شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
25 September 2016
به بهانه سال‌روز کشته شدن «رییس‌علی دلواری»

«روزنگاشت‌/‌راه‌اندازی نهضت او مایه وحشت انگلیس»

۱۳۹۰ شهریور ۱۳

محبوبه شعاع / رادیو کوچه

[email protected]

دوازدهم شهریور برابر با سال‌روز کشته شدن «رییس علی دلواری» است. او مردی  آزادی‌خواه و رهبر قیام در تنگستان و بوشهر علیه نیروهای بریتانیا در دوره جنگ جهانی اول بود. وی که زاده سال 1260 خورشیدی بود سال‌ها در مقابل هجوم استعمار انگلیس برای اشغال بوشهر و دشتستان و تنگستان ایستاد و مقاومتی مردمی را سامان داد و پس از هفت سال مبارزه در دوازدهم شهریورماه از پشت مورد اصابت گلوله یکی از افراد خائن خود قرار گرفت و کشته شد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

«رییس‌علی دلواری» فرزند «رییس‌محمد» بود او در سال ۱۲۶۰ خورشیدی در روستای «دلوار» شهرستان «تنگستان» استان «بوشهر» به دنیا آمد. دوران جوانی‌اش هم‌زمان با حضور گسترده استعمار انگلیس در خلیج فارس بود. وی نقشی کلیدی در قیام جنوب داشت. قیام مردم تنگستان بر روی هم هفت سال طول کشید و در این مدت دلیران تنگستانی دو هدف عمده را دنبال می‌کردند، پاسداری از بوشهر و دشستان و تنگستان به عنوان منطقه سکونت خود و جلوگیری از حرکت قوای بیگانه به درون مرزهای ایران و دفاع از استقلال وطن.

رییس‌علی با هم‌راهی دیگر مشروطه خواهان بوشهر را از حاکمیت استبداد قاجاریه خارج کرد، وی در سال ۱۲۸۷ خورشیدی به درخواست «ملا‌علی تنگستانی» و «سید‌مرتضی مجتهداهرمی» که مخالف استبداد محمد‌علی شاه قاجار بود، بوشهر را تصرف کرد و حدود نه ماه شهر را در کنترل داشت.

در آغاز جنگ جهانی اول قوای روس از شمال و نیروهای انگلستان از جنوب، ایران را در معرض هجوم قرار دادند و کشتی‌های جنگی انگلستان در مقابل بوشهر لنگر انداختند و نیروهای انگلیسی در هفدهم مرداد ۱۲۹۴ به‌صورت تدریجی قصد اشغال بوشهر و نواحی ساحلی اطراف را داشتند.

اما یک روز پس از اشغال بوشهر، چهارده نفر از ساکنین شهر علیه اشغال‌گران اعتراض کردند، ولی چون اهل جدال و اسلحه نبودند دست‌گیر و به هندوستان تبعید شدند و رییس‌علی هم‌راه دوستش «خالو حسین دشتی» در همان زمان در عمارت «حاج سید‌محمدرضا کازرونی»، پس از مذاکراتی با وی آمادگی خود را برای دفاع از بوشهر و جلوگیری از پیش‌روی نیروهای انگلیسی اعلام داشت.

نیروهای انگلیسی هم‌زمان با حمله به بوشهر قصد تصرف ناحیه دلوار را داشتند. دلوار محلی بود که پیش از آن چندبار سربازان انگلیسی به آن جا تجاوز کرده و طعم شکست را در این ناحیه چشیده بودند.در همین دوران رییس علی دلواری، «شیخ حسین‌خان چاه‌کوتاهی» و «خضرخان اهرمی» از این وقایع آگاه و در مقام دفاع از وطن بر آمدند.

و قیام دلیران تنگستان علیه انگلیسی‌ها آغاز شد و نیروهای انگلیسی که قریب به پنج هزار نفر بودند در دام دلیر مردان تنگستانی گرفتار آمدند و عده زیادی از آن‌ها در این حمله کشته شدند. عملیات چریکی پیروزمندانه رییس علی، سایر مبارزان تنگستان را تشویق به هم‌راهی با او کرد و عملیات موفقی را بر علیه نیروی دریایی انگلیس رهبری کرد. انگلیسی‌ها مجبور شدند نیروهای کمکی از عراق و هند به بوشهر اعزام کنند و دلوار را به شدت بمباران کردند.

زمانی که مقامات انگلیسی تصمیم قطعی درباره اشغال بوشهر و پیش‌روی به سوی شیراز را داشتند به منظور تطمیع رییس‌علی، «حیدرخان حیات داودی» را به دلوار فرستادند تا موافقت رییس‌علی را با پیاده شدن قوای انگلیس در کرانه خلیج فارس و حرکت به سوی شیراز جلب کنند. نمایندگان حیدرخان ضمن ملاقات با رییس علی متذکر شدند که چنان‌چه او از قیام علیه قوای اشغال‌گر صرف نظر کند، مقامات انگلیسی چهل هزارپوند به او خواهند پرداخت.

رییس علی در پاسخ می‌گوید: «چگونه می‌توانم بی‌طرفی اختیار کنم در حالی که استقلال ایران در معرض خطر جدی قرار گرفته است؟»

پس از مراجعت نمایندگان حیدرخان، نامه تهدیدآمیز از طرف مقامات انگلیسی به رییس‌علی نگاشته شد مبنی بر این که: «چنان‌چه بر ضد دولت انگلستان قیام و اقدام کنید، مبادرت به جنگ می‌نماییم، در این صورت خانه‌هایتان ویران و نخل‌هایتان را قطع خواهیم کرد.» رییس‌علی در پاسخ مقامات انگلیسی نوشت: «خانه ما کوه ‌است و انهدام و تخریب آن‌ها خارج از حیطه قدرت و امکان امپراطوری بریتانیای کبیر است. بدیهی است که در صورت اقدام آن دولت، به جنگ با ما، تا آخرین حد امکان مقاومت خواهیم کرد.»

جنگ میان رییس‌علی و دلیران تنگستان از یک سو و انگلیسی‌ها و خوانین متحد آن‌ها از سوی دیگر به طور پیاپی و پراکنده ادامه یافت و انگلیسی‌ها نتوانستند بر رییس علی و یارانش پیروز شوند، تا این که در گیرودار حمله انگلیسی‌ها به بوشهردر دوازدهم شهریور سال 1294 خورشیدی رییس‌علی دلواری در محلی به نام «تنگک صفر» هنگام شبیخون به  قوای انگلیسی‌ها توسط فردی خائن به نام «غلام‌حسین تنگکی» از پشت سر هدف گلوله قرار گرفت و  در سن سی‌و‌چهار سالگی کشته شد. اما نهضتی که او درجنوب ایران به راه انداخت تا سال‌ها مایه وحشت انگلیسی‌ها بود.

منبع‌ها:

ویکی‌پدیا

موسسه مطالعات و پژوهش‌ها

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , ,