Saturday, 18 July 2015
23 June 2021
دایره‌ی شکسته

«واژه‌هایی از صفر و یک»

2011 August 02

مه‌شب‌ تاجیک/رادیو کوچه

اختراع رایانه، ترانزیستورها و ابداع اینترنت به عنوان فصل‌هایی انقلابی در تاریخ علم یاد شده است. با رواج هرچه بیش‌تر تاثیر رایانه در جزیی‌ترین مسایل روزمره، دنیای ما با سرعت هرچه بیش‌تر به دنیای الکترونیک و دیجیتال تبدیل می‌شود. کتاب و چاپ و نشر نیز از این راه باز نمانده‌اند و ظهور نشر الکترونیک به گونه‌ای که در سال‌های اخیر شاهد آن بودیم، صنعت چاپ و نشر را دست‌خوش تحولی بزرگ کرده است. «کتاب الکترونیکی» واژه‌ای است مناسب و فراگیر برای بیان روش‌های متفاوت خواندن. بسته‌بندی و توزیع کتاب‌های الکترونیکی در واقع همان دست نوشته‌هاست که به فرمتی برای خواندن تبدیل شده است. در حدود سی سال است که کتاب‌های الکترونیکی به بازار آمده‌اند و به مشتریان عرضه می‌شوند. کتاب الکترونیکی، پدیده‌ای به‌طور کامل تازه است و می‌رود تا نظام آموزش و اطلاع‌رسانی را با دگرگونی‌هایی اساسی مواجه سازد. کتاب‌های الکترونیکی به‌طور صرف نسخه‌های الکترونیکی مطالب مکتوب نیستند بلکه می‌توانند علاوه برمتن‏‎، صوت و تصاویر را نیز شامل شوند. به‌ علاوه می‌توانند در قالب فایل‌هایی که می‌تواند توسط یک رایانه اجرا شود به اجرا درآیند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

کتاب‌های الکترونیکی را می‌توان روی محمل‌های دیجیتالی نظیر «دیسک فشرده»، «دیسک فشرده‌ی دیجیتالی»، «شبکه جهانی وب»، و دیگر اجزا آن منتشر کرد. برای مثال، بسیاری از منابع مرجع نظیر دایره‌المعارف بریتانیکا، دایره‌المعارف آمریکانا، فرهنگ وبستر، فرهنگ آکسفورد و از این قبیل، علاوه بر قالب چاپی، بر روی دیسک فشرده و نیز شبکه‌ی جهانی وب قابل دست‌یابی هستند. در سال‌های اخیر، ناشران منابع مرجع سعی کرده‌اند تا علاوه بر لوح فشرده، انتشارات خود را از طریق شبکه‌ی جهانی وب در محیطی فراگیرتر، ارزان‌تر، و با قابلیت‌های چند رسانه‌ای و فرامتنی در دست‌رس طیف وسیعی از خوانندگان قرار دهند.

کتاب‌های الکترونیکی را می‌توان به دو صورت در محیط وب شناسایی کرد. برخی کتاب‌های الکترونیکی، شکل چاپی ندارند و فقط در قالب دیجیتالی منتشر می‌شوند. همه‌ی فرآیند نشر کتاب از زمان تالیف تا قرار گرفتن در محیط وب، به صورت الکترونیکی انجام می‌شود. بنابراین چنین کتاب‌هایی را نمی‌توان در جهان چاپی و کتاب‌خانه‌های سنتی یافت و از این لحاظ اثری منحصر‌به‌فرد به شمار می‌آیند. این بخش از عرصه‌ی نشر کتاب‌های الکترونیکی هنوز با مشکلات حقوقی، معنوی، و اقتصادی روبه‌رو است. در واقع، ناشران به این نکته مهم پی‌برده‌اند که چه از نظر رقابت با دیگران و چه از لحاظ پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه جدیدی از مخاطبان یعنی «خوانندگان اینترنتی»، چاره‌ای جز توجه به امکانات و قابلیت‌های نشر اینترنتی ندارند و ناچار به نقش‌آفرینی در این محیط هستند.

بخش دوم از کتاب‌های الکترونیکی در محیط وب، در واقع شکل الکترونیکی نسخه‌های چاپی منتشر شده به شمار می‌آیند که ناشران آن‌ها را از طریق وب نیز دست‌رس‌پذیر کرده‌اند. این گروه کتاب‌های الکترونیکی به سرعت در حال توسعه و گسترش هستند. از طریق دیجیتالی کردن متن یک کتاب، می‌‌توان امکانات جست‌وجوی مختلفی را برای کاوش یک یا چند کلیدواژه در متن کامل کتاب و یا در فصل و صفحه‌ای مشخص پیش‌بینی کرد. اگر‌چه، تنها نمایه‌ی چاپی در انتهای کتاب برای دست‌رسی به موضوعات مورد نظر بسیار ارزش‌مند است، ولی تهیه‌ی نمایه مناسب و کارآمد نیاز به صرف هزینه از سوی ناشر و بهره‌گیری از نمایه‌‌سازان متخصص و حرفه‌ای دارد. ناشران می‌‌توانند از یک برنامه‌ی جست‌وجو که از خصوصیات و امکانات کاوش مناسب برخوردار باشد، به عنوان ابزار جای‌گزین نمایه‌ی کتاب برای جست‌وجوی اطلاعات در کتاب‌های الکترونیکی استفاده کنند.

محیط وب به ناشران و نویسندگان امکان می‌دهد تا به سرعت، حتا چند هفته پس از انتشار یک کتاب به اصلاح یا انتشار ویرایش‌های جدید اثر مورد نظر بپردازند. انجام چنین فرایندی در محیط الکترونیکی بسیار سریع و کم‌هزینه است، زیرا در بیش‌تر مواقع بخش کمی از کتاب بازنگری می‌شود. این در حالی است که در کتاب‌های چاپی باید حتا برای اصلاح یک صفحه، همه کتاب را به طور مجدد به چاپ رساند که خود هزینه‌ی زیادی برای ناشر در پی ‌دارد یکی دیگر از ارزش‌های افزوده‌ی محیط وب برای نشر کتاب، ارایه ویرایش جدیدی از یک کتاب قبل از انتشار نسخه چاپی و توزیع آن در بازار نشر است. در واقع، از آن‌جایی که فرایند چاپ، آماده‌سازی، و توزیع کتاب‌های چاپی بسیار زمان‌بر است، از طریق قرار دادن نسخه‌ای از کتاب در محیط وب می‌توان به سرعت ویرایش جدید را در دست‌رس خوانندگان مشتاق قرار داد. نشر کتاب در قالب الکترونیکی بسیاری از موانع بر سر راه چاپ کتاب به صورت سنتی را از میان بر می‌دارد، برای مثال دیگر نیازی به ارسال کتاب به چاپ‌خانه، بررسی کیفیت چاپ، صحافی و توزیع و ارسال به کتاب‌فروشی‌ها نیست. اما این موضوع هنگامی حاصل می‌شود که از قبل سیاست‌گذاری صحیح و راه‌بردی برای نشر کتاب به صورت الکترونیکی انجام شده باشد.

خرید پیوسته یکی از مسایلی است که کتاب‌های الکترونیکی انجام آن را آسان کرده است. خرید پیوسته‌ی کتاب این است که خوانندگان می‌توانند از هر کجا پس از مطالعه‌ی معرفی و یا نقد و بررسی کتاب، به سفارش و خرید آن اقدام کنند. یکی از محدودیت‌های شیوه‌های سنتی توزیع کتاب این است که خوانندگان مجبور هستند به کتاب‌فروشی‌ها یا منابع معرفی کتاب مراجعه کنند و این در حالی است که این موضوع فقط شامل خوانندگان در یک منطقه‌ی جغرافیایی خاص می‌شود. حال با وجود الکترونیکی بودن این منبع می‌توانند کتاب را سفارش داده و بدون وجود واسطه‌ها و بیش‌تر شدن قیمت‌ها آن را به‌طور مستقیم از ناشر دریافت کنند.

کتاب‌های الکترونیکی مزایای دیگری نیز نسبت به کتاب‌های چاپی دارند. کتاب‌های الکترونیکی را می‌توان ذخیره کرد و آن را به جز مواردی که ممکن است به صورت خاص پیش بیاید و اطلاعات از بین برود از گزند حوادث حفظ نمود. انتقال یک کتاب الکترونیکی بسیار کم هزینه‌تر از یک کتاب چاپی است و هم‌چنین یکی از بزرگ‌ترین مزایای کتب الکترونیکی این است که کاربر می‌تواند به راحتی کتاب را با جزییات مورد جست‌وجو قرار دهد و این در صرفه‌جویی در وقت کاربر اهمیت بسیاری دارد.

البته با توجه به تمام این امکانات و مزایای ذکر شده بسیاری از مردم هنوز شیوه‌ی خواندن سنتی کتاب را ترجیح می‌دهند. درست مثل تفاوت یک عکس که به روی نگاتیو چاپ شده است و یا عکسی دیجیتال. و در کشور ما که مسئله‌ای به نام حق کپی‌رایت وجود ندارد به‌وجود آورندگان سایت‌های کتاب‌های الکترونیکی ممکن است بدون اجازه از نویسنده و ناشر اقدام به الکترونیکی کردن کتاب کنند که صدمات زیادی به ناشر و نویسنده می‌زنند و در نهایت گرفتار مراحل صعب‌العبور دادگاه‌ها می‌شوند. ولی در کشورهایی با حق کپی‌رایت در صورت بروز چنین مشکلاتی افراد خاطی به مجازات‌های سنگینی محکوم می‌شوند که این مسئله خود سلامت نشر کتاب را تضمین بیش‌تری می‌کند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , ,