Saturday, 18 July 2015
23 June 2021
کوچه سلامتی ـ بیماری پارکینسون

«عدم تعادل دوپامین»

2011 July 08

دکتر آویده مطمئن فر / رادیو کوچه

avideh@koochehmail.com

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

 بیماری پارکینسون یک بیماری دژنراتیو است که از مرگ آهسته و پیش رونده سلول‌های عصبی در مغز ناشی می‌شود. به دلیل این که منطقه از مغز که تحت تاثیر این بیماری قرار می‌گیرد نقش مهمی در کنترل حرکت دارد، حرکات افراد مبتلا به این بیماری به تدریج سفت، تشنجی و غیرقابل کنترل می‌شود. به عنوان مثال، نوشیدن از یک فنجان با دقت و انعطاف پذیری بسیار دشوار می‌شود. امروزه، درمان‌های موجود می‌تواند علایم آن را کاهش دهد و در کاهش روند پیش رفت این بیماری بسیار موثر باشد. افراد مبتلا به بیماری پارکینسون می‌توانند برای سال‌های زیادی به زندگی ادامه دهند.

پارکینسون و اختلالات مربوط به آن اغلب در حدود سن ۵۰ تا ۷۰ سالگی شروع می‌شود. سن متوسط شروع این بیماری در کانادا ۵۷ سال است. در ابتدا، علایم این بیماری را می‌توان با علایم افزایش سن طبیعی فرد اشتباه گرفت، اما وقتی که آن‌ها بدتر می‌شوند، تشخیص بیماری بیش تر مشهود می‌شود. متاسفانه هنگامی که اولین علایم این بیماری ظاهر می‌شوند، اعتقاد بر این است که ۶۰ تا ۸۰ در صد از سلول‌های عصبی در «ماده سیاه» (substantia nigra) نابود شده است.

در سطح جهانی، این بیماری در بیش از ۳۰۰ هزار نفر در سال تشخیص داده می‌شود. به نظر می‌رسد که بروز آن در بین سفیدپوستان رایج تر از سیاه پوستان، مردم آمریکای لاتین و یا آسیایی ها است و کم‌ترین تعداد افراد مبتلا آسیایی ها هستند. در کانادا، در حدود ۱۰۰ هزار نفر در سال با این بیماری تشخیص داده می‌شوند و تعداد افراد مبتلا با افزایش سن بیش تر می‌شود.

 

سلول‌های عصبی مبتلا به بیماری پارکینسون در منطقه ای به نام «ماده سیاه» در مرکز مغز وجود دارند. سلول‌های  این منطقه معمولن دوپامین ترشح می‌کنند. دوپامین یک ناقل شیمیایی در مغز است که اساسن حرکت را کنترل می‌کند ولی در احساس لذت و میل نیز عمل می‌کند. مرگ سلول‌های «ماده سیاه» (substantia nigra) کم‌بود دوپامین ایجاد می‌کنند. به طور معمول، کنترل حرکت نتیجه یک تعادل ظریف بین میزان دوپامین و استیل کولین، یکی دیگر از ناقلین  شیمیایی مغز است. اگر این تعادل از بین برود، لرزش، سفتی و از دست دادن هماهنگی حرکات را به دنبال خواهد داشت و بر عکس، مقدار اضافی دوپامین ممکن است علت نشانه‌های مرتبط با اسکیزوفرنی باشد.

دلیل از بین رفتن تدریجی سلول‌های عصبی در بیماری پارکینسون، در اکثر موارد، هنوز ناشناخته است. دانش‌مندان بر روی این که مجموعه‌ای از عوامل ژنتیک و محیطی باعث بروز این بیماری می‌شود توافق دارند هر چند که همیشه قادر به توضیح آن نیستند. بنابر توافق کنونی دانش‌مندان، محیط زیست نقش بزرگ‌تری از ژنتیک ایفا می‌کند اما هنگامی که این بیماری قبل از سن ۵۰ سال شروع می‌شود، عوامل ژنتیک معمولن غالب هستند. در این جا به چند عامل محیط زیست که در بروز این بیماری اثر دارند اشاره می‌کنم.

قرار گرفتن در معرض آلاینده‌های شیمیایی و آفت کش‌ها، از جمله علف کش و حشره‌کش در مدت طولانی. قرار گرفتن در معرض MPTP، اوپییوییدی که گاهی هروئین را آلوده می‌کند و می‌تواند به طور ناگهانی و غیرقابل برگشت باعث بروز بیماری پارکینسون شود. مسمومیت با گاز مونواکسید کربن و یا منگنز نیز می‌تواند باعث بروز این بیماری شود.

نشانه‌های حرکتی بیماری پارکینسون اغلب به طور اسیمتریک یعنی در یک طرف بدن دیده می‌شوند و سپس پس از چند سال به هر دو طرف بدن گسترش میآبند. در ۷۰ درصد موارد، اولین علامت لرزش غیرقابل کنترل ریتمیک یک دست و سپس سر و پاها است که به خصوص در حالت استراحت و در زمان استرس اتفاق می‌افتد. ولی ۲۵ درصد از بیماران هیچ لرزشی نشان نمی‌دهند.

توجه داشته باشید که لرزشی که هنگام بلند کردن یک شی رخ می‌دهد از نشانه‌های بیماری پارکینسون نیست. در افراد مبتلا به بیماری پارکینسون، زمانی که فرد خواب است و یا زمانی که حرکت می‌کند، لرزش کاهش یافته و یا کاملن قطع می‌شود. ولی سفت شدن اندام، کندی حرکت  یا برادی کینزی (bradykinesia)، و سختی، تشنج و دشوار بودن حرکات در آغاز از نشانه‌های معمول این بیماری است و با پیشرفت بیماری، انجام کارهای روزانه مانند بستن دکمه لباس، بستن بند کفش، راه رفتن، ایستادن و یا از اتومبیل خارج شدن می‌تواند بسیار دشوار باشد. راه رفتن فرد مبتلا به پارکینسون بسیار خاص است. آن‌ها گام های کوچک بر می‌دارند و پای خود را روی زمین می‌کشند، معمولن قوز می‌کنند و بازوانشان اغلب بدون نوسان است.

از دست دادن قدرت بویایی، اختلال خواب، و یبوست از جمله نشانه‌هایی است که در اوایل این بیماری ظاهر می‌شود. و از دست دادن تعادل، از علایم پیشرفت بیماری به شمار می‌رود که در مراحل نهایی بیماری مشاهده می‌شود.
افسردگی و اضطراب، اشکال در بلعیدن، ترشح بزاق بیش از حد و سرازیر شدن آب دهان فرد، نوشتن کوچک و بسیار تنگ یا میکروگرافی به علت از دست دادن مهارت‌های حرکتی، صدای تقریبن بدون بیان و بریده بریده سخن گفتن، عدم  وجود حرکت در صورت هنگام بیان با کاهش یا عدم وجود ضربان پلک، وجود شوره سر و چربی پوست صورت، عدم توانایی کنترل ادرار، گیجی، از دست دادن حافظه و دیگر اختلالات روانی قابل توجه که در اواخر دوره بیماری اتفاق می‌افتد و دشوار شدن و یا حتا غیرممکن شدن تغییر موقعیت بدن به عنوان مثال خارج شدن از تخت یا صندلی از جمله نشانه‌های دیگر این بیماری است.

این بیماری در واقع یک بیماری مزمن و ناتوان کننده است. بنابراین به نظر من مهم است که شخص از وضعیت خود به خوبی مطلع باشد،  تا حد ممکن فعال باقی بماند و از یک شبکه پشتی‌بانی خوب متشکل از فامیل، دوستان و متخصصین درمانی مطلع برخوردار باشد.

علایم مشابه علایم بیماری پارکینسون ممکن است در برخی موارد رخ دهد بدون این‌که بتوان بیماری پارکینسون را تشخیص داد. در واقع، بیماری پارکینسون ۸۵ درصد از یک گروه از بیماری که به عنوان «سندروم پارکینسون» شناخته شده‌اند را در بر می‌گیرد. «سندروم پارکینسون» نیز شامل اختلالات حرکتی که توضیح داده شده است، اما فیزیولوژی بیماری متفاوت است. در واقع، «سندروم پارکینسون» معمولن با عدم تعادل در سیستم cholinergic یعنی با کمبود ترشح استیل کولین و نه از کمبود دوپامین ایجاد می‌شود. به طور کلی، برخی از تفاوت‌ها قابل مشاهده هستند ولی درمان برای آن‌ها متفاوت است. در میان شرایطی که می‌توانند باعث بروز سندرم پارکینسون شود می‌توان صدمه به مغز یا تومور، سکته‌های مغزی کوچک، مصرف داروهای مورد استفاده در درمان تهوع، اپیلپسی، فشار خون بالا و اختلالات روانی را نام برد.

این بیماری که معمولن افراد بیش از ۵۵ سال را تحت تاثیر قرار می‌دهد، به دلایل نامعلوم مردان را بیش تر از زنان در برمی‌گیرد و اگر یکی از والدین به این بیماری مبتلا باشد، فرد در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به این بیماری است. البته نقش ژنتیک به خصوص در کسانی که در جوانی به این بیماری مبتلا می‌شوند بیش‌تر است. افراد مبتلا به بیماری پارکینسون اغلب دوره‌هایی از افسردگی را تجربه کرده‌اند. در حال حاضر، محققان به بررسی این فرضیه که افسردگی یک عامل مستعد کننده بیماری پارکینسون است پرداخته اند.

 در حال حاضر، هیچ راه شناخته شده توسط پزشکان برای پیش‌گیری از بیماری پارکینسون وجود ندارد ولی برخی از پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مردانی که نوشیدنی‌های کافیین دار مانند قهوه، چای، و کولا به طور متوسط یک تا چهار فنجان در روز مصرف می‌کنند، می‌توانند از یک اثر محافظتی در برابر بیماری پارکینسون بهره ببرند. ولی در زنان این اثر حفاظتی نشان داده نشده است. اما، یک مطالعه ۱۸ ساله نشان می‌دهد که قهوه خطر ابتلا به بیماری پارکینسون را در میان خانم‌هایی که هورمون جایگزینی یائسگی استفاده نمی‌کنند کاهش می‌دهد. در مقابل، مصرف هورمون‌های  جایگزینی یائسگی و ترکیب کافیین این ریسک را افزایش می‌دهد. از طرفی، مصرف سیگار احتمال ابتلا به این بیماری را کاهش می‌دهد چرا که نیکوتین باعث تحریک ترشح دوپامین می‌شود، در نتیجه کمبود دوپامین در این بیماری را جبران می‌کند. البته این نفع، وزن بسیار سنگینی در مقایسه با همه بیماری‌هایی که می‌تواند از مصرف سیگار به وجود بیاید، دارد.

در حال حاضر درمانی برای معالجه بیماری پارکینسون وجود ندارد ولی داروهایی وجود دارند که علایم آن را کاهش می‌دهند.  به طور کلی، فعالیت فیزیکی و ورزش برای این بیماران بسیار مهم است. فعالیت بدنی منظم باعث افزایش تحرک، تعادل و هماهنگی بدن می‌شود و با افسردگی مبارزه می‌کند. هر نوع فعالیت فیزیکی، پیاده روی، شنا، باغبانی، و غیره مفید است. علاوه بر این، چون افراد مبتلا به بیماری پارکینسون بیش تر در معرض ابتلا به پوکی استخوان هستند انجام ورزش تحمل وزن اسکلت مانند وزنه برداری، پیاده روی، آهسته دویدن، پرش، و غیره به منظور تقویت اسکلت بسیار مفید است. در هم این چهار چوب، مقدار کمی آفتاب در روز با کمبود احتمالی ویتامین D مقابله می‌کند و نقش مهمی در سلامت استخوان خواهد داشت. روش‌های تمرینی آرام‌بخش مانند موزیک دو به کاهش استرس کمک کرده و شدت لرزش را در این بیماران کاهش می‌دهد.

یک رژیم غذایی غنی از میوه ها، سبزیجات و غلات سبوس دار، که آنتی اکسیدان‌های طبیعی هستند از آسیب اکسیداتیو محافظت می‌کنند و نقش مهمی در سلامت افراد مبتلا به این بیماری خواهد داشت.  مصرف چربی‌های اشباع، گوشت قرمز، محصولات لبنیات، و روغن خرما و نارگیل باید کاهش داده شود.

تشخیص بیماری پارکینسون برای فردی که به آن مبتلا است قطعن یک رویداد نگران کننده است. این بیماری در واقع یک بیماری مزمن و ناتوان کننده است. بنابراین به نظر من مهم است که شخص از وضعیت خود به خوبی مطلع باشد، تا حد ممکن فعال باقی بماند و از یک شبکه پشتیبانی خوب متشکل از فامیل، دوستان و متخصصین درمانی مطلع برخوردار باشد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , 

۱ Comment


  1. maryam miri
    1

    mersi avideh jan etelaate besyar khobi dadi dar in bare.mamnoon .movafagh bashi