Saturday, 18 July 2015
28 October 2020
به بهانه سال‌روز کشته‌شدن «شاپور بختیار»

«روزنگاشت / خاموشی مرغ طوفان»

2011 August 05

محبوبه شعاع / رادیو کوچه

mahboobeh@koochehmail.com

پانزدهم مرداد برابر با بیستمین سال‌روز کشتهشدن «شاپور بختیار» سیاست‌مدار ایرانی است. وی دبیر کل حزب ایران، از رهبران جبهه ملی ایران و آخرین نخست‌وزیر حکومت پادشاهی مشروطه ایران در سال ۱۳۵۷ بود. بختیار زاده سال 1293 بود و در سال 1370 در خانه مسکونیش در حومه پاریس به قتل رسید. از وی دو کتاب با نام‌های «یک رنگی» و «خاطرات شاپور بختیار» به جای مانده است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«شاپور بختیار» در سال 1293 در جنوب غربی ایران به دنیا آمد. خانواده او از طوایف ایل بختیاری بودند. پدربزرگش «صمصام السلطنه» دوبار در دوران قاجار و پس از مشروطه به نخست وزیری رسیده بود و عموی مادرش «سردار اسعد بختیاری» از فاتحان تهران پس از استبداد صغیر بود.

شاپور بختیار تحصیلات دوره ابتدایی را در شهرکرد گذراند و تحصیلات متوسطه را ابتدا در اصفهان و سپس در بیروت پایتخت لبنان به پایان رساند. او مدرک دیپلم دبیرستان خود را در بیروت و از مدرسه‌ فرانسوی بیروت دریافت کرد. شاپور  که موفق شده بود برای ادامه تحصیل  به دانش‌گاه در فرانسه برود در بدو ورود  به فرانسه در سال 1313، مطلع شد که پدرش، «محمدرضا» معروف به «سردار فاتح» بختیاری، که از چند سال پیش به دلیل شورش در زندان «رضا شاه» بود، اعدام شده است به همین دلیل شاپور به ایران بازگشت و پس از مدتی برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت.

 شاپور بختیار دکترای خود را در زمینه علوم سیاسی از دانش‌گاه سوربن دریافت کرد. او دو مدرک لیسانس در زمینه‌های حقوق و فلسفه را نیز دریافت کرده بود. بختیار پس از اشغال فرانسه در جنگ جهانی دوم وارد نهضت مقاومت ملی فرانسه شد و به‌عنوان یکی از سربازان فرانسه در «گردان اورلئان» شرکت داشت. او در نهایت در سال 1324 به ایران بازگشت و چندی بعد توسط وزیر وقت کار به عنوان مدیر اداره کار استان اصفهان انتخاب شد و بعدها به اداره کار در استان خوزستان ارتقا یافت.

در جریان «ملی شدن صنعت نفت ایران»، شاپور بختیار که عضو حزب ایران شده بود به طرف‌داری از مصدق برخاست و در دولت کوتاه «محمد مصدق»، معاون وزارت کار شد و پس از بازگشت «محمد‌رضا شاه پهلوی» آخرین پادشاه ایران، در پی کودتای ۲۸ مرداد، بختیار به منتقدان شاه پیوست و به همین علت چندین بار به زندان افتاد.

در اوج گیری انقلاب ایران، شاه دستور آزادی بختیار از زندان را صادر کرد و از وی در دیداری خصوصی در کاخ نیاوران تهران خواست که مقام نخست‌وزیری ایران را قبول کند. بختیار با شاه توافق کرد که برای کابینه‌اش از «مجلس سنا» رای بگیرد، ساواک منحل شود، زندانیان سیاسی آزاد شوند و شرایط آزادی مطبوعات فراهم شود.

 سرانجام بختیار برای آرام کردن اوضاع و جلوگیری از اوج گرفتن انقلاب ایران مقام نخست‌وزیری را قبول کرد و خود را «مرغ طوفان» نامید. بختیار به‌رغم مخالفت جبهه ملی ایران این پست را قبول کرد و به همین علت از جبهه ملی کناره‌گیری کرد و در نهایت در اوج انقلاب، وی به هم‌راه وزرای دولتش از مجلس سنا رای اعتماد گرفت. وی شروطی را برای قبول نخست‌وزیری مطرح کرد که از جمله آن‌ها خروج محمدرضا شاه از ایران و مصادره اموال بنیاد پهلوی به سود دولت بود.

در آخرین لحظات خروج محمدرضا شاه پهلوی به هم‌راه فرح از ایران در بیست‌و‌ششم دی ۱۳۵۷ بختیار به داخل هواپیمای شاه رفت و به وی اطمینان داد که تمام تلاش خود را برای حفظ کشور به کار بندد. اما با خروج شاه همه چیز به نفع انقلابی‌ها تغییر کرد. دوران نخست وزیری شاپور بختیار در مجموع 37 روز بیش‌تر طول نکشید. در طی این مدت کشور دست‌خوش اعتصابات سرتاسری بود، و ارتش هم‌چنان با انقلاب درگیر بود. بختیار تلاش کرد تا با بستن فرودگاه و مذاکره با دولت فرانسه بتواند ورود آیت‌اله خمینی را به ایران به تاخیر بیاندازد، اما موفق نشد.

«آیت‌اله خمینی» بعد از سیزده سال تبعید در روز دوازده بهمن به ایران بازگشت و دولت اپوزیسیون به ریاست «مهدی بازرگان» را تشکیل داد و ده روز بعد در روز بیست‌و‌دو بهمن ارتش اعلام بی‌طرفی کرد و انقلابی‌ها تمام مراکز و اداره‌های دولتی را به دست گرفتند و سرانجام شاپور بختیار پس از مدتی مخفیانه زیستن، در میانه فروردین سال ۱۳۵۸ به فرانسه سفر کرد.

شاپور بختیار بلافاصله پس از ورود به فرانسه، «نهضت مقاومت ملی ایران» را بنیان گذاشت و به مخالفت صریح با جمهوری اسلامی و خمینی پرداخت. در تابستان ۱۳۵۹ تیمی به رهبری «انیس نقاش» اقدام به ترور بختیار کردند که با هوش‌یاری محافظان بختیار ناموفق بود. اما سرانجام شاپور بختیار و منشی او «سروش کتیبه» در تاریخ پانزدهم مرداد ۱۳۷۰ برابر شش آگوست ۱۹۹۱، در خانه مسکونی‌اش در حومه پاریس به قتل رسیدند. گفته شده: ترور توسط گروهی سه‌نفره به نام‌های «فریدون بویراحمدی»، «محمد آزادی» و «علی وکیلی‌راد» و با دستور مسئولین وقت جمهوری اسلامی انجام شد.

با وجود محافظت شبانه‌روزی از خانه بختیار و با وجود سیزده محافظ مسلح، قاتلان از خانه وی خارج شده و متواری شدند. بعد از چند روز یکی از تروریست‌ها به نام علی وکیلی‌راد در سوئیس دست‌گیر شد و به فرانسه تحویل داده شد. او در طول محاکمه‌اش در سال 1994 در جریان اعترافاتش بیان کرد که جمهوری اسلامی وی و هم‌کارانش را مامور قتل شاپور بختیار کرده بودند.

 بنا به گفته وزیر خارجه فرانسه، «محمود احمدی نژاد» رییس جمهوری اسلامی ایران در سال ۲۰۰۹ به دولت فرانسه پیش‌نهاد کرد که وکیلی راد را با «کلوتیلد ریس»، یک معلم فرانسوی که در حوادث پس از انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ خورشیدی، در ایران دست‌گیر شده بود معاوضه کند ولی این درخواست توسط دولت فرانسه رد شد و اما یک دادگاه در فرانسه روز هجدهم می ۲۰۱۰، تنها چند روز پس آزادی کلوتیلد ریس فرانسوی، علی وکیلی راد، را پس از نوزده سال از زندان آزاد کرد.

از شاپور بختیار دو کتاب برجای مانده که یکی «یک رنگی» و دیگری «خاطرات شاپور بختیار» نام دارد که مرکز مطالعات خاورمیانه «دانش‌گاه هاروارد» آن‌ها را منتشر کرده است.

منبع‌ها:

ویکی‌پدیا

برگرفته از خاطرات شاپور بختیار

ویدئو:

«پدر، شعله خاموش نشدنی»

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , ,