Saturday, 18 July 2015
23 June 2021
به بهانه سال‌روز درگذشت شاه ایران «محمدرضا پهلوی»

«روزنگاشت / آخرین پادشاه ایران در غربت»

2011 July 26

محبوبه شعاع / رادیو کوچه

mahboobeh@koochehmail.com

پنجم مرداد برابر با سی‌و یکمین سال‌روز درگذشت «محمدرضا پهلوی» آخرین پادشاه ایران است. او که زاده سال 1298 بود، از سال ۱۳۲۰ تا انقلاب ۱۳۵۷ بر ایران حکومت کرد. محمدرضا پهلوی در بیست‌و‌ششم دی‌ماه ۱۳۵۷ و در پی اعتراضات گسترش‌یافته مخالفان، ایران را برای همیشه ترک کرد و سرانجام «روح‌اله خمینی» روحانی شیعه رهبری قیامی را عهده‌دار شد که حکومت وی را سرنگون ساخت و محمدرضا پهلوی پس از دو سال در چنین روزی در سال ۱۳۵۹ در اثر بیماری سرطان در مصر درگذشت.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«محمدرضا پهلوی» در روز چهارم آبان 1298 در تهران به دنیا آمد و پس از به سلطنت رسیدن پدرش «رضاشاه پهلوی» به مقام ولیعهدی رسید. او تحصیل را در مدرسه نظام آغاز کرد و از کودکی زبان فرانسوی را نزد پرستار فرانسوی‌اش آموخت و در دوازده سالگی به پیش‌نهاد پدرش برای ادامه تحصیل به سوئیس فرستاده شد و سپس در هفده سالگی از سوئیس به ایران بازگشت و در دانش‌کده افسری تحصیل را ادامه داد.

محمدرضا پهلوی در بیست سالگی با «فوزیه فؤاد»، خواهر «ملک فاروق» پادشاه مصر ازدواج کرد که ازدواج آن‌ها دوامی نداشت و حاصل این پیوند دختری به نام «شهناز» بود. در طول این دوران، محمدرضا به در کنار پدرش رضاشاه با فنون سلطنت و رموز سیاست آشنا می‌شد و جلسات روزانه منظمی میان آن‌ها برقرار بود.

 در سوم شهریور ۱۳۲۰ کشور ایران به‌وسیله قوای سه کشور انگلستان، شوروی و آمریکا اشغال شد. رضاشاه دستور مقاومت داد و فرماندهی کل قوا و مسئولیت دفاع از تهران را به ولیعهدش واگذار کرد. «محمدعلی فروغی» نخست‌وزیر وقت از جانب انگلستان قول مساعد برای حفظ مقام سلطنت در خانواده پهلوی را به رضاشاه داد و سرانجام در روز پنجم شهریور دستور عدم مقاومت به تمام واحدها ابلاغ شد.

در این میان مذاکرات مابین نمایندگان اشغال‌گران بر سر جانشینی رضاشاه مدتی به طول انجامید. گزینه اصلی «بریتانیا» به غیر از محمدرضا، نوه «محمدعلی‌شاه قاجار» بود. ولی در نهایت با توافق شوروی و آمریکا، محمدرضا پهلوی را به جای پدرش به سلطنت برگزیدند و رضاشاه توسط انگلستان از سلطنت برکنار و به «جزیره موریس» و سپس به «آفریقای جنوبی» تبعید شد.

در مجلس شورای‌ملی، «مصدق» نخست‌وزیر شد و قدرت محمدرضا پهلوی در دوره نخست‌وزیری مصدق روزبه‌روز کم‌تر شد. ولی او به خاطر محبوبیت مصدق و امر ملی شدن نفت، در ظاهر از وی پشتیبانی می‌کرد اما گفته شده عملن در برکناری مصدق می‌کوشید.  نهضت ملی شدن صنعت نفت در اسفند 1329 آن‌قدر در روحیه محمدرضا پهلوی اثر گذاشت که بخش عمده‌ای از کتاب «پاسخ به تاریخ» که پس از سقوط سلطنت نوشته ‌است، را نیز به خود اختصاص داده ‌است.

«کودتای ۲۸ مرداد»، که با طرح و حمایت مالی و اجرایی سازمان مخفی اطلاعات «بریتانیا» و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، علیه دولت مصدق در مرداد ۱۳۳۲ انجام شد، موجب برکناری دولت دکتر مصدق شد و محمدرضا پهلوی که پس از شکست این کودتا به رم رفته بود به ایران بازگشت  و دوران حکومت مطلقه خود را آغاز کرد.

و دو سال پس از کودتای ۲۸ مرداد، دانش‌گاه کلمبیا در نیویورک به محمدرضا پهلوی دکترای افتخاری داد. محمدرضا پهلوی که در سال 1329 با «ثریا اسفندیاری» ازدواج کرده بود به سبب این که ثریا توان بچه‌دار شدن نداشت پس از چند سال از او جدا شد و با فرح دیبا ازدواج کرد. که حاصل این ازدواج دو پسر و دو دختر بود.

و اما از اقدامات مهم محمدرضا پهلوی واپسین شاه ایران می‌توان گفت که در دوران اولیه سلطنت وی و تا پیش از کوتای ۲۸ مرداد وی مخالفت چندانی با فعالیت حزبی و سیاسی در کشور نداشت و نشریات از آزادی نسبی بر خوردار بودند. این آزادی در دوران نخست وزیری دکتر محمد مصدق به اوج خود رسید. اما پس از کودتای ۲۸ مرداد تا پایان دوران سلطنت وی فعالیت جبهه ملی، حزب توده و دیگر احزاب کشور ممنوع شد و روزنامه‌ها و نشریات نیز به شدت تحت فشار و سانسور قرار گرفتند.

 فعالیت سیاسی به احزاب ایران نوین و ملیون محدود شد که وی در سال ۱۳۵۳ همان دو حزب را نیز منحل و حزب «رستاخیز» را تاسیس کرد و طی سخنانی گفت که هر کس مایل نیست به عضویت حزب رستاخیز درآید یا به‌طور رایگان پاسپورت گرفته و از ایران برود و یا جایش در زندان است. محمد‌رضا پهلوی هم‌چنین به انجام اصلاحاتی پرداخت که بعدها به طور رسمی «انقلاب سفید» یا «انقلاب شاه و مردم» نام گرفت. مهم‌ترین این اصلاحات، تصویب قانون اصلاحات ارضی و اعطای حق رای برای اولین بار در تاریخ به زنان ایرانی بود.

از سایر اقدامات وی نیز: «انعقاد معاهده الجزایر و تعیین خط مرزی ایران و عراق و تثبیت حاکمیت ایران در آب‌های اروندرود»، «حضور نظامی ایران در جزایر ایرانی ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک»، «به رسمیت شناختن استقلال بحرین»، «برگزاری جشن‌های ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی ایران»، «تغییر مبدا تاریخ ایران از هجری خورشیدی به تاریخ شاهنشاهی»، «افزایش سطح قدرت نظامی ارتش ایران»، «مشارکت در تاسیس اوپک»، «توسعه نیروهای نظامی ایران»، «تاسیس سازمان انرژی اتمی ایران»، «تاسیس مجلس سنا»، «رفع اختلافات مرزی در مرزها- پیمان مثلثی عراق، ترکیه  و ایران»، «ایجاد تاسیسات زیربنایی هم‌چون سدها و فرودگاه‌ها و دانش‌گاه‌های مختلف، «تاسیس سازمان اطلاعات و امنیت کشور»، «عضویت در پیمان سنتو» و «قوانین حمایت از خانواده» که چند همسری را دشوارتر می‌کرد و افزایش سن ازدواج قانونی زنان از سیزده سال به هجده سال از دیگر قوانینی است که در دوره وی به تصویب رسید.

محمدرضاشاه پهلوی در دوران حکومت خود روش رضاشاه را در قلع و قمع روحانیت شیعه در پیش نگرفت و به آن‌ها احترام می‌گذاشت. ولی پس از درگذشت «سیدحسین طباطبایی بروجردی» و مرجعیت آیت‌اله خمینی فاصله محمدرضا پهلوی با روحانیت زیاد شد.

و اما سرانجام «روح‌اله خمینی» روحانی شیعه رهبری قیامی را عهده‌دار شد که حکومت محمدرضا پهلوی را سرنگون ساخت. این حرکت که با قیام پانزده خرداد ۱۳۴۲ شروع شد، سرانجام منجر به خروج نهایی محمدرضا پهلوی از کشور در تاریخ بیست‌و ششم دی ۱۳۵۷ شد و در بیست‌و‌دو  بهمن ۱۳۵۷ نظام حکومتی شاهنشاهی سقوط کرد.

محمدرضا پهلوی پس از خروج از کشور ابتدا مدتی را در منطقه ماند، به امید آن‌که مجدد به حکومت بازگردد. اما با شدت یافتن بیماری سرطانش، مجبور شد بر خلاف تمایل دولت‌مردان آمریکا، برای درمان به آمریکا برود. با بروز بحران گروگان‌گیری، هیچ کشوری علاقه به پناه دادن وی نداشت و محمدرضا پهلوی پس از خروج از بیمارستان ابتدا به مرکز پزشکی «ویلفورد هال» در پایگاه نیروی هوایی در «تگزاس» و سپس به «پاناما» و «مکزیک» و سپس از آن جا به مصر رفت.

و سرانجام محمدرضا پهلوی آخرین شاه ایران در تاریخ پنجم مرداد ۱۳۵۹ و در سن شصت‌و‌یک سالگی، بر اثر بیماری سرطان در مصر درگذشت و دو روز بعد پیکر وی در «مسجد الرفاعی قاهره»، پس از تشییع و مراسم رسمی، به امانت گذاشته شد. زیرا محمدرضا پهلوی در وصیت‌نامه خود خواسته ‌بود که در خاک ایران دفن شود.

منبع‌ها:

ویکی پدیا

زندگی‌نامه محمدرضا شاه پهلوی

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , , , , , , 

۱ Comment


  1. Alireza
    1

    shah beray iran mesle merdom bod