Saturday, 18 July 2015
03 December 2021

«تیمورتاش امیرکبیری مهجور»

2011 August 17

آن‌چه در این بخش می‌آید انتخابی از رادیو کوچه در بین رسانه‌ها است.

مهدی افشارنیک

منبع: اعتماد

با آن‌که نصرت‌الدوله نخستین مذاکرات را با شرکت نفت آغاز کرده بود اما جدی‌ترین گفت‌وگوها از آن تیمورتاش بود. چهار سال مذاکره و رفت وآمد. سردار معظم خراسانی، خان‌نردینسکی یا سردار معززالملک یکی از سفت‌کنندگان پایه‌های سلطنت رضاخان بود و البته قربانی استبداد وی.

سیاست‌بازی حرفه‌یی بود و تمام مقدرات رضاخان را در سال‌های اول سلطنتش در دست داشت. دربار او را اداره می‌کرد. برخی تحلیل‌گران همین قدرت وی را علت بدبینی رضاخان به وی دانستند. همان بحران همیشگی جانشینی در ایران و بدگمانی شاهان به اطرافیان و وزیران. خودش معتقد بود قربانی بدخواهی تقی‌زاده و آیرم شده است. بدگمانی نسبت به این‌که عامل شوروی‌هاست هم بی‌تاثیر نبود. به نظر می‌رسد نزدیک شدن تیمورتاش به روس‌ها و از آن جمله سفر به مسکو و ملاقات خصوصی او با وروشیلوف، وزیر جنگ سبب بدگمانی رضاشاه شده بود و انگلیسی‌ها نیز با دادن اطلاعات محرمانه سو‌ظن او را بیش‌تر می‌کردند.

با این‌همه هیچ یک از فرضیات مذکور رسمن اعلام نشد و تیمورتاش تنها به جرم ارتشا محکوم شد. اما عامل اصلی در برانداختن تیمور، شرکت نفت و جان کدمن، رییس هیت‌مدیره آن بود. واقع امر این بود که رضاخان از حضور شرکت نفت ناراضی بود. در سفری هم که به خوزستان بعد از شاه شدنش داشت اصلن به تاسیسات شرکت، نرفت سری بزند، از گوشه و کنایه و غر زدن هم ابا نداشت. تجدیدنظر در امتیاز دارسی و مقابل انگلیس‌ها شد یک خواست سیاسی. البته خود شرکت هم پی همین بود. نصرت‌الدوله رفت جنوب و پرچم بریتانیا را در اروند انداخت و تیمور هم سخت در مذاکرات درآمد و زیر بار خودخواهی انگلیس‌ها نرفت.

سفت درآمدنی که برای انگلیسی‌ها باورش سخت بود که مردی از ایران، سرزمین شترسواری این همه به مسایل مالی و حقوقی نفت مسلط باشد چنان‌چه ماده 10 امتیازنامه و صدی‌شانزده درصد و مسئله «سود ناب» را چنان پیگیرد گویی یک نفت‌باز حرفه‌یی در گلاسکو یا کالیفرنیاست. نصرت و تیمور به پشتوانگی رضا شصت‌تیر زیاد دل‌گرم بودند. اما روح دسیسه‌باز شرکت نفت آن شد که نصرت متهم به ارتباط با دختر پانزده ساله خودش شد و تیمورتاش هم متهم به تلاش برای جانشینی رضاخان.

انگلیسی‌ها تیمورتاش را مانعی بزرگ در راه پیش‌رفت مذاکرات برای تمدید امتیازنامه با حکومت رضاخان می‌دیدند. در آذرماه 1310 از وزارت دربار عزل شد و انگلیس‌ها برای این‌که مانع بازگشت وی به قدرت شوند، در روزنامه تایمز مقاله‌یی با عنوان «شاه و مستشارانش» در ? ژانویه 1933 چاپ شد که می‌گفت تیمور پی جانشینی شاه بوده که تقی‌زاده بعد‌ها فاش ساخت این مقاله به‌شدت رضاخان را بدبین‌تر کرد به تیمور. نهایتن در مهرماه 1312 توسط پزشک احمدی در زندان قصر راحت شد. استاد جواد شیخ‌الاسلامی در «سقوط و ظهور تیمورتاش» او را با امیرکبیر مقایسه می‌کند که مورخان تازه دارند چهره واقعی او را کشف می‌کنند. تیمورتاش چوب اعتمادش به دیکتاتوری را خورد که به او گفته بود تیمور برای کشور پول درست کن که آبادش کنیم. تیمور پی‌ آبادی رفت ولی تزلزل دیکتاتور ویرانش کرد. مزارش در همین امامزاده عبداله شهرری است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,