Saturday, 18 July 2015
21 June 2021
دایره‌ی شکسته

«لب‌های خشک یک سرزمین»

2011 June 29

مه‌شب‌ تاجیک/ رادیو کوچه

در حالی‌که «خشک‌سالی» یک صفت اقلیمی و ویژگی همیشگی آب و هوای مناطق خشک به شمار می‌آید، خشک‌سالی در واقع پدیده‌ای است که از کاهش پیش‌بینی نشده‌ی بارش در مدتی معین در منطقه‌ای که حتمن منطقه‌ای خشک تعریف نمی‌شود، سرچشمه می‌گیرد. خشک‌سالی جز بلایای طبیعی نامحسوس است. گر‌چه تعاریف متفاوتی برای این پدیده ارایه شده لیکن در کل حاصل کم‌بود بارش در طی یک دوره‌ی ممتد زمانی به‌طور معمول یک فصل یا بیش‌تر است. این کم‌بود منجر به نقصان آب برای برخی فعالیت‌ها، گروه‌ها و یا یک بخش زیست محیطی می‌شود‌. خشک‌سالی بایستی در رابطه با برخی شرایط متوسط درازمدت از موازنه مابین بارش و تبخیر درنظر گرفته شود زیرا به‌طور معمول در هر منطقه‌ای یک شرایط خاص بعنوان  نرمال  تعریف می‌شود.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

در این شرایط تامین آب برای هر نوع نیازی مشکل است، محصولات زراعی دچار لطمه‌های فراوان شده و و این پدیده اگر برای سال‌های پیاپی روی دهد، ادامه‌ی آن خسارات هنگفتی را ببار می‌آورد. چه بسا بسیاری از مراکز مدنیت از بین رفته و باعث مهاجرت‌های عظیم می‌گردد. شروع خشک‌سالی بی‌سروصدا، پیش‌رفت آن آرام و اثرات آن ویران‌گر است. با توجه به این‌که بارندگی عمده‌ منبع تامین آب شیرین برای کشاورزی، مصارف خانگی و صنعتی است، این مسئله می‌تواند اثراتی خفیف بر زندگی شخصی داشته باشد تا مصایب بزرگ اجتماعی.

در دهه‌های اخیر در بین حوادث طبیعی که جمعیت‌های انسانی را تحت‌تاثیر قرار داده‌اند تعداد فراوانی پدیده‌ی خشک‌سالی از نظر درجه شدت، طول مدت، مجموع فضای تحت پوشش، تلفات جانی، خسارات اقتصادی و اثرات اجتماعی دراز مدت در جامعه، بیش‌تر از سایر بلایای طبیعی بوده است. نوسانات در روند پارامترهای هواشناسی از جمله بارندگی و دما یکی از ویژگی‌های طبیعی چرخه اتمسفری است. خشک‌سالی‌ها نشانه‌ی روشنی از این نوسانات بوده که بسیاری از مناطق خشک و نیمه خشک دنیا را با شدت‌های زیاد هر چند سال یک‌بار در بر می‌گیرند.

کاهش شدید بارندگی و دوره‌های خشک ناشی از آن تاثیر‌های منفی بسیاری بر منابع آب می‌گذارد. دوره‌های کم‌آبی و خشک‌سالی باعث آلودگی آب‌ها، آسیب‌های زیست محیطی، تاثیرات منفی بر تامین منابع آب آشامیدنی و سالم و آب‌یاری و غیره می‌شود. نیاز به آب در آینده با افزایش جمعیت و دگرگونی‌های اجتماعی و تغییر در سطح زندگی مردم افزایش می‌یابد. از این رو افزایش نیازمندی به آب در دوره‌های خشک و کم آب آینده بسیار بحرانی‌تر خواهد بود. هم‌چنین برآورد و پیش‌بینی صحیح از مقادیر آب قابل دست‌رس و برنامه‌ریزی مناسب برای مقدار آب موجود در زمان خشک‌سالی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.

کشور ایران به‌علت شرایط ویژه جغرافیایی و آثار ناشی از گردش عمومی جو در ردیف مناطق خشک جهان قرار گرفته است به گونه‌ای که اگر میان‌گین بارندگی در سطح کره‌ی زمین را حدود 860 میلی‌لیتر برآورد کرده‌اند، میانگین بارندگی سالانه در ایران کمابیش 240 می‌لیتر را بسنجیم، می‌بینیم که مقدار بارندگی در ایران یک سوم بارندگی در جهان است.

