Saturday, 18 July 2015
12 December 2019
مجله جاماندگان- سایه‌ای هراسان در شبستان عتیق- قسمت دویست و بیست‌و‌دو

«سرزمینی با مدعیان بی‌شمار»

2011 October 09

شراره سعیدی/ رادیو کوچه

مسئله‌ فلسطین ماجرایی جدید در کشورهای مسلمان نیست، آن‌چنان مشکل فلسطین گسترده و طولانی است که توانسته محوری کلیدی برای اتحاد میان قومیت‌ها، نژادها و ملل گوناگون مسلمان باشد، اتحادی که با ایجاد چند محور موجب شکل‌گیری اسلام‌گرایی شد، اسلام‌گرایی مجموعه‌ای از نوعی ایدئولوژی سیاسی است که طبق آن اسلