Saturday, 18 July 2015
12 December 2019
دایره‌ی شکسته- ترک تحصیل

«مدرسه‌ای که نمی‌رفتیم»

2011 October 02

مهشب تاجیک/ رادیو کوچه

چند صباحی است که بازار ترک تحصیل داغ است. همه هم دلایل این ترک تحصیل را افت تحصیلی می‌دانند. اما آیا این دلیل، دلیل موجهی است برای این‌که این همه دانش‌آموز ترک تحصیل کنند؟ و یا با اتلاف وقت و هزینه و بررسی‌های بی‌پایه و اساس می‌توان همه چیز را به گردن افت تحصیلی یک دانش‌آموز انداخت؟ این تنها یک معضل نیست که دانش‌آموزی در این برهه‌ی زمانی ترک تحصیل نماید بلکه درد بی‌درمانی است که گریبان جامعه را گرفته است. منظور از ترک تحصیل این است که دانش‌آموزی زودتر از موعد مقرر مدرسه را ترک می‌کند و یا به عبارتی قبل از اتمام یک دوره قادر به ادامه‌ی تحصیل نیست و به ناچار مدرسه را ترک می‌کند. ترک تحصیل به طور معمول به دنبال تکرار پایه‌ای و ناتوانی و عدم کارایی مدرسه و جامعه در حمایت کردن از این کودکان و نوجوانان می‌باشد. ترک تحصیل  تنها منجر به افزایش بی‌سوادی در جامعه نمی‌شود بلکه افراد بی‌سواد، بیش‌تر در معرض خطرات و آسیب‌های اجتماعی قرار دارند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

امروزه ترک تحصیل و افت تحصیلی در تمام کشور‌های جهان از عمده‌ترین مباحث و مسایل آموزش و پرورش و حتا مسولان نظام آموزشی است. نظام آموزشی ایران مانند بسیاری از کشور‌های در حال رشد از یک سلسله بیماری رنج می‌برد و این مسایل به طور عمده به عدم کارایی درست آموزش و پرورش و عدم برنامه‌ریزی برای دانش‌آموزان به عنوان سرمایه‌های انسانی برمی‌گردد و علی رغم تذکرات مکرر و اصرار بعضی از کارشناسان به ریشه‌یابی این معضل  تا به حال کار خاصی در زمینه‌ی بهبود شرایط انجام نگرفته است و هنوز این مشکل لاینحل باقی مانده است.

 عوامل زیادی در ترک تحصیل دانش‌آموزان دخیل است. از عوامل ریشه‌ای و بنیادی مانند فقر گرفته تا عوامل سطحی مانند مسایل کوچکی در مقطعی برای دانش‌آموزی پیش می‌آید. برترین عوامل مشترک در ترک تحصیل دانش‌آموزان در مقاطع مختلف تحصیلی به خصوص در مقطع متوسطه بیان‌گر این حقیقت است که فقر مالی و فقر انگیزشی بیش‌ترین نقش را داشته است و هم‌چنین محیط نامناسب خانه و مدرسه خشونت، تنبیه و تشویق معلم، سخت‌گیری‌های بیهوده که باعث می‌شود انگیزه تحصیلی شاگردان ضعیف شده زمینه‌های ترک تحصیل فراهم می‌شود.

عوامل زیادی در ترک تحصیل دانش‌آموزان دخیل است. از عوامل ریشه‌ای و بنیادی مانند فقر گرفته تا عوامل سطحی مانند مسایل کوچکی در مقطعی برای دانش‌آموزی پیش می‌آید

زمانی ترک تحصیل تنها به بنیه‌ی دانش‌آموز برمی‌گردد، یعنی مفاد و موارد درسی فراتر از هوش و استعداد اوست، او در درس‌ها کارایی لازم را ندارد و مورد تحقیر و سرزنش اولیا در خانواده و مدرسه واقع می‌شود و کم‌کم اعتماد به نفس خود را از دست داده و ترجیح می‌دهد توانایی‌های خود را خارج از مدرسه امتحان نماید، البته چه به‌تر می‌شد که اگر دانش‌آموزی از پس مباحث تئوریک سنگین برنیاید، او را با آموزش‌های درست وارد چرخه‌ای کرد که بتواند توانایی‌های خود را در آن‌جا پیدا کند. نه این‌که مجبور به ترک مدرسه شده و خود به دنبال راه حلی برای بروز توانایی‌هایش باشد.

زمانی‌که دانش‌آموزان انگیزه‌ای برای یادگیری ندارند، یعنی مانعی در راه انگیزش طبیعی آن‌ها وجود دارد، احساس می‌کنند که به‌ خوبی نمی‌توانند وظایف مربوط به مدرسه را انجام دهند و در نتیجه تلاش‌شان را متوقف می‌کنند، یا به اندازه کافی تلاش جدی از خود نشان نمی‌دهند. این قبیل دانش‌آموزان، به راحتی سرخورده می‌شوند و از آن‌جا که تلاش‌شان را متوقف می‌کنند یادگیری آن‌ها با موفقیت هم‌راه نمی‌شود، تجربه شور و هیجان ناشی از یادگیری مباحث جدید را کسب نمی‌کنند و معتقد می‌شوند همه موفقیت‌ها به شانس و تصادف یا اوضاع و احوال مربوط است و پشتکار در تحصیل نمی‌تواند تضمین‌کننده موفقیت آینده وی باشد.

ترک تحصیل دانش‌آموزان با وضعیت اقتصادی جامعه و خانواده در ارتباط مستقیم است عواملی چون پایین بودن در‌آمد‌، مسکن نامناسب عدم سرپرستی و حضور پدر و مادر در خانواده، کثرت فرزندان و طبقه‌ی پایین شغلی والدین بر ترک تحصیل فرزندان تاثیر دارد. پس مسلم است که کیفیت آموزش و تربیت در رشد جسمانی و قوای دفاعی دانش‌آموز در خانواده‌هایی با سطح پایین اقتصادی و فرهنگی جامعه خانواده اثرات مستقیمی بر عدم پیش‌رفت فرزندان به جای می‌گذارد. مشکلات والدین در راه کوشش و تلاش برای معاش و گرفتاری‌های بی‌شمار آن‌ها در این رابطه به طور معمول والدین را از اوضاع و احوال فرزندان خود غافل می‌کند و در حقیقت رابطه‌ی صحیحی را لازمه یک زندگی سالم است مختل می‌سازد. اثرات این نوع زندگی در ظرف چند سال به اعماق نحیف افراد نفوذ می‌کند و موجب تخریب نیروهای بالقوه آنان می‌شود. وقتی فقر در خانواده‌ای باشد امکان بروز مشکلاتی در رفتار دانش‌آموزان وجود خواهد داشت‌. فقر باعث نقصان عقل و بر انگیختن خشم می‌شود. به خصوص که یک دانش‌آموز نوجوان یا جوان درک عمیقی از محیط پیرامون خود و تفاوت‌های آشکار خود با دیگران دارد.

سابقه‌ی خانوادگی از عواملی است که بر ترک تحصیل تاثیر زیادی دارد. والدین بر اساس درآمد محدودشان توانایی سرمایه‌گذاری درست برای فرزند دانش‌آموزشان را ندارند، گاهی یکی از والدین به عنوان سرپرست خانواده می‌میرد و نوجوانی که پشتوانه‌ی مالی اندکی برای ادامه تحصیل داشته حالا باید خود نقش سرپرست خانوار را اجرا کند، پس بنابراین مجبور است حتا اگر علاقه‌مند است درس و مدرسه را رها کرده و جذب بازار کار شود که با توجه به این‌که میزان کار و اندازه‌ی دست‌مزد مقوله‌ای سنگین و جداست‌، تعداد کمی از آن‌ها تحصیل را در کنار کار ادامه می‌دهند تا بتوانند به موفقیت دست پیدا کنند.

عوامل بسیاری در موفقیت تحصیلی جوانان و نوجوانان می‌توانند تاثیر‌گذار باشند. سلامت جسمی و روحی و بهداشتی‌، عوامل ارثی‌، ذهنی و هوشی‌، امکانات آموزشی‌، اعتماد به نفس و تلاش و پشتکار فردی، تاثیر هم‌سالان و اهمیت قائل شدن والدین به تحصیل فرزندان از این موارد می‌باشد. اما جامعه موظف است تا با نقصان هر یک از این موارد آن‌ها را پوشش دهد و با برنامه‌ریزی درست و بنیادی راه را برای سرمایه‌های انسانی کشور هموار کند تا بالاخره استعداد خود را در زمینه‌ای کشف نموده و به پرورش آن بپردازند. آن هم در کشوری مانند ایران که سرشار از منابع و سرمایه‌های خدادادی است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,