خشک‌سالی ما در دهه‌ی ۱۳۸۰ ایران خشک‌سالی‌ای است که در سال ۱۳۸۶ آغاز شد و سازمان هواشناسی ایران از ادامه یافتن آن برای ۴ سال، یعنی تا پایان امسال خبر داد. این روی‌داد هم‌چنان ادامه دارد و تاکنون خسارات بسیاری را به ایران وارد کرده‌ است. مقامات دولتی این خشک‌سالی را شدیدترین خشک‌سالی در ۴۰ سال اخیر ارزیابی کردند. تداوم خشک‌سالی کاهش 50 درصدی حجم آب‌های سطحی کشور را به هم‌راه داشته و وروی آب به پشت سدها را به شدت کاهش داده است.

افزایش خشک‌سالی یکی از تاثیرات قابل توجه آلودگی ناشی از گازهای گل‌خانه‌ای به‌شمار می‌روند. گازهای گل‌خانه‌ای علاوه بر خشک‌سالی و کم آبی سلامت انسان را نیز می‌توانند تهدید کند. با افزایش میزان آلاینده‌های جوی و پدید آمدن اثر گل‌خانه‌ای، دانش‌مندان پیش‌بینی کرده‌اند که میان‌گین دمای هوا در نتیجه‌ی افزایش میزان دی‌اکسید کربن و سایر گازهای گل‌خانه‌ای‌، به اندازه چند درجه افزایش خواهد یافت و این افزایش دما، روی آب و هوا، محیط زیست و اکوسیستم‌های مختلف کشورهای جهان تاثیر خواهد گذاشت. دانش‌مندان معتقدند که گرم شدن کره‌ی زمین از مدتها پیش در جریان بوده است و به‌طور عمده، علت افزایش دما به اندازه دو سوم یک درجه سانتی‌گراد از سال 1860 به بعد، افزایش گازهای گلخانه‌ای می‌باشد.

یکی از راه‌حل‌های مناسب برای جلوگیری از پدیده‌ی خشک‌سالی تحلیل سوابق تاریخی پدیده با تکیه بر آمار و اطلاعات موجود و نیز با در پیش گرفتن مدیریت مناسب برخورد با خشک‌سالی می‌توان تا حد زیادی خسارت ناشی از خشک‌سالی را کاهش داد. هزینه‌های انجام‌شده برای جبران خسارت‌های خشک‌سالی یا مدیریت بحران به مراتب بیش‌تر از هزینه مطالعات در تعیین راه‌کارهای مقابله قبل از وقوع یا مدیریت ریسک است. با توجه به پیش‌بینی خشک‌سالی که توانسته تا حدودی احتمال وقوع خشک‌سالی را بازگو کند، بهتر است در این رابطه تلفیقی از مدیریت ریسک و مدیریت بحران استفاده شود.

از راه‌کارهای مبارزه با خشک‌سالی می‌توان به بسترسازی به‌منظور تدوین برنامه‌ی جامع مدیریت ریسک خشک‌سالی توسط دست‌گاه‌های ذیربط، همین‌طور شناخت و اثرات تغییر اقلیم و راه‌کارهای کاهش اثرات منفی آن با آموزش و توسعه مدل‌های بزرگ مقیاس و ریز مقیاس و هم‌چنین ارتقا سطح آگاهی عمومی جامعه نسبت به خشک‌سالی و مفاهیم مدیریت بحران و ریسک و تغییر اقلیم و ارزیابی و نقد اثرات روش‌‌های گذشته‌ی مقابله با خشک‌سالی و کم‌آبی جهت هرگونه برنامه‌ریزی و طرح برای مدیریت خشک‌سالی و تغییر اقلیم شامل نحوه آگاهی، سیاست‌گذاری‌، دستورالعمل، برنامه‌های تسکین و اقدامات ضروری و در آخر مشارکت مردم و واگذاری مدیریت خشک‌سالی و تغییر اقلیم به ذی‌نفعان اشاره کرد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,