Saturday, 18 July 2015
03 December 2021
دایره‌ی شکسته

«سفر به اعماق حرکات»

2011 September 01

مه‌شب ‌تاجیک/ رادیو کوچه

هنر «کابوکی» که ما آن را به صورت یک فرم هنری می‌شناسیم، حاصل سیصد سال فراز و نشیب در تاتر ژاپن است. دیگر این‌که این فراز و نشیب‌ها فرم و شکل کابوکی را به فراخور هر زمانی تغییر داده است. قسمتی از آن به‌طور کامل از بین رفته‌، قسمتی مانند گذشته اجرا می‌شود و قسمتی دیگر با زمان حال عوض می‌شود. شاید حتا امروز هنری به نام کابوکی با جدیدترین عوامل نمایشی هم‌گام شده است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

این هنر از زمان ظهورش در قالب اصلی تاتر ژاپن بوده و هست. این تاتر ترکیبی است دراماتیک که تنوع و تمایز فاحش میان اجرای هنری از ویژگی‌های آن است. کابوکی تاتر متنوعی است، بسیاری از هنرها مانند رقص، حرکات همگون، گرافیک، ادبیات و حتا هنرهای تجسمی را در خود گرد آورده است. حتا این هنر تا جایی پیش می‌رود که ممکن است هر جمله‌ی ادا شده در این تاتر تمام این هنرها را در خود داشته باشد و یا نه ممکن است بخش‌بندی شده و هر بخشی یکی از این هنرها را به اجرا درآورد. خود لغت کابوکی از «کابوکو» مشتق شده که به معنی «تکیه دادن و یا غیرمعمول» بودن است. پس کابوکی می‌تواند به مفهوم «تاتر پیش‌رو» یا «تاتر عجیب» نیز باشد. اصطلاح کابوکی به‌طور کلی به کسانی اشاره می‌کند که لباس‌های عجیب می‌پوشند و با غرور در خیابان راه می‌روند.

پدایش کابوکی به سال ۱۶۰۳ برمی‌گردد، زمانی که یک «مایکو» زنی که به معبد «شینتویی» خدمت می‌کند به نام «اوکونی»، سبک جدیدی از رقص و نمایش را در شهر «کیوتو» اجرا کرد. در این نمایش‌ها، زنان نقش زن و مرد را در نمایش‌نامه‌های کوتاهی درباره زندگی روزمره اجرا می‌کردند. این سبک به سرعت محبوب شد و حتا از اوکونی خواسته شد که در دربار امپراطور آن زمان، نمایش را اجرا کند. به دنبال این موفقیت، گروه‌های بازی‌گری مشابه به رقابت با اوکونی پرداختند و به این صورت، کابوکی تبدیل به نمایش و رقص دسته جمعی شد که توسط زنان به اجرا در می‌آمد. بعد از مدتی، به دلیل این‌که نمایش با امور غیراخلاقی هم‌راه شد و باعث شد حتا بعضی کابوکی را با مفاهیم نادرست بشناسند، در سال ۱۶۲۹ زنان از اجرای کابوکی منع شدند. از آن‌جا که کابوکی نمایش محبوبی بود، از پسران جوان برای به عهده گرفتن نقش زنان استفاده شد. دلیل انتخاب آن‌ها این بود که دارای عضلات و صدای ظریف‌تری نسبت به مردان بودند و جای‌گزین به‌تری برای نقش زنان به حساب می‌آمدند. به هم‌راه تغییر جنسیت بازی‌گران، تغییر دیگری نیز در نوع نمایش و رقص‌ها پیش آمد و آن اضافه شدن هیجان و حتا خشونت به اجراها بود. اما این تغییر نیز به انحراف کشیده شد و به دلیل فساد اخلاقی که بین بازی‌گران و بعضی از مشتریان پیش آمد، در سال ۱۶۵۲ از حضور پسران جوان به عنوان بازی‌گر نیز جلوگیری به عمل آمد.

در تاتر کابوکی‌ ژاپن‌، بازی‌گر گام‌های‌ خود را به‌تدریج‌ با صدایی‌ اوج‌گیر و تصنعی‌ هم‌آوا می‌کند و با یک‌ سری‌ حالات‌ و حرکات‌ تصنعی‌ که‌ هر یک‌ نماد منظ‌ور خاصی‌ است‌، حرکت‌ می‌کند و رقص‌گونه‌ اجرا می‌شود. گفت‌وگوها نیز به‌ سبک‌ تاتری ‌ساختگی‌ است‌. نقطه‌ی اوج‌ بازی‌گر کابوکی‌ ژاپن‌، زمانی‌ است‌ که‌ تندیس‌گونه‌، ساکن‌، روی‌ صحنه‌ می‌ماند و این‌ ژستی‌ است‌ که‌ هر نمود آن‌ را سنت‌ این‌ نمایش‌ تعیین‌ و تجویز می‌کند. تاثیرات جنگ جهانی دوم، دوران سختی را برای تاتر کابوکی رقم زد. گذشته از خرابی و صدماتی که به بزرگ‌ترین شهرهای ژاپن وارد آمد، تمایل مردم برای پذیرش تفکرات و سبک‌های متعلق به دوران گذشته، کم شده بود و کابوکی نیز از این موج جدید در امان نماند.

کابوکی عمیق‌ترین احساسات را نه فقط به وسیله‌ی متن داستان، بلکه با به کارگیری شگردهای گوناگون اجرا می‌کند. کابوکی در حین اجرا که تماشاگر به نظاره نشسته است به‌طور ناگهانی سبک و شیوه‌ی اجرا را عوض کرده و روایت را به سمت دیگری پیش می‌برد. به‌طور مثال وقتی داستان یک عشق را روایت می‌کند، به‌طور ناگهانی حرکات در صحنه عوض شده و به معرفی جزییات یک شخصیت می‌پردازد. گاهی آن وسط به طنزگویی پرداخته و حتا گاهی مواردی به‌طور کامل بی‌معنی را پیش می‌کشد و بین اصل نمایش و تماشاگر فاصله‌گذاری می‌کند. در کابوکی پانتومیم جزیی از رقص مربوط شناخته نمی‌شود بلکه یکی از ارکان مربوط به نمایش است و تمام سیر بازی را حتا با حواشی تا نقطه‌های اوج در برمی‌گیرد و در آن تاثیر می‌گذارد. در واقع جدای از پانتومیم و رقص در کابوکی به‌طور کلی حرکت نقش اساسی دارد و به نوعی تعریف کننده‌ی بخشی از این نمایش فاخر است. این حرکات برای فاخر کردن هر چه بیش‌تر نمایش و تاثیرگذاری آن انجام می‌شود. گاهی حتا این حرکات به وسیله‌ی عروسک‌ها انجام شده و یا با ژست‌هایی که بازی‌گران می‌گیرند.

لباس در نمایش‌های کابوکی اصل مهمی است. در ژاپن مردم طبقه‌ی پایین مجبور بودند لباس‌هایی با رنگ تیره بپوشند و بدین وسیله از اشراف که لباس‌هایی فاخر با رنگ‌هایی تند می‌پوشیدند مشخص می‌شدند. بازی‌گران هم لباس‌های فاخر با رنگ‌های تند می‌پوشیدند که به نوعی تمایلات طبقه‌ای را نشان می‌دادند که گاهی میل داشتند به جای مردم عادی بودند. کما این‌که مردم عادی هم تکه‌هایی از پارچه‌های فاخر را به روی لباس خود می‌دوختند. هم‌چنین رنگ هم نقش ویژه‌ای در نمایش کابوکی دارد یعنی افراد خوب و شجاع به‌طور عمومی به رنگ گچ سفید می‌کردند با لب‌های سرخ و کوچک و افراد پست و شیطان صفت را به رنگ‌های قرمز تا سیاه در می‌آورند. و با درجات مختلف رنگ میزان این پلیدی را نشان می‌دادند. کابوکی به معنای دقیق کلمه از پز به پز و از هیجانی به هیجان دیگر در حرکت است. کابوکی تاتری است که تماشاچی ابتدا باید آداب و تجربه‌ی احساسی آن را بپذیرد، سپس بعد از این تجربه به درک آن نایل می‌شود و احساس و موسیقی و ژست‌ها مجموعه‌ای برای او به وجود می‌آورند تا دنیای جذابی از داستان‌ها را به گونه‌ای نو تجربه کند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,