Saturday, 18 July 2015
08 December 2021
دایره‌ی شکسته

«فصل کلاس و درس»

2011 September 22

مهشب تاجیک/ رادیو کوچه

اول مهر می‌رسد و این تاریخ آغاز دوباره‌ی روزهای مدرسه است. روزهایی که بوی نویی کیف و کفش بچه‌ها و بوی پاییز مخلوط دل‌انگیزی به‌وجود می‌آورد. اما شاید این روزها کابوس نه‌ ماهه‌ای برای بعضی از کودکان و نوجوانانی باشد که مدرسه نه تنها خانه‌ی دوم آن‌ها نیست که برای‌شان مصداق عینی شکنجه‌گاهی است که هر روز روانه‌ی آن می‌شوند. امتناع از مدرسه رفتن در هر سنی دیده می‌شود، اما به‌طور معمول در ابتدای هر مقطع به صورت واضح‌تر و عینی‌تر خود را نشان می‌دهد. این مسئله در بین پسرها و دخترها در سنین آغاز مدرسه به طور یک‌سان دیده می‌شود، اما در سطوح بالاتر با اندکی تفاوت از یک‌دیگر سبقت می‌گیرند. شایع‌ترین دلیل ترس از مدرسه در بین کودکان و در بدو ورود به مدرسه ناشی از اضطراب جدایی از والدین به خصوص مادر است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

نقش والدین و اضطراب جدایی این سن مصادف است با ساخت طرح واره‌هایی از محیط اطراف که توسط نزدیک‌ترین افراد به فرد انتقال داده می‌شود، کودک شش یا هفت ساله آمادگی بسیار زیادی برای دریافت، ذخیره و حفظ اطلاعاتی دارد که نزدیکان به خصوص پدر و مادر، خواهر و یا برادر، در مورد یک شی، مسئله، مکان یا فرد به او می‌دهند. هرگونه برداشت منفی و انتقال آن به کودک، التهاب، دلواپسی، تشویش، اضطراب و ناراحتی و یا بر عکس آن، انگیزه‌ی مثبت، آرامش، تلاش و کوشش، شادمانی و هیجانات مثبت در واکنش یک کودک به‌وجود می‌آورد. آن‌چه والدین به صورت احساس، افکار، اعمال و گفتار به فرزندشان انتقال می‌دهند، به خصوص در این سن او را نسبت به حضور یا عدم حضور در مدرسه و کلاس تهییج می‌کند. ایجاد باورهای غلط نسبت به معلم، ایجاد یاس و یا ناامیدی از آینده، بیان و ابراز تشویش و نگرانی از چگونگی حضور بچه‌ها در مدرسه و حساسیت منفی و واکنش عاطفی کودک را در پی خواهد داشت و هر‌گونه تاکید و تحریک کودک در این شرایط به حضور در مدرسه شدت واکنش‌ها را افزوده و نتیجه منفی به بار می‌آورد.

البته این مسئله تنها به شرایط روحی یک کودک یا نقش خانواده در مدرسه هراسی او باز نمی‌گردد. بسیاری از کودکان و نوجوانان هستند که در ابتدا با شروع و رفتن به مدرسه مشکلی نداشتند ولی با برخوردهای اشتباه و رفتارهای نابهنجار در مدرسه این مسئله در آن‌ها شکل گرفته است. در گذشته‌های نه چندان دور خشونت و اعمال تنبیه بدنی در مرود کودکان امری رایج و بدیهی بود و پدران و مادران نیز با خون‌سردی از کنار این مسئله می‌گذشتند. حتا در زمان‌های دورتر والدین به اولیای مدرسه چنین پیشنهادی می‌دادند. اما به مرور زمان این خشونت جاری و رایج جای خود را به خشونت‌های پنهان‌تری داد که هم‌اکنون هم در مدارس نبست به کودکان اعمال می‌شود و بر خلاف دیدگاه ما مبنی بر نفهمیدن آن‌ها کودکان لحظه به لحظه این خشونت‌های نرم را در حافظه‌ها‌ی خود ثبت می‌کنند. مانند تفاوت‌هایی که معلمان بین شاگردان می‌گذارند و امتیازاتی ویژه‌ای که برای بعضی از آن‌ها قائل می‌شوند.

علت‌هایی که باعث می‌شود کودکان از رفتن به مدرسه امتناع کنند زیاد است و بررسی تک‌تک آن‌ها در این مقال نمی‌گنجد اما این مشکل اگر از زمان‌ شکل‌گیری درمان نشود تا سنین نوجوانی یا حتا تا پایان تحصیلات نیز ادامه‌ می‌یابد به گونه‌ای که یک نوجوان را وادار به فرار از مدرسه یا غیبت می‌کند، کودک یا نوجوان به دلیل ترس از توبیخ والدین یا برخوردهای داخل منزل از خانه خارج می‌شود ولی در اطراف منزل یا مدرسه یا در پارک‌ها پرسه می‌زند تا زمان بازگشت فرا برسد و او هم مانند باقی بچه‌ها به خانه برگردد. برای بعضی از کودکان مدرسه محل تنش است و آن‌ها از این تنش‌ها فراریند. ناظم‌ها و مدیرهای خشک و بدرفتار، معلمینی که با داد و فریاد توقعات بی‌جا دارند و یا تقسیم‌بندی کودکان به دسته‌های تنبل و زرنگ باعث جدایی دانش‌آموزان از یک‌دیگر می‌شود. و گاهی هم برنیامدن از عهده‌ی دروس که این خود معضلی برای کودک می‌شود که دو جانبه در خانه و مدرسه مورد تحقیر قرار بگیرد.

روان‌شناسان برای کاهش ترس‌های کودکان راه‌های زیادی را توصیه می‌کنند. آن‌ها در وهله‌ی اول به والدین توصیه می‌کنند که در رفع مشکل کودک عجولانه عمل نکنند. تعجیل و شتاب‌زدگی آن‌ها در کاهش ترس کودک می‌تواند به جای درمان‌، اضطراب و ترس او را افزایش دهد. این ترس با رفتارهای درست به تدریج از بین می‌رود و لازم است والدین با خون‌سردی و آرامش اقدام به کاهش این ترس‌ها کنند. روان‌شناسان هم‌چنین معتقدند که هرگز نباید کودکان را به خاطر ترسی که دارند تحقیر و سرزنش نمود. هر چند دلیل ترس از نظر بزرگ‌ترها به‌طور کامل غیرمنطقی و نامعقول به نظر برسد اما خود کودک چنین احساسی ندارد و نمی‌تواند غیر‌منطقی بودن ترس خود را درک کند و سرزنش به او کمکی نخواهد کرد. با شناخت ترس و نگرانی‌های کودک و جلب اطمینان او می‌توان بسیاری از این مشکلات را به راحتی رفع کرده و محیطی دوستانه برای او در مدرسه فراهم نمود.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , ,