Saturday, 18 July 2015
03 December 2021
مجله جاماندگان- سایه‌ای هراسان در شبستان عتیق- قسمت دویست‌و‌چهارده

«آیا گروگان‌گیری یک عمل انقلابی است؟»

2011 September 27

 شراره سعیدی/ رادیو کوچه

موسوی خوئینی‌ها درباره تصمیمات گرفته شده برای حل مسئله گروگان‌گیری گفته است: «باید برگردیم به زمانی که حضرت امام بیمار شدند و از قم به تهران آمدند و در بیمارستان بودند. آن ایام فشار زیادی برای آزاد کردن گروگان‌ها وارد می‌شد…من با حاج احمدآقا رفتیم خدمت امام در بیمارستان قلب و از ایشان پرسیدیم که ما بالاخره چه باید بکنیم؟ فرمودند به‌ترین راه حل آن است که تصمیم‌گیری در این مورد را به عهده مجلس بگذاریم.»

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

خمینی در تاریخ 14 اسفند 1358 پیامی‌ صادر کرد که در آن تشکیل کمیسیون بین‌المللی تحقیق برای بررسی جنایات شاه و دخالت‌های آمریکا در ایران را مورد موافقت قرار داد و برای نخستین‌بار، حل و فصل نهایی مسئله گروگان‌ها را به مجلس شورای اسلامی که خرداد سال 59 تشکیل شد، سپرد. او در این زمینه گفت: «همان‌طور که بارها گفته‌ام ما خواستار استرداد شاه و اموال ملت از او می‌باشیم. ولی از آن‌جا که در آینده نزدیک، نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی ‌اجتماع می‌نمایند، امر گروگان‌ها با نمایندگان مردم است تا نسبت به آزادی گروگان‌ها و امتیازاتی که در قبال آنان باید بگیرند، تصمیم گیرند، زیرا این مردمند که باید در جریانات سیاسی دخالت داشته باشند.»

پس از این اتفاق هر یک از جناح‌های سیاسی در آن زمان موضع خود را داشته و بعضن تلاش داشتند از آن به نفع خود بهره‌برداری کنند. بعضی از سیاست‌مداران وقت مانند بنی‌صدر، قطب‌زاده و امثال آن نیز تلاش کردند پیش از احاله مسئله به مجلس شورای اسلامی آن را حل کنند تا کار به مجلس کشیده نشود. اما سرانجام، حل بحران گروگان‌گیری به دستور خمینی به مجلس ‌واگذار شد. نمایندگان اولین دوره، بلافاصله بعد از شروع کار درگیر حل آن شدند. تا آن زمان نامه‌های مختلفی از سوی سیاست‌مداران غربی و اعضای کنگره آمریکا و بستگان گروگان‌ها دریافت شده بود.

از سویی دیگر در برخورد اولیه، مجلس به دو گروه مخالف و موافق حل مسئله گروگان‌ها در آن مقطع زمانی تقسیم شد. در مرحله بعد موافقین طرح حل مسئله‌ گروگان‌ها به دو دسته تقسیم شدند که عبارت بودند از: گروه موافق با آزادی گروگان‌ها در صورت پذیرش شرایط ایران توسط دولت آمریکا و در صورت عدم پذیرش آن شرایط محاکمه گروگان‌ها و گروه موافق با محاکمه گروگان‌ها بدون بحث درباره آزادی آن‌ها.

مسایل مربوط به گروگان‌گیری در نشست‌های 21، 25 و 27 شهریور و یکم، هشتم و دهم مهر 1359 مجلس شورای اسلامی به طور مفصل مطرح و مورد بحث و بررسی قرار گرفت. جمعی از نمایندگان ابتدا پیشنهاد کردند که این مسئله‌ در جلسه‌ای رسمی‌ و غیرعلنی رسیدگی شود. استدلال آنان این بود که با داشتن اطلاعات کامل در این زمینه تصمیم‌گیری شود. اما پس از اعلام نظر کمیسیون سیاست خارجی و صحبت‌های مخالفین مبنی بر این‌که چنین جلسه‌ای انعکاس بدی در جامعه خواهد داشت، این پیشنهاد به رای‌گیری گذاشته شد که رای نیاورد.

پس از آن‌که پیشنهاد جلسه غیرعلنی تصویب نشد، جمعی دیگر از نمایندگان این موضوع را مطرح کردند که آیا رسیدگی به این مسئله‌ تنها در جلسه علنی تصمیم‌گیری شود یا این‌که مجلس کمیسیون ویژه‌ای را مامور رسیدگی و پیش‌گیری موضوع کند؟ هم‌زمان گروهی از نمایندگان نیز پیش‌نهاد دادند که مسئله‌ گروگان‌ها تا زمانی که آمریکا در روش خود در مقابل انقلاب‌اسلامی تجدیدنظر نکند، از دستور کار مجلس خارج شود که این پیش‌نهاد هم تصویب نشد.

با این حال، بار دیگر گروهی از نمایندگان مجلس در نامه‌ای به‌ هاشمی‌‌رفسنجانی، رییس مجلس مباحثی تازه مطرح کردند.‌ هاشمی‌‌رفسنجانی در خاطرات خود نوشته است: «از طرف گروهی از نمایندگان نامه‌ای به من داده شد که در آن پیش‌نهاد شده بود که پیش از انتخاب اعضای کمیسیون ویژه در خصوص کلیات مربوط به این بحث و مشخصن موضع انقلاب اسلامی ایران درباره آمریکا و این‌که آیا اساسن گروگان‌گیری یک عمل انقلابی است یا نه و آیا همان‌طور که بعضی معتقدند این گروگان‌گیری، انقلاب اسلامی را به انزوا کشانده است یا نه و مهم‌تر از همه در مورد این‌که آیا محاصره سیاسی و اقتصادی ایران از طرف دولت آمریکا، فقط به خاطر گروگان‌گیری بوده یا از ماهیت تجاوزکارانه آن دولت است، بحث و گفت‌وگو شود.» این پیشنهاد پس از صحبت‌های موافق و مخالف، مباحث مجلس را شکل دیگری داد، چنان‌که ‌هاشمی‌رفسنجانی می‌گوید تا آن‌جا که آزادی با محاکمه گروگان‌ها و مذاکره یا عدم مذاکره با آمریکایی‌ها بحث اصلی شد.

در این شرایط جمعی دیگر از نمایندگان پیشنهاد دادند که از دانش‌جویان پیرو خط امام دعوت شود تا در مجلس حضور یابند و در زمینه مسایل مربوط به سفارت آمریکا و گروگان‌ها، اطلاعاتی در اختیار نمایندگان بگذارند.‌ هاشمی‌رفسنجانی می‌گوید: «این پیش‌نهاد با این استدلال که پس از آن‌که کمیسیون ویژه تشکیل شد، اطلاعات لازم از دانش‌جویان گرفته شود، به تصویب نرسید.»

سرانجام مجلس در نشست دهم مهرماه 1359 اعضای کمیسیون ویژه رسیدگی به مسئله‌ گروگان‌ها را انتخاب کرد. سیدعلی خامنه‌ای، محمد موسوی‌خوئینی‌ها، محمد یزدی، علی اکبر پرورش، سید محمد خامنه‌ای، سید محمدکاظم موسوی بجنوردی و علی‌اکبر ناطق نوری به عضویت این کمیسیون در آمدند. مجلس در مصوبه خود تاکید کرد که اعضای این کمیسیون حق هیچ‌گونه مذاکره مستقیم و یا غیرمستقیم با مقامات آمریکایی را ندارند.

براساس تصمیم مجلس «قرار شد این کمیسیون تحقیقات خود را ادامه دهد و خواسته‌های‌اش را مشخص و آن‌ها را در مجلس مطرح کند تا پس از تصویب آن‌ها از طریقی که بعدن مشخص کرده و خواهد شد، این خواسته‌ها به دولت آمریکا گفته شود و اگر آن‌ها موافقت کردند و پذیرفتند، گروگان‌ها آزاد شوند.»

پس از تشکیل مجلس شورای اسلامی، آمریکا طی نامه‌ای از مجلس خواست تا نسبت به آزادی گروگان‌ها تصمیم بگیرد، مجلس نیز در پاسخ به نامه آمریکا نامه‌ای تنظیم کرد و از دولت آمریکا خواست که متن نامه در رسانه‌های عمومی ‌آمریکا منعکس شود وگرنه دلیل بر عدم حسن نیت آمریکاست. مجلس در 11 آبان 1359 موضوع شرایط آزادی گروگان‌ها را بررسی کرد. در این نشست پیشنهادهای زیادی مطرح شد، پیشنهاداتی که بسیاری از آنان غیرعملی بود. یکی از پیشنهادها این بود که «آمریکا متعهد شود، شبکه‌های رادیو تلویزیونی سراسر این کشور را به طور هم‌زمان به مدت سه ساعت در اختیار دولت جمهوری اسلامی ایران قرار دهد و دولت ایران حق داشته باشد به هر نحوی که صلاح می‌داند، از این فرصت استفاده کند.» پیشنهادهای دیگر این بود: «دولت آمریکا بهای نقض حقوق بشر 36 میلیون ایرانی از 28 مرداد 1332 تا به حال را محاسبه کند و بپردازد.»

پیشنهادها آن‌قدر زیاد بود که خمینی روی چهار نکته تاکید کرد تا جلوی بحث‌های غیرعملی گرفته شود. «عدم دخالت سیاسی و نظامی ‌آمریکا در ایران، آزادسازی سرمایه‌های ملت ایران، لغو تحریم‌های اقتصادی و مالی علیه ایران و بازگرداندن اموال شاه» این چهار شرط اصلی بود که مجلس هم روی آن تاکید کرد. سرانجام در 11 آبان 59 چهار شرط پیشنهادی کمیسیون ویژه درباره گروگان‌های آمریکایی به تصویب رسید: «آزاد گذاشتن تمامی ‌سرمایه‌های ایران، لغو تمام ادعاهای آمریکا علیه ایران، تضمین عدم دخالت سیاسی و نظامی‌ آمریکا در ایران، باز پس دادن اموال شاه»

هاشمی‌رفسنجانی در خاطرات خود نوشته است: «سرانجام این چهار شرط به تصویب و به دولت برای اجرا ابلاغ شد. کیفیت اجرا هم برعهده دولت گذاشته شد. آن‌چه مجلس می‌خواست این بود که چهار شرط تصویبی به نتیجه برسد. قرار شد اگر آمریکا شرایط را پذیرفت، اقدامات اجرایی صورت بگیرد و اگر نپذیرفت، پیش‌بینی شده بود که قوه قضاییه خود را برای محاکمه جاسوس‌های آمریکایی آماده کند.»

پس از مصوبه مجلس، دانش‌جویان پیرو خط امام با خمینی ملاقات کردند و او مصوبه مجلس را تایید نمود و مسوولیت نگه‌داری گروگان‌ها را به دولت واگذار کرد.

دولت هم با تعیین بهزاد نبوی، مشاور امور اجرایی نخست‌وزیر در غیاب وزیر خارجه پی‌گیری مسئله‌ را آغاز کرد. در این میان با وجود ممنوعیت مذاکره مستقیم با آمریکا که در مصوبه مجلس برآن تاکید شده بود، اما حضور یک میانجی بین ایران و آمریکا ضروری بود که این کار به دولت الجزایر که حافظ منافع ایران در آمریکا بود، سپرده شد. پس از گذشت چند روز از مصوبه مجلس، مذاکرات آغاز شد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,