شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
30 August 2016
قصه‌های ما، از رویا تا واقعیت

«فروش‌گاه ای و پی (A & P)»

۱۳۹۰ مرداد ۰۱

شهره شعشعانی / رادیو کوچه

«جان آپدایک» (John Hoyer Updike) نویسنده، شاعر و منتقد آمریکایی در سال 1932 در ریدینگ پنسیلوانیا به دنیا آمد و در سال 2009 در دانورس ماساچوست چشم از جهان بست.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

آپدایک یکی از مطرح‌ترین داستان‌نویس‌های آمریکا در نیمه‌ی دوم قرن بیستم است. او در نوجوانی به هنر گرافیک و کارتون علاقه نشان داد، اما ذوق ادبی‌اش که از مادر به ارث برده بود در دانش‌گاه هاروارد ضمن هم‌کاری با مجله معروف طنز این دانش‌گاه شکوفا شد و او را واداشت پس از فارغ‌التحصیلی از هاروارد به نویسندگی رو آورد و کاری را که مادرش یک عمر به عنوان داستان‌نویس آماتور تجربه کرده بود به صورت حرفه‌ای با مجله‌ی نیویورکر دنبال کند.

آپدایک در اوایل دهه‌ی پنجاه میلادی دو سال به‌طور تمام وقت در مجله‌ی نیویورکر به عنوان ستون‌نویس اخبار هنری و فرهنگی شهر کار کرد، پس از آن در همین مجله‌ی معتبر دست به انتشار شعرها و داستان‌هایش زد و به زودی جای خود را به عنوان یکی از چهره‌های تازه در ادبیات داستانی آمریکایی باز کرد. از آن‌جا که یکی از مضمون‌های اصلی و مکرر آثار آپدایک خود آمریکا به منزله‌ی سرزمینی نو و صاحب قدرت و نفوذ جهانی است، او را ادامه دهنده‌ی راه نویسنده‌هایی هم‌چون «هرمان ملویل» (Herman Melville)، «هاثورن» (Hawthorne)، «تواین» (Mark Twain)، «سینکلر لویس» (Sinkler Louise)، «فاکنر» (William Faulkner)، «همینگوی» (Ernest Hemingway) و «فیتز جرالد» (Scott Fitzgerald) می‌شناسند که پیش از او با چنین مضمونی از زاویه‌های مختلف در آثارشان چالش کرده‌اند.

مشهورترین اثر آپدایک رمان‌های چهار گانه‌ی  «خرگوش» (رابیت) است. او در این مجموعه زندگی «هری رابیت» قهرمان اصلی داستان را طی چندین دهه توصیف می‌کند. آپدایک در کنار این اثر و چندین رمان و مجموعه‌ی داستان کوتاه به‌طور مرتب در معتبرترین نشریه‌های آمریکایی نقد ادبی می‌نوشت و کتاب‌های تازه را بررسی می‌کرد و در این زمینه هم تا آخرین روزهای حیاتش به عنوان چهره‌ای مطرح و جریان‌ساز مورد توجه محافل ادبی و دانش‌گاهی بود و نوشته‌هایش با استقبال وسیع خواننده‌ها هم در آمریکا و هم در بیرون مرزهای این کشور رو‌به‌رو می‌شد. شهرت آپدایک به عنوان نویسنده و منتقدی که نقطه نظرهایش موجب رونق بازار کتاب می‌شد پس از مرگش هم‌چنان حفظ شده است.

نقد و نگاه

داستان کوتاه «فروش‌گاه  ای و پی (A & P)» را آپدایک زمانی که بیست و نه سال داشت و در شهر کوچکی در نیو اینگلند با همسر و فرزندانش زندگی می‌کرد، نوشته است. ذکر این موضوع از این نظر اهمیت دارد که منتقدان آن را داستانی بسیار آمریکایی خوانده‌اند و اعتقاد دارند وقایع آن در همان شهرکی که آپدایک در سال 1961، زمان وقوع داستان زندگی می‌کرد روی داده، هر چند فروش‌گاه های زنجیره‌ای  «A & P» که امروز دیگر وجود ندارند، در دهه شصت در سراسر آمریکا شعبه داشتند. این نکته هم در این‌جا قابل ذکر است که نام اصلی داستان به خاطر شهرت فروش‌گاه‌ها در زمان خودشان تنها  A & P   است و مترجم فارسی برای روشن کردن معنی آن در زبان فارسی واژه‌ی «فروش‌گاه» را به نام اثر افزوده است.

 این داستان به خاطر پاره‌ای ویژگی‌ها بیش از بسیاری از داستان‌های کوتاه آپدایک در جنگ‌ها و ویژه‌نامه‌های ادبی منتشر شده است. این داستان گذشته از انسجام، شگفتی و ضربه‌ی نهایی‌اش به نوعی نمود زندگی در شهرکی آمریکایی در دهه‌ی شصت نیز هست، و مهارت نویسنده را در پرداخت نشان می‌دهد. آپدایک هم‌چون بسیاری از نویسند‌ه‌های پیش‌رو آمریکایی از جمله سالینجر، (که داستان  A & P  آشکارا وامدار اوست)، از توصیف جریان با نثری پالوده و ادبی خودداری می‌کند و در انتقال احساسات راوی داستان، جوان فروشنده‌ی شهرستانی، بیان ماجرا و واکنش او از زبان خودش، به طور عمدی از نثری خام با پرش‌های ناهموار، هم در صرف فعل‌ها و هم در بست جمله‌ها، استفاده می‌کند، و به این ترتیب اثر اتفاقی زنده، ملتهب و ملموس را چند برابر می‌کند، آن‌قدر که خواننده‌ی داستان یا شنونده‌ی آن احساس می‌کند شاهد اتفاقی در برابر چشم‌های خودش است.

آپدایک خود در یکی از گفت‌وگوهایش در سال 1995 در باره این داستان می‌گوید: «روزی دختری را با مایو در یک فروش‌گاه دیده و فکر کرده این صحنه چقدر تعجب‌آور است، هرچند دختر اگر با همین هیت کنار دریا بود شاید هیچ توجهی جلب نمی‌کرد. او می‌گوید مفهوم عریانی در مکانی عمومی با پس زمینه‌ای تبلیغاتی الهام بخش خلق این داستان بوده است.»

داستان آغازی متفاوت از روایت‌های کلاسیک دارد: صدایی بسیار قوی از همان ابتدا قاعده‌های آشنای زبان و نثر پیراسته را زیر پا می‌گذارد و با جمله‌ای خشن و ناگهانی به قلب داستان می‌زند: «سه دختری که وارد می شوند جز لباس شنا چیزی نپوشیده‌اند…»

و از این جا داستان «سامی»، نوزده ساله، متصدی صندوق سوپر مارکت آغاز می‌شود و مبارزه‌ی نابرابر- و اگر مایل باشید، تراژیک، او با قدرت که در چهره‌ی «لنگل» مدیر فروش‌گاه هم‌چون بختک بر سر دخترها و به تبع آن‌ها بر سر سام نازل شده آغاز می‌شود، مبارزه‌ای که همان‌طور که گفتیم یادآور «هولدن»، قهرمان سالینجر در «ناطور دشت» است.

و «سامی» به رغم حرکت قهرمانانه‌اش اما خود را در برابر آینده مسوول می‌داند، آینده‌ای که برای جوانی چون او، با تحصیلات محدود، در شهری با امکان‌های محدودتر حق انتخاب زیادی باقی نمی‌گذارد.

داستان کوتاه A & P پس از گذشت اندکی بیش از نیم قرن از زمان نوشتن‌اش بار دیگر مورد توجه محافل ادبی آمریکایی قرار گرفته و به عنوان اثری بدیع در میان به‌ترین داستان‌های آمریکایی پنجاه سال گذشته در بخش داستان‌های صوتی مجله‌ی نیو یورکر، نشریه‌ای که آغاز راه ادبی آپدایک با کارنامه‌ای پربار و طولانی بود توسط «الگرا گودمن»، خوانده و پخش شده است.

خانم الگرا گودمن در مورد بازخوانی اثر آپدایک در گفت‌وگو با سردبیر بخش داستان مجله‌ی نیویورکر از سال‌های دور می‌گوید و یکی از دلایل علاقه شخص خود به این داستان را صرف‌نظر از ارزش ادبی آن، هم‌خوانی حروف اول نام فرش‌گاه‌های زنجیره‌‌ایA & P، با حروف اول نام خود و خواهرش می‌داند و حال و هوای آن روزهای شیرین دهه‌ی شصت را که او و خواهرش دختران جوانی در آن نواحی بودند با خوشی به یاد می‌آورد.

داستان «فروش‌گاه  ای و پی (A & P)» توسط «مهرشید متولی» به فارسی ترجمه شده است.

موسیقی متن:

PLANTE, Denis: Trio Tango Boreal

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , ,