Saturday, 18 July 2015
23 June 2021
دایره‌ی شکسته

«وای به روزی که بگندد نمک»

2011 July 17

مه‌شب‌ تاجیک/ رادیو کوچه

مقوله آزادی از جهت نظری در فلسفه، علوم سیاسی، اقتصاد بحثی عمیق است و از جهت عملی نیز به مفهوم آزاده‌خواهی یا آزاد‌منشی پیامدهای بسیار حساسی در سیاست، اجتماع و اقتصاد دارد. در ایران هرگز به آزادی چنان‌که باید بهایی داده نشده و آزادی مهجور مانده است هم در کلام هم در حیطه‌ی قلم و حتا در مقولات بسیار جزیی‌تر. و حال این مهجور ماندن آزادی پیامدهایی به دنبال دارد که بسیار وخیم است و در درازمدت مانند یک زخم سرباز خواهد کرد. نبود آزادی در یک جامعه تفکر «برده» و «آزاده» را تداعی می‌کند. بدین معنی که ممکن است در قرن اطلاعات و تکنولوژی سیستم برده‌داری وجود نداشته باشد ولی در بعضی از کشورها حاکمان به‌طور دقیق همین حس را نسبت به مردم کشوری که سردمدار آن هستند دارند. بدین ترتیب حکومت با بهره جستن از چنین حسی مخالفین را با خشونتی کم‌نظیر از سر راه خود برمی‌دارد و کم‌کم این خشونت را در لایه‌های اجتماعی هم نهادینه می‌کند. مقوله‌ی مبارزه و آزادی‌خواهی در ابعاد بزرگ‌تر و امنیت اجتماعی هم در لایه‌های کوچک‌تر زیر سوال می‌رود.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

هنگامی که ما واژه‌ی جرم را می‌شنویم بیش‌تر اعمالی مانند سرقت، کلاهبرداری و قتل به ذهن ما متبادر می‌شود. گاهی خرده جرایمی هم هستند مانند فحاشی، برهم زدن نظم عمومی، رانندگی بدون گواهی‌نامه و خرده جرایم دیگری که ممکن است هر روز در مقابل ما اتفاق بیفتد ولی خیلی مورد بحث قرار نمی‌گیرند زیرا به خصوص در کلان شهرها این قبیل اتفاقات به کرات می‌افتد و افراد بسیاری مرتکب این اعمال می‌شوند.

عده‌ای از پژوهش‌گران بر این باورند که رفتار و کردار، نوع پوشش و آرایش هم‌چنین نحوه‌ی سلوک زنان علت بیش از 90 درصد مزاحمت‌هایی است که برای آن‌ها در هنگام تردد در معابر و خیابان‌های شهری ایجاد می‌شود

یکی از این خرده جرم‌ها «مزاحمت» است. مزاحمت انواع مختلفی دارد و به در کشوری مانند کشور ما به کرات شاهد آن هستیم. میزان آسیبی که این نوع از جرم در جامعه ایجاد می‌کند بسیار بالاست و حجم بالای این جرم مقدمه‌ی بروز تنش‌های اجتماعی و جرایم مهمتر خواهد بود. به نظر می‌رسد مزاحمت خیابانی به عنوان یک ناهنجاری اجتماعی و کجروی مورد تحلیل قرار می‌گیرد. آسیب یا کج‌روی اجتماعی به هر نوع عمل فردی یا جمعی اطلاق می‌شود که در چارچوب اصول اخلاقی و قواعد عمل جمعی عام رسمی یا غیررسمی جامعه محل فعالیت کنش‌گران قرار نمی‌گیرد و در نتیجه با منع قانونی و یا قبح اخلاقی و اجتماعی روبه‌رو می‌شود.

عده‌ای از پژوهش‌گران بر این باورند که رفتار و کردار، نوع پوشش و آرایش هم‌چنین نحوه‌ی سلوک زنان علت بیش از 90 درصد مزاحمت‌هایی است که برای آن‌ها در هنگام تردد در معابر و خیابان‌های شهری ایجاد می‌شود. در این میان نوع پوشش افراد نخستین شاخصه و معیار قضاوت درباره آن‌ها است، از این رو هنگامی که فردی با زنی که هنجارها و ارزش‌های اجتماعی را در سبک رفتار و لباسی که بر تن دارد رعایت نکرده است مواجه می‌شود به خود این اجازه را می‌دهد که قدم در حریم خصوصی وی بگذارد. این نگرش جزمی زمانی مطرح می‌شود که نمی‌توان در سایه‌ی قوانین امنیت را در جامعه پیاده کرد و با پاک کردن صورت مسئله سعی در حل مشکل دارند.  اعضای جامعه و دولت باید بیاموزند که  افراد از حقوق برابر و مساوی در روابط اجتماعی برخوردارند و کم‌تر در محیط خانواده و اجتماع این را می‌آموزند که «زن محترم است» و ایجاد مزاحمت برای زنان و دختران در خیابان عمل ناپسندی است بلکه بیش‌تر این دختران هستند که مورد خطاب قرار می‌گیرند و از آن‌ها خواسته می‌شود مراقب رفتار، پوشش و حرکات خود باشند. حال در جوامعی که پوشش آزاد است، میزان مزاحمت‌هایی که برای مردم ایجاد می‌شود بسیار کم‌تر است.

مزاحمت‌های خیابانی به هر نوع عمل و لفظی که به نوعی آرامش و احساس امنیت عابران را از بین ببرد و نوعی احساس نگرانی و ناراحتی برای فرد عابر ایجاد ‌کند، اطلاق می‌شود، مزاحمت‌هایی که بر اساس قوانین و مقررات مصوب قانون مجازات، از جمله رفتارهایی هستند که جز مفاسد اجتماعی تلقی شده و مشمول مجازات می‌شوند. اما امروز این مزاحمت‌ها دیگر مانند قبل نیست، یعنی دیگر دختران و زنان یا گاهی پسران مزاحمت‌هایی را که در تاکسی، اتوبوس، پارک یا کنار خیابان برای آن‌ها بوجود می‌آمد به دست فراموشی سپردند، زیرا امروز در سایه‌ی امنیت اجتماعی با معضلی بزرگ‌تر و سخت‌تر به نام «طرح ارتقای امنیت اجتماعی» رو‌به‌رو هستند.

نیروی انتظامی که در چارچوب وظایف خود باید نظم و امنیت را در جامعه حفظ کند، یکی از مصادیق بارز ترس و احساس ناامنی برای مردم شده است و برای حفظ نظم تعریف شده‌ی خود دست به انجام هرگونه عمل خشونت‌باری می‌زند. یعنی ارگانی که برای آرامش مردم بنا شده است این روزها خود تبدیل به یکی از معضلات اجتماعی شده است که تنها از روی سلیقه و بدون هیچ‌گونه توسل قانونی به جلب و ضرب و شتم مردم می‌پردازد و شهروندان برای بیرون رفتن از خانه با نگرانی و ترس و لرز از برنگشتن‌شان باید به راه‌های فرار احتمالی از دست پلیس که دست‌گاه برقراری و امنیت اجتماع است، فکر کنند. بدین معنی که این روزها در جامعه پلیس خود مزاحمت خیابانی است برای شهروندان. در این راستا درگیری‌هایی هم بین مردم و «گشت ارشاد» در شهرهای مختلف ایران از آغاز این طرح و حضور ماموران گشت ارشاد به وقوع پیوسته است. این درگیری‌ها با خشونت و دستگیری، ضرب وشتم، زندان و شکنجه جمعی از شهروندان به دلایلی نظیر بدحجابی، نوع پوشش، روابط افراد، آرایش، مدل مو و مدل لباس هم‌راه بود.

برخی جامعه‌‌شناسان معتقدند این‌گونه طرح‌ها موجب تشدید دورویی و نفاق در جامعه و ایجاد چندچهرگی و افزایش فاصله میان حکومت و مردم می‌شود. هم‌چنین «اطاعت از این طرح‌ها نشانه‌ی مشروعیت اجرای چنین طرح‌هایی نیست بلکه ناشی از ترس است به همین دلیل در افزایش فاصله‌ی حکومت و مردم تاثیر می‌گذارد و در پی آن ثبات سیاسی حکومت را متزلزل‌تر می‌کند. اتفاقی که هر روز در جامعه‌ی ایران پررنگ‌تر می‌شود.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,