Saturday, 18 July 2015
14 June 2021
به بهانه سال‌روز درگذشت «حبیب سماعی»

«روزنگاشت/نوای جان بخش سنتور سماعی»

2011 July 10

محبوبه شعاع / رادیو کوچه

mahboobeh@koochehmail.com

بیستم تیر ماه برابر با سال‌روز درگذشت «حبیب سماعی» استاد برجسته سنتور است. وی زاده سال 1280 بود و در سال 1325 درگذشت. پس از درگذشت او، ساز سنتور، یک دوران رکود را تجربه کرد و در نهایت با برداشت «استاد صبا» که با شیوه سنتورنوازی حبیب آشنا بود از شیوه وی این ساز دوباره جای خود را در موسیقی ایرانی باز کرد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«حبیب سماعی» در سال 1280 زاده شد. پدرش یکی از معروف‌ترین موسیقی‌دان‌های دوره ناصرالدین شاه بود که از استادان زبردست آن زمان به شمار می‌رفت و ملقب به «سماع حضور» بود حبیب در خردسالی به خواست پدر ضرب را فراگرفت او چهار ساله بود که هم‌راه پدر به مجالس می‌رفت و وقتی پدرش سنتور می‌زد حبیب با دست‌های کوچک خود ضرب می‌گرفت و چون نمی‌توانست تنبک را در بغل بگیرد آن را روی بالش می‌گذاشت و می‌نواخت.

سپس پدرش او را به نواختن سنتور آشنا کرد به طوری‌که در ده سالگی ساز حبیب شنیدنی بود و مورد تحسین استادان فن آن زمان مانند «نایب السلطنه» و «میرزا حسینقلی» قرار گرفت. گفته شده: حبیب به سبک قدیم و با مضراب بدون نمد (لخت) می‌نواخته است و مضراب‌های او شفاف و ریزها حساب شده و پر قدرت و با حالت بوده است.

سماع پدر حبیب، در اواخر عمر با خانواده خود به مشهد رفت و در آن‌جا سنتور حبیب شهرت یافت. اما طولی نکشید که لباس نظام علاقه حبیب  را به خود جلب کرد و به خدمت ارتش در آمد و تا پایان عمر با این که شهرت او به ساز موسیقی بود خدمت نظام را ترک نکرد.

حبیب پس از انتقال از مشهد به تهران به راهنمایی دوست هنرمند خود «ابوالحسن صبا» آگهی به روزنامه داد و کلاس سنتور افتتاح کرد و علاقه‌مندان را برای فراگرفتن این ساز دعوت کرد ولی چون این ساز مهجور مانده بود استقبال زیادی از او نکردند. در سال ۱۳۱۹ رادیو تهران تاسیس شد و حبیب که به نام «سماعی» معروف شده بود، جزو اولین گروه از موسیقی‌دانانی بود که در رادیو شروع به نوازندگی کرد و از این زمان به بعد صدای سازش از طریق رادیو به گوش مردم رسید.

سماعی مدت هفت سال در رادیو تهران نوازندگی کرد و اداره رادیو در صدد برآمد سماعی را راضی کند تا از ارتش استعفا دهد و به وزارت فرهنگ منتقل شود و هنرآموزی سنتور را در آن اداره به‌عهده بگیرد. سماعی در ابتدا از این کار استقبال کرد ولی پس از سه ماه درس دادن و تعلیم چند شاگرد به وزارت جنگ منتقل شد.

حبیب در سال ۱۳۲۳ که انجمن موسیقی ملی تاسیس شد، عضو هیت موسس این انجمن بود. در جشن هزاره فردوسی وقتی خاورشناسان نوای سنتور او را در نمایش رستم و سهراب شنیدند، او را بسیار تحسین کردند و «هانری ماسه» خاورشناس بزرگ گفت: «موسیقی ایران همان‌طور که منشاء موسیقی مشرق زمین است باید روزی موجب افتخار ایران شود. ایرانی به‌جای تقلید از موسیقی غربی باید همت کند، حبیب سماعی و دیگر نوازندگان را به جهان معرفی کند و این نوای جان‌بخش را به گوش مردم دنیا برساند.»

گفته شده: حبیب سماعی تمایل ند‌اشت که اجراهایش ضبط شوند و با آن‌که ‌د‌ر زمان حیات او ضبط روی نوارهای مغناطیسی نیز د‌ر راد‌یو رایج داشت‌، از وی هیچ نوار ضبط شد‌ه‌ای باقی نماند‌ه است. فقط پنج صفحه از او به یاد‌گاری ماند‌ه است که حبیب د‌ر آن‌ها هم‌راه با آواز پروانه سنتور نواخته است. این ضبط‌ها د‌ر همان زمان طرف‌د‌اران فراوان د‌اشتند‌ و بسیار مشهور بود‌ند ‌و البته اکنون هم موجود‌ند و به عنوان نمونه‌های مهم و عالی از اجرای این ساز سخت، مورد ‌توجه شاگرد‌ان مکتب سماعی است.

این صفحه‌ها عبارت‌اند ‌از: «گریلی و ضربی شهناز» با شعر: شبی مجنون به لیلی گفت ای محبوب بی هم‌تا، «تسنیف بیات اصفهان و رباعی» با شعر: آب حیات من است خاک سر کوی دوست، «آواز شور و شهناز» با شعر: خراب‌تر از دل من غم تو جای نیافت، «آواز ابوعطا و حجاز» با شعر: ندانمت به حقیقت که در جهان به که مانی و «آواز ماهور و ابوالچپ» با شعر: شب دراز به امید صبح بیدارم.

و اما سرانجام حبیب سماعی که در بهمن ماه 1324 در اثر سرماخوردگی مبتلا به ذات الریه شد و به بستر بیماری افتاد بود در بیستم تیر ماه 1325 خورشیدی و در سن چهل و پنج سالگی درگذشت. تشیع جنازه وی طبق تشریفات نظامی انجام شد و جز چند تن از بستگان و دوستان و شاگردان وفادارش و سه تن نماینده انجمن موسیقی ملی، کس دیگری در این مراسم نبود. سماعی در عین محبوبیت بی سرو صدا در کنار قبر کودک خردسالش از همسر دومش دفن شد. همان‌جا که سال‌ها قبل درویش و ایرج به خاک سپرده شده بودند.

پس از درگذشت حبیب، ساز سنتور، یک دوران رکود را تجربه کرد و اما «ابوالحسن صبا» که توانست د‌ر کنار حبیب سماعی با سبک و شیوه او آشنا شود‌ و با توجه به آن‌که خود‌ نوازند‌ه سه‌تار، آگاه به موسیقی ایرانی و شاگرد‌ استاد‌ان قد‌یمی از جمله «علی‌اکبر شاهی» بود‌، موفق شد‌ د‌وره رد‌یف سنتور را تهیه و مکتوب کند‌ که د‌ر آن بیشتر مضراب گذاری‌ها با توجه به شیوه حبیب سماعی ثبت شد‌ه‌اند‌ و قطعاتی چند‌ از چهار مضراب‌های حبیب نیز د‌ر این کتاب به ثبت رسید‌ه‌اند‌.

د‌ر مورد‌ حبیب سماعی، پس از د‌رگذشتش کتاب‌هایی نوشته شد‌. «حبیب سماعی» نوشته «ارفع اطرائی» و «شناخت موسیقی حبیب سماعی» نوشته «مجید‌کیانی» از آن جمله‌اند‌. ضمن آن‌که مقالات و مصاحبه‌هایی توسط هنرمند‌ان و نوازند‌گان و محققان مختلف طی این سال‌ها د‌ر کتاب‌ها و نشریات مختلف به چاپ رسید‌ که د‌ر د‌سترس هستند‌.

منبع‌ها:

سنتورنوازان

ویکی‌پدیا

آموزشگاه آزاد موسیقی باریتون

زندگی‌نامه حبیب سماعی

تقویم تاریخ

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , 

۱ Comment


  1. مهیار
    1

    با سلام متاسفانه سنتور حضرت حبیب دانلود نمیشه لطفا مساعدت بفرمایید