Saturday, 18 July 2015
15 June 2021
پس‌نشینی‌تند

«شیهه‌هایی به درازای تاریخ افغانستان»

2011 June 19

اکبر ترشیزاد/ رادیو کوچه

«بزکشی» مسابقه‌ای است که تاریخ ایجادش به دوران باستان باز می‌گردد. درباره‌ی ریشه‌ی نام‌گذاری این ورزش دو روایت موجود است. در روایت نخست این‌طور گمان می‌رود که «بزکِشی» در واقع «بزکُشی» به معنای «کشتن‌بز» بوده که از شکار بزهای‌کوهی توسط اسب‌سواران استنتاج شده است و در روایت دوم نام این ورزش از حمل لاشه‌ی شکار می‌آید. برخی بر این باورند که این بازی، ورزش سنتی مغولان بوده است که با لشکرکشی و فتح دیگر کشورها آن را به دیگر مناطق آسیا هم‌چون آسیای‌میانه و افغانستان برده‌اند و شماری دیگر فکر می‌کنند که این ورزش نخستین بار در حوزه‌ی وسیع «آمودریا» انجام می‌شده و ساکنین آن منطقه این بازی را از استپ‌های سرد آن‌جا به دیگر مناطق برده‌اند. این بازی به نوعی تمرین جنگ‌آوری و زورآزمایی مردان بوده است. اکنون «بزکشی» یک بازی مشهور در بین جنوبی‌های آسیای‌میانه مانند «پشتون‌ها»، «هزاره‌ها»، «تاجیک‌ها»، «ازبک‌ها»، «قرقیزها»، «قزاق‌ها» و «ترکمن‌ها» است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

رسم این بازی چنین است که پیش از روز برگزاری بازی «بزکشی»، گوساله یا بزی بزرگ را کشته و سپس سر و دست و پاهایش را از زانو و آرنج قطع می‌کنند. قبل از این‌که مسابقه شروع شود، بازی‌کنان، جسد را حداقل به مدت 24 ساعت در آب سرد قرار می‌دهند تا خیس بخورد. این کار برای تغییر شکل نیافتن لاشه‌ی‌حیوان صورت می‌گیرد تا وقتی صدها ورزش‌کار برای گرفتنش رقابت می‌کنند لاشه متلاشی نشود و بازی‌کنان بتوانند آن را به حلقه پیروزی برسانند. پس از آن بز یا گوساله را در میدان بزرگ که در انتهای آن یک بیرق نصب شده است قرار می‌دهند. به کسی که در این بازی شرکت می‌کند «چپ‌انداز» می‌گویند. «چپ‌اندازها» افرادی قوی هستند. شماری از آن‌ها حتا با استخوان‌های شکسته نیز به بازی ادامه می‌دهند. «چپ‌اندازها» بز را از زمین برداشته و سپس آن را را به قطعه‌ی مشخصی که دایره حـلال نامیده می‌شود، می‌اندازند. این ورزش می‌تواند به‌صورت فردی یا گروهی انجام شود. درازای زمان این مسابقه ممکن است حتا به یک هفته نیز بکشد. اغلب «بزکشی» در زمستان انجام می‌شود، چرا که فصل برداشت محصولات ‌کشاورزی به اتمام رسیده است و اسب‌ها و سوارکاران بدون این‌که بیش از حد گرم‌شان شود می‌توانند مسابقه دهند.

اسب‌های ‌بزکشی برای مسابقه تربیت می‌شوند و ویژگی‌های کیفی خاصی دارند. اگر «چپ‌انداز» در طی مسابقه از اسب خود بیافتد، اسب در میان آن همه گرد و خاک می‌ایستد. او در بین آن همه شلوغی می‌ایستد و منتظر می‌ماند تا سوارکار دوباره سوارش شود. اسب‌های ‌بزکشی نیاز به تمرینات ویژه‌ای دارند تا در مسابقات پیروز شوند. یک اسب خوب تعلیم ‌دیده به چنان سرعتی می‌تازد که سبب می‌شود سوارش پیش از دیگران به نعش حیوان مورد نظر برسد. قیمت این اسب‌ها هم اکنون بیش از  15000 دلار است. گفته می‌شود که اسب‌ها نیز هم‌چون سواران‌شان از این مسابقه لذت می‌برند. خوراک این اسب‌ها کاه و جو در فاصله‌های‌ زمانی معینی است. چند روز قبل از مسابقه «بزکشی»، تمرین‌دهنده‌ی اسب آن‌ها را برای مدتی از روز گرسنه نگه می‌دارد و در فواصل طولانی می‌دواند. این تمرینات مشقت‌آمیز سبب می‌شود تا اسب سختی‌های‌طاقت‌فرسای روز مسابقه را به خوبی تحمل کند. آن‌هایی که اسب‌های‌ بزکشی را تربیت می‌کنند به اسب‌ها در زمان‌های مشخص، به هم‌راه رژیم‌ معمولی خشک‌بار و کره نیز می‌دهند. اگر اسب بیش از حد چاق شود، مربی اسب را به مدت چندین هفته و روزانه به مدت چندساعت افسار و زین کرده زیر تابش آفتاب نگه‌ می‌دارد تا اضافه ‌وزنش از بین برود. آفتاب نه تنها چربی‌ها را می‌سوزاند بلکه تحمل اسب را نیز بالا می‌برد.

این بازی هنوز در بخش‌های‌شمالی افغانستان و توسط پناهندگان افغان در بسیاری از بخش‌های پاکستان و هم‌چنین در سراسر آسیای‌میانه بازی می‌شود. «بزکشی» توجه هزاران هوادار را به خود جلب می‌کند و در افغانستان در استان‌های «میمنه»، «مزارشریف» و «کتغان» مشهور است. در دهه 1950، دولت افغانستان «بزکشی» را به عنوان یک جاذبه گردش‌گری و سمبل قدرت‌ مرکزی و اتحاد ملی تبلیغ می‌کرد. تیم‌های استانی وجود داشت و مسابقات تحت نظارت شاه بود. «بزکشی» در افغانستان از حمایت دولت‌های متوالی برخوردار بوده است به نحوی که در زمان «محمد ظاهر شاه» تا ۱۹۷۳ این مسابقات هم‌زمان با جشن تولد شاهنشاهی برگزار می‌شد. دولت‌های بعدی تاریخ مسابقه را به سال‌روز سازمان ‌ملل‌ متحد تغییر دادند. دولتی که توسط شوروی منصوب شد این مسابقات را برداشت. این رقابت‌ها هنوز در جشن‌های عروسی و ختنه‌کنان رایج است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,