله کشی منزل کار می‌کنند و مانع جریان خون در جهت اشتباه می‌شوند.

طرف راست و چپ قلب با هم کار می‌کنند. این طرز کاری که توضیح می‌دهم بارها و بارها تکرار و باعث جریان خون به طور مداوم به قلب، ریه ها و کل بدن می‌شود. سمت راست قلب مسول بازگشت خون کم اکسیژن به ریه ها برای از بین بردن دی اکسید کربن و اکسیژنه کردن دوباره خون است. در حالی که سمت چپ قلب، خون تازه حاوی اکسیژن را از ریه ها دریافت و سپس در سراسر بدن توزیع می‌کند.
در سمت راست قلب، خون از طریق دو رگ بزرگ، یعنی سیاه رگ‌ کَو فوقانی و سیاه رگ‌ کَو تحتانی، وارد قلب می‌شود. خون سپس با انقباض دهلیز راست، از دهلیز راست با گذر از دریچه سه لختی به بطن راست ریخته می‌شود. هنگامی که بطن راست پر می‌شود، دریچه سه لختی بسته می‌شود و از جریان خون به عقب یعنی از برگشت خون به دهلیز وقتی که بطن منقبض می‌شود خواهد بود. بطن راست سپس منقبض می‌شود و خون را از طریق دریچه ریوی به شریان ریوی و به ریه ها می‌فرستد که در آنجا از اکسیژن غنی شود.
درسمت چپ قلب، سیاه رگ ریوی، خون غنی از اکسیژن را از ریه ها به دهلیز چپ قلب حمل می‌کند. خون غنی از اکسیژن سپس با انقباض دهلیز چپ از طریق دریچه میترال به بطن چپ جریان می‌یابد. هنگامی که بطن چپ پر می‌شود، دریچه میترال بسته می‌شود و از جریان خون به عقب یعنی از برگشت خون به دهلیز وقتی که بطن چپ منقبض می‌شود خواهد بود. خون غنی از اکسیژن سپس با انقباض بطن چپ، از طریق دریچه آورت، به آورت و به بقیه بدن فرستاده می‌شود. دیواره بطن چپ سه برابر بزرگ‌تراز دیواره بطن راست است و این ضخامت عضله قلب در بطن چپ قدرت مورد نیاز برای پمپ کردن خون در سراسر بدن، از سر تا پا را فراهم می‌کند.

گردش خون ریوی پس از سفر خون از طریق دریچه ریوی و ورود خون به ریه ها شروع می‌شود. از دریچه ریوی، خون به شریان ریوی و به عروق موی رگی کوچک در ریه ها سفر می‌کند. در اینجا، اکسیژن از کیسه های هوایی کوچک در ریه ها، از طریق دیواره موی رگ‌ها، وارد خون می‌شود. هم زمان، دی اکسید کربن، محصول زاید از سوخت و ساز بدن، از خون به داخل کیسه های هوایی عبور می‌کند. دی اکسید کربن هنگام بیرون دادن نفس از بدن خارج می‌شود. هنگامی که خون تصفیه شده و حاوی اکسیژن است، سپس از طریق سیاه رگ ریوی به دهلیز چپ بر می‌گردد.

مثل همه ارگان ها، قلب خود از بافت هایی است که نیاز به اکسیژن و مواد غذایی دارد. هر چند که اتاق‌های قلب  پر از خون است ولی قلب مواد غذایی خود را از این خون دریافت نمی‌کند. شبکه ای که به قلب خون رسانی می‌کنند عروق کرونر نام دارند. عروق کرونر راست، دهلیز راست و بطن راست را تامین می‌کنند و شریان اصلی چپ، تامین بخش پشت بطن چپ، پایین بطن چپ و پشت سپتوم را به عهده دارد. شاخه‌های این عروق کرونر کلیه قطعات عضله قلب را با خون تامین می‌کنند.

هنگامی که شریان های کرونر به اندازه‌ای تنگ می‌شوند که جریان خون به عضله قلب محدود می‌شود، شبکه ای از رگ‌های خونی کوچک در قلب که معمولن باز نیستند و عروق جانبی نامیده می‌شود ممکن است بزرگ و فعال شود. این اجازه می‌دهد تا خون به اطراف عروق مسدود شده به عضله قلب جریان پیدا کند و بافت قلب را از صدمه محافظت کند.

و اما ضربان قلب به وسیله سیستم الکتریکی خود قلب با شوک الکتریکی که یک مسیر خاص را در قلب می پیماید  ممکن است. شوک در« گره  sinoatrial » واقع در دهلیز راست شروع می‌شود. این گره، ضربان ساز یا « پیس میکر »  طبیعی قلب در نظر گرفته می‌شود. فعالیت الکتریکی از طریق دیوار دهلیز ادامه پیدا می‌کند و باعث انقباض آن می‌شود. خوشه ای از سلول‌ها در مرکز قلب بین دهلیز و بطن، گره دهلیزی « گره atrioventricular » است که مانند یک دروازه عمل کرده و سیگنال های الکتریکی را قبل از اینکه وارد بطن شوند کند می‌کند. این تاخیر به دهلیز زمان می‌دهد تا قبل از بطن منقبض شود.

در حالت استراحت، ضربان قلب نرمال در اطراف۷۰ تا ۷۵ در دقیقه است ولی ورزش، احساسات، تب، و برخی داروها می‌توانند باعث ضربان سریع‌تر شود و گاهی اوقات به بیش از ۱۰۰ ضربه در دقیقه برسد.  ضربان قلب مردان نسبت به زنان کندتر است ولی در کودکان سریع‌تر از بزرگ سالان است. زمانی که نبض سریع‌تر از حد معمول باشد « تاشی کاردی » و زمانی که آهسته تر از حد معمول است « برادی کاردی » نامیده می‌شود.

 

 

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,