Saturday, 18 July 2015
21 June 2021
دایره‌ی شکسته

«به تماشای ویرانی سبز»

2011 July 27

مه‌شب‌ تاجیک/ رادیو کوچه

جنگل‌ها و مراتع از گذشته‌های دور تاکنون بخشی از نیازهای مادی و معنوی انسان را تامین می‌کند. تولیدات مستقیم مراتع و جنگل‌ها شامل چوب، علوفه، شکار، گیاهان دارویی و خوراکی و صنعتی است. و تولیدات غیر‌مستقیم آن‌ها شامل حفظ خاک، تولید اکسیژن، تعدیل اقلیم و حفظ آب و پناه‌گاه حیوانات است. هر جنگلی یک جامعه زنده به حساب می‌آید و اگر این جامعه نباتی تنها از طریق عوامل طبیعی مورد تهدید قرار گیرد بنا به طبیعت و سرشت خویش‌، قابلیت ترمیم خرابی و تجدید و احیای جامعه‌ی خود را دارد، مگر این‌که انسان ندانسته به کمک عوامل طبیعی به تخریب آن بشتابد. در این صورت جامعه نباتی که محصول فعالیت طبیعی بوده است به یک‌باره و یا به تدریج از بین می‌رود و امیدی برای تجدید حیات آن در مدت محدود نخواهد بود.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

جنگل هرچند‌ از دیدگاه‌ عامیانه‌ فضایی‌ سبز و خرم‌ برای‌ گشت‌ و گذار در طبیعت‌ و از نظر اقتصادی‌ منبعی‌ برای‌ تامین‌ فراورده‌های‌ چوبی‌ است اما از دیدگاه‌ علمی‌، نقش‌ و ارزش‌ جنگل‌ها بسیار فراتر از ارزش‌ اقتصادی‌ آن‌ تنها به‌ عنوان‌ منبع‌ تولید چوب‌ است‌. چرا که جنگل علاوه بر فضای سبز به عنوان تفرج‌گاه برای انسان، نقش بسزایی در کنترل آب‌های سطحی و تغذیه‌ی آب‌های زیرزمینی، مبارزه با آلودگی هوا، مبارزه با فرسایش و حفظ و تولید خاک، جلوگیری از سر و صدای محیط، تعدیل و تلطیف آب و هوا، جلوگیری‌ از وقوع‌ بهمن‌، جلوگیری‌ از رانش‌ زمین‌، تولید چوب و کاغذ و  تولید مواد دارویی و صنعتی دارد. بنابراین مردم و دولت باید بیش از پیش به‌ فکر جنگل باشند چرا که با از بین رفت جنگل‌ها شاید سالیان بسیار طولانی زمان برده شود تا بخشی از آن احیا شود.

از مهم‌ترین عوامل موثر و مهم در کاهش کمی و کیفی جنگل‌ها را می‌توان پراکندگی بیش از حد دهات و روستا‌ها در اقصا‌ نقاط مناطق جنگلی و بالا بودن تراکم جمعیت نام برد. افزایش جمعیت و عدم برنامه‌ریزی اصولی و استفاده‌ی بی‌رویه و گاهی سودجویانه از این منبع باعث شده است که جنگل‌ها هر روز کم‌تر و صدمه‌دیده‌تر شوند.  به طور مثال چون بیش‌تر جنگل‌های بلوط، در مناطق کوهستانی و مرتفع واقع شده‌اند، مناطق کم‌شیب و مستعد باقی مانده‌اند، بنابراین با گذر از جنگل و شناسایی مناطق مناسب نسبت به پاکتراشی و کف برکردن کلیه‌ی درختان و درخت‌چه‌ها در طی چند سال اقدام کرده و آن‌جا را به زمین زراعتی تبدیل کرده‌اند.

 یکی دیگر از دلایلی که طی این سال‌ها باعث این تخریب بی‌رویه شده است این مسئله است که  در طول سال‌های گذشته به دلیل کمی سوخت‌های فسیلی ناشی از جنگ و در حال حاضر نیز به علت  رشد جمعیت، افزایش سریعی در تعداد دام‌های موجود، برای تامین لبنیات، تولید پشم، فروش دام و ایجاد کار و اشتغال آغاز شده است. به‌ علت این‌که دام‌ها به خصوص بز از نهال‌ها و شاخه و برگ درختان تغذیه می‌کند در نتیجه این مسئله موجب نابودی جنگل‌ها می‌شود. زیان‌های وارده به جنگل‌ها از راه چرای دام سابقه طولانی دارد. از روزگاری که اقتصاد شبانی زیر بنای تکاملی جامعه را تشکیل می‌داد و اشتغال به امور دام‌داری و نگاه‌داری دام از معتبرترین و سودآورترین رشته‌های سرمایه گذاری عصر فئودالیسم شناخته می‌شد، زمینه‌های تخریب جنگل‌ها از طریق چرای دام فراهم شد و چراگاه‌های جنگلی ایران به عنوان غنی‌ترین منابع علوفه‌ای در دست‌رس دام‌ها گذارده شد.

 علاوه بر مسئله‌ای که چرای دام‌ها به‌طور مستقیم به وجود می‌آورد رفت‌و‌آمد مدام دام در جنگل‌ها‌، باعث فشردگی خاک و خرابی وضع فیزیکی خاک می‌شود. به این ترتیب آب باران به جای آن‌که در خاک فرو رود در سطح زمین جریان پیدا می‌کند. در چنین اراضی رویش دانه‌هایی که بر روی زمین ریخته شده دشوار و در بعضی حالات غیر‌ممکن می‌شود. چرای دام باعث می‌شود که تبدیل مواد آلی زنده به لاش برگ صورت نگیرد و افراط در چرای دام‌، پوشش گیاهی را از عرصه جنگل حذف می‌کند و خاک جنگل عریان و بدون محافظ می‌ماند و به تدریج دچار فرسایش می‌شود.

آتش‌سوزی در جنگل‌ها نیز از عوامل مخربی است که قدمتی برابر با زیست اجتماعی انسان‌ها دارد. منتها از نظر میزان خساراتی که به بار می‌آورد در کشورها و مناطق مختلف و نوع جنگل‌هایی که آتش‌سوزی رخ می‌دهد متفاوت است. حریق در جنگل‌های سوزنی برگ به سبب سرعت و قابلیت اشتعال خسارتی را که به ارزش تجاری درختان وارد می‌آورد، به مراتب سنگین‌تر از درختان پهن برگ می‌باشد و جای خوش‌بختی است که بیش‌تر جنگل‌های ایران از نوع پهن برگ است. حریق در صورت وسعت و شدت و تکرار در یک جنگل سبب تغییر ارزش کیفی گونه‌ها می‌شود و به ظهور گونه‌های پست و نامرغوبی می‌انجامد که از نظر تجاری فاقد ارزش هستند.

 قطع درختان یکی از مسایل حایز اهمیت در از بین رفتن جنگل‌هاست و این مسئله تنها به تخریب و سودجویی از قطع درختان برنمی‌گردد فقر و تنگ‌دستی یکی از نقش‌های اصلی را در قطع درختان جنگلی بازی می‌کند. جنگله‌ای انبوه جهان در فقیرترین مناطق سطح زمین یافت شده‌اند مردمی که در این نواحی و اطراف جنگل انبوه زندگی می‌کنند، برای بقا و زیست خودشان به این اکو‌سیستم‌ها تکیه می‌کنند. آن‌ها میوه و چوب جمع می‌کنند و حیوانات وحشی را برای قراردادن گوشت روی میز شکار می‌کنند. مسئله‌ی دیگر سرمای آزار دهنده‌ای است که باعث می‌شود مردم نواحی جنگلی برای گرم کردن خود چاره‌ای به جز قطع درختان نداشته باشند تا بتوانند از سرمای کشنده جان سالم به در ببرند.

اگر تخریب جنگل‌ها با همین رویه ادامه یابد، تا سال‌های آینده پدیده‌ای به نام جنگل موجود نخواهد بود و برای احیای آن سالیان طولانی، بسیار طولانی باید زمان صرف شود. اگر تا دیروز برای مشاهده‌ی تخریب جنگل لازم بود راهی طولانی را تا اعماق جنگل‌ها طی کنیم، امروز وضعیت به گونه‌ای شده که بسیاری از تخریب‌ها در امتداد جاده و در برابر چشم هزاران انسان در حال رفت‌و‌آمد صورت می‌گیرد که به ناچار باید تماشاگر این تخریب باشند. ما می‌توانیم با بعضی از کارهای بسیار کوچک از این تخریب وحشت‌ناک جلوگیری کنیم. به‌طور مثال زمانی که در جنگلی آتش روشن است از خاموش شدن آن مطمئن شویم. یا این‌که با هیچ ماده‌ای به درختان صدمه نزنیم، با شکستن شاخه‌های آن‌ها آتش روشن نکنیم و یا وقتی بعضی افراد عاشق خریدن وسایل چوبی ساخته شده از چوب اعلا هستند تنها لحظه‌ای قبل از خرید تصور کنند که چه میزان درخت از بین رفته است تا چنین وسایلی ساخته شود شاید بعد از آن بخواهند از وسایل دیگری استفاده کنند که صدمه‌ای به یک درخت نزنند و جنگلی از بین نرود.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,