Saturday, 18 July 2015
21 June 2021
پارس‌نامه- آرام‌گاه استر و مردخای

«دومین مکان مقدس یهودیان جهان در ایران»

2011 July 18

امیر و کاملیا‌/ رادیو کوچه

آرام‌گاه «استر و مردخای»، یکی از ‌مهم‌ترین زیارت‌گاه‌های یهودیان ایران و جهان است. این مقبره جز آثار میراث فرهنگی ایران ثبت شده‌ است. وجود این زیارت‌گاه، عامل مهمی در شکل‌گیری و تداوم حضور جامعه یهودی در همدان بوده ‌است. مقبره استر و مردخای در مرکز شهر همدان، ابتدای خیابان «دکتر شریعتی» قرار دارد. مصالح ساختمانی بنای این مقبره از سنگ و آجر است و به سبک بناهای اسلامی ساخته شده‌ است. از شکل ظاهری و سبک معماری این اثر، چنین بر می‌آید، که ساختمان فعلی آن در قرن هفتم هجری بر روی ساختمان قدیمی‌تری که متعلق به قرن سوم هجری بوده‌، بنا شده‌ است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

قسمت‌های مختلف بنا شامل مدخل ورودی، دهلیز، مقبره، ایوان و شاه‌نشین است. یک جلد کتاب آسمانی «تورات» که قدمت بالایی دارد و بر پوست آهو نوشته شده ‌است، در حفاظ استوانه‌ای شکلی، در سازمان میراث فرهنگی استان نگه‌داری می‌شود. در وسط فضای مربع شکل مقبره‌ها، دو صندوق منب‌کاری شده زیبا بر روی این قبور قرار دارد. در بالای قبر جنوبی، که آن را به استر نسبت می‌دهند، صندوق منب‌کاری عتیقه و نفیسی قرار دارد، که قدیمی‌تر است و صندوق دوم که بر روی قبر مردخای قرار دارد، بسیار شبیه صندوق اولی است و حدودن در سال ۱۳۰۰ توسط «استاد عنایت‌اله ابن حضرت قلی تویسرکانی»، که یکی از منبت‌کاران برجسته زمان خود بوده، ساخته شده‌ است.

ترجمه خطوط عبری روی صندوق متعلق به استر، که بانی صندوق را معرفی می‌کند، چنین است: «امر کرد به ساختن این صندوق، بانوی عفیفه صادقه، جمال‌الدوله یوحرقیا و جمال‌الدوله یشوعا و یشعل، که هر سه نفر برادر خانم جمال ستام هستند.»  بالای دیوار مقبره نیز، کتیبه‌ای به زبان عبری و به صورت برجسته گچ‌بری شده ‌است. خطوط عبری روی صندوق استر، و گچ‌بری‌های برجسته، متعلق به قرون هشتم و نهم هجری هستند. در مورد هویت مدفونین این بقعه، تاکنون نظرات متفاوتی داده شده‌ است، اما روایت مشهورتر، که با روایت مورخین یونانی و روایت تورات در مورد سرگذشت استر و مردخای تطبیق دارد، به شرح زیر است:

«اردشیر پسر خشایار»، «اردوان» را به تخت سلطنت نشانید. وی چهل و یک سال سلطنت کرد و اختلاف با مصر را که ۱۵ سال به طول انجامید، به نفع ایرانیان خاتمه داد. اردشیر با دختری از یهود به نام استر، که خواهر‌زاده یکی از درباریان یعنی مردخای بود، ازدواج کرد. به این ترتیب  یهودیان در دربار اردشیر نفوذ زیادی پیدا کردند. در این بین، شخصی به نام‌ هامان که او نیز از درباریان با نفوذ و پرقدرت بود، نسبت به نفوذ روز افزون یهودیان حسادت کرد و از این رو فرمان قتل یهودیان را از اردشیر گرفت.

اما مردخای به وسیله استر همسر اردشیر، این فرمان را از شاه پس گرفت و آنان را نجات داد. از آن پس، یهودیان در اواخر اسفند و اوایل فروردین هر سال ( مصادف با ۱۳- ۱۵ آدار، در گاه‌شمار کلیمیان) در سال‌روز نجات کلیمیان از قتل عام، با دعا و گرفتن روزه و خواندن طومار مگیلا، آن را گرامی می‌دارند و به عنوان  «جشن پوریم» برگزار می‌کنند. این اثر تاریخی از یک طرف، برای قوم یهود زیارت‌گاه و قابل احترام است، و از طرف دیگر، به عنوان یک اثر تاریخی، واجد ارزش است.

در خصوص نام استر باید گفت که نام اصلی او  «هدسه» بوده، اما چون به طرز شگفت‌آوری زیبا و خوش‌سیما بوده‌است، نام استر یعنی «ستاره» را بر وی نهاده‌اند. وی دختر فردی به نام « ابی حایل» بوده ‌است، که در حدود ۵۰۰ سال قبل از میلاد مسیح در سرزمین پارس به دنیا آمده و بعد از فوت پدر و مادرش، داییش (مرخای) سرپرستی او را بر عهده گرفته ‌است. مردخای، از خانواده شاول و از رجال دربار اخشویرش (خشایارشا) و مربی هدسه، دختر عموی خود بوده، که به منصب وزارت نیز رسیده‌ است. وی پسر پاییز، از نواده‌های «یعقوب» پیامبر و از نژاد «بنیامین» بوده‌ است.

از این میان آرام‌گاه استر و مردخای در نزد یهودیان ایران و جهان جای‌گاه بسیار والایی دارد‌. این امر را می‌توان یک فرصت مناسب جهت جذب یهودیان دنیا به ایران و بازدید از این مکان دینی در همدان دانست.

زائرین کلیمی هرساله مراسم دینی خود را که جشن پوریم نام دارد را در این مکان برگزار می‌کنند. این مراسم در اواخر اسفند و اوایل فروردین ماه برگزار می‌شود که طبق گاه‌شمار کلیمیان برابر است با 13 تا 15 آدار‌. مراسم یهودیان با نیایش،  روزه،  مراسم افطار و خواندن طومار مگیلا طی می‌شود و در روزهای 14، 15 آدار با دادن هدیا، دید و بازدید و بزم و شادمانی انجام می‌گیرد‌. این بنای تاریخی زیبایی مختلفی دارد از جمله: درب سنگی که از حدود 2500 سال پیش تاکنون باقی مانده است، تندیس سنگی تخت پادشاهی خشایارشا نجات دهنده قوم یهود که جهت قدردانی از وی ساخته شده است و گنجینه چوبی قدیمی که قبر استر و مردخای در زیر آن صندوق قدیمی واقع شده است. درب 2500 ساله سنگی در آرام‌گاه استر و مردخای بسیار جذاب است.

در تورات نیز پیشینه سکونت یهودیان در ایران چنین آمده است: «و پادشاه آشور، اسراییل را به آشور کوچانید، ایشان را در حلح و خابور نهر جوزان و در شهرهای مادیان ( آذربایجان و کردستان) برده و سکونت داد. کوروش بزرگ ( 559-530 پیش از میلاد) پس از فتح شکوه‌مندانه و صلح‌طلبانه شهر متمدن بابل،  یهودیانی را که نبوکدنصر پادشاه بابل به اسارت و بندگی گرفته بود آزاد کرد و به آنان به عنوان یک انسان، جدای از عقیده دینی، آزادی اجتماعی و بیان داد. فرمان آزاد‌سازی و بازگشت یهودیان اسیر شده بابل به سوی بیت‌المقدس در سال 537 پیش از میلاد از سوی «کوروش» بزرگ هخامنشی صادر می‌شود. پس از این فرمان که جز نخستین فرمان‌های جهانی حقوق بشر و آزادی و منع اسارت است، یهودیان بسیاری راهی ایران می‌شوند و در شهرهای مختلف سکونت گزیده‌اند.

منبع‌ها:

Iran hardliners threaten to ruin Jewish shrine

عنوان زیارت‌گاه را از مقبره استر و مردخای قاتل بردارید فارس‌نیوز

ویکی‌پدیا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , , 

۲ Comments


  1. حزقیال نبی
    1

    این که می گن مردخای مسئول کشتار هزاران ایرانی در زمان خشایارشا بوده راسته؟


  2. ahmad
    2

    روایات مانده از حادثه پوریم پراکنده گویی است که قرنها بعد از حادثه انچه در یاد ها مانده جمع اوری شده و شاید هم داستان پوریم مجموعه ای از چند داستان دیگر یوده که همهگی به این داستان چسبانده اند. انچه مربوط به ایران است غیر منطقی و پذیرفتن ان ساده انگارانه است. بیشتر :
    http://www.irantarikh.com/tarikh/iranema2.pdf

    صفحه ۲۵۱ افسانه پوریم