Saturday, 18 July 2015
15 June 2021
دایره‌ی شکسته

«دوزخ، برزخ، بهشت»

2011 June 25

مه‌شب‌ تاجیک/ رادیو کوچه

«کمدی الهی» نوشته‌ی برجسته‌ی «دانته» در گذر قرن‌ها هنوز به عنوان یکی از بزرگ‌ترین شاه‌کارهای ادب جهان معرفی می‌شود. «شاتو بریان» نویسنده‌ی بزرگ فرانسوی درباره‌ی این شاه‌کار چنین می‌نویسد: «از این توده‌ی درآمیخته و  درهم استعارات و تمثیلات قرون وسطایی که با مقیاس ذوق امروزی ما به نظر ثقیل و غیرقابل هضم می‌آید، بنابر قاعده بایست اثری خسته کننده و ملال‌انگیز پدید آمده باشد اما در قالب همین مجموعه با دست دانته یکی از بزرگ‌ترین شاه‌کارهای کلیه‌ی ادوار ادبیات جهان پدید آمده است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«دانته آلیگیری» در  ۶ جولای سال ۱۲۶۵ در شهر «فلورانس» که یکی از جمهوری‌های متعدد ایتالیایی آن زمان محسوب می‌شد به دنیا آمد. دوران کودکی دانته در میان محیطی از آشفتگی، جنگ و ستیز و دسیسه و نیرنگ بین پاپ و حزب سلطنتی طی شد. خانواده‌ی دانته از حزب پاپ حمایت می‌کرد و با پیروزی نظامی آن‌ها، چند ماه پس از تولد دانته، خانواده او از نظر سیاسی پیش‌رفت کرد. او تحصیلاتش را در «دارالتعلیم مذهبی برادران کهتر» شروع کرد. زندگانی دانته سرشار از تلخ‌کامی‌ها و محرومیت‌ها بود. دانته در دانش‌گاه‌های «فلورانس» و «پالودا» به کسب علم و دانش پرداخت. وی یکی از شاگردان برجسته بود و به رشته‌های فلسفه و طبیعت و اخلاق توجه و علاقه‌ی زیاد داشت. دانته در نه سالگی دل‌باخته‌ی دختری به نام «بئاتریس»  شد که نسبت خویشاوندی با دانته داشت. آشنایی آن دو در یک محفل خانوادگی آغاز شد. عشق دانته به بئاتریس روزبه‌روز شدید می‌شد، این عشق سال‌ها ادامه یافت و دانته در ۱۹ سالگی نخستین اشعار خود را در وصف عشق آسمانی خود سرود و محبوبش بئاتریس را بسان فرشتگان و به پاکی و صفای آن‌ها دانست و تشبیه کرد. بئاتریس با وجود آن‌که از علاقه و محبت دانته نسبت به خود آگاه بود، به مرد دیگری شوهر کرد و آمال و آرزوهای دانته را بر باد داد و روح و قلبش را جریحه‌دار کرد. دانته حتا در لحظات پایان زندگی نیز این خاطره‌ی دردناک را بر زبان می‌آورد. اما ازدواج بئاتریس چندان دوام نیافت و او در عنفوان جوانی در سال ۱۲۹۰ در ۲۴ سالگی بدرود حیات گفت. دانته که هنوز در آتش بی‌مهری و سست عهدی محبوب می‌سوخت و اشعاری شورانگیز در این زمینه می‌سرود، ناگهان با غم مرگ بئاتریس مواجه شد. او که شاعری تازه‌کار بود با غم و اندوه تازه‌اش به دامان شعر و شاعری پناه برد و شاعری شوریده و توانا شد و اشعار بسیاری درباره‌ی بئاتریس زیبا سرود. وی یک‌سال پس از مرگ بئاتریس با زنی به نام «جما» ازدواج کرد اما این ازدواج نتوانست خاطره ی بئاتریس را از خاطر وی محو کند.

در سال ۱۳۰۰ میلادی بین دو دسته‌ی سیاسی سفیدها که نماینده ثروت‌مندان شهر و دسته سیاه‌ها که از طبقات عامه‌ی مردم طرف‌داری می‌کردند زد و خورد شدیدی روی داد که بر آتش کینه‌توزی‌های گذشته دامن زد. پاپ در ظاهر برای آرامش و به راستی برای گسترش نفوذ خود کاردینال «آکوئاسپارتا» را به فلورانس فرستاد ولی وی نتوانست کاری انجام دهد، این بار پاپ از «شارل دو والوا» برادر «فیلیپ لوبل» پادشاه فرانسه کمک گرفت. این مسئله فلورانسیان را بسیار نگران کرد و دسته‌ی سفیدها که در آن وقت روی کار بودند سه نفر را به عنوان سفیر فوق‌العاده نزد پاپ فرستادند تا او را از این فکر منصرف سازند، دانته یکی از این سه نفر بود. اندکی پس از آغاز این سفر بود که شارل دو والوا و نیروهای پاپ پیروزمندانه وارد فلورانس شدند و دسته‌ی سفیدها را از آن‌جا راندند و زمام امور را به دست سیاه‌ها سپردند. این تغییر مقدمه تصفیه‌ای شد که بزرگ‌ترین قربانی آن دانته بود. روز ۲۷ ژانویه ۱۳۰۲ نخستین حکم از سوی دادگاه فلورانس به زیان دانته صادر شد و او را غیابی به سو استفاده از اموال دولتی متهم کرده و به پرداخت پنچ هزار فیورینو جریمه و دو سال تبعید از فلورانس و محرومیت همیشگی از حقوق مدنی محکوم کرد.

دانته علاوه بر آن‌که پدر زبان ایتالیایی بود به زبان‌های دیگری از جمله عبری و عربی و یونانی نیز تسلط کامل داشت، هم‌چنین در زمینه‌ی علوم فلسفه و ادیان و قوانین کلیسا نیز سرآمد بود و این تسلط او در کمدی الهی خود را به رخ می‌کشد. کمدی الهی دانته به منظور تجلیل از مقام عشق انسانی و هم‌چنین با تمی از مرگ و شهرت و سیطره‌ و ابدیت نگاشته شده است. خود دانته این کتاب را فقط کمدی نامیده بود، و لقب «الهی» یا آسمانی، در حدود سه قرن بعد یعنی در قرن شانزدهم بدان داده شد. این لقب «الهی» مفهوم ارتباط این اثر را با دنیای ماورا‌الطبیعه و آسمانی دارد، و هم حاکی از زیبایی و لطف «خدایی» این اثر است. این داستان از سه قسمت «جهنم»، «برزخ» و «بهشت» تشکیل شده است و او در این سفر راه‌نماهایی دارد که راه‌نمای او در دوزخ و برزخ «ویرژیل» شاعر ایتالیایی بوده است که چند قرن پیش از دانته می‌زیسته و راه‌نمای او در بهشت بئاتریش عشق همیشگی دانته بوده است و دانته با این اثر به نوعی دین عشق خود را  دوباره به او ادا می‌کند.

یک دانته‌شناس معروف معاصر آمریکایی، به نام «‌مک الیستر» دراین باره‌ی کمدی الهی می‌نویسد «ترکیب صداها، آثارترس، ترحم، وحشت، نفرت، اشتیاق، نگاه و گفتار در سراسر این اثر به‌خصوص در «دوزخ» طوری است که هر‌کس بی‌اختیار خودش را در وسط آن صحنه احساس می‌کند که دانته برای او تجسم می‌کند، چنان‌که می‌توان وی را استاد واقعی هنر سه بعدی دنیای امروز دانست.»

«کمدی الهی» یک اثر عالی فکری و فلسفی است این مجموعه در حقیقت عصاره‌ای است از علوم و اطلاعات و نظریات و عقاید فلسفی چندهزار ساله‌ی بشری که در آن با ترکیب خاصی در آمیخته‌اند.

«کمدی الهی»‌، یک داستان استادانه‌ی عالی است که از قدرت داستان‌پردازی دانته حکایت می‌کند. طرز گفتار و شیوه‌ی نقل حوادث و وقایع و دقتی که در وصف جزییات و ریزه‌کاری‌های «‌سفـر» به دوزخ و برزخ و بـهـشت بـه کار رفتـه، بـدیـن داسـتـان طولانی صورتی خاص می‌دهد و آن را به شکل سـفرنامـه‌ی واقـعی یک مـسافر در می‌آورد، به‌طوری که از همان اول خواننده فـرامـوش می‌کـند که آن‌چـه می‌خواند زاده‌ی خیال‌پردازی یک شاعر است‌، و بالعکس چنین می‌پندارد که واقعن یک نفر مسافر‌، هم‌چنان که از شهری به شـهر دیگر و از کشـوری به کــشـوری دیگر سـفـر می‌کند، در این‌جا به سفر دنیای دیگر رفته و این حوادث را به چشم دیده و جزییات آن را یادداشت کرده است تا برای دیگران نقل کند. این قدرت عجیب، در جلب توجه خواننده و جذب او  از راه به کاربردن کلمات و تشبیهات و استعارات و جملات خاصی که تاثیر آن‌ها به دقت و با تسلط کامل در روان‌شناسی حساب شده است، دانته را یکی از نوادر عالم ادب کرده است.

پیام دانته و راز جاودانگی او این است که تخیل را در برابر مرگ قرار می‌دهد. دانته اندکی پس از به اتمام رساندن «کمدی الهی» از تبعیدگاهش به ونیز رفت و از آن‌جا به زادگاهش راونا برگشت و در چهاردهم سپتامبر سال ۱۳۲۱ در این شهر درگذشت.

منبع: ویکی‌پدیا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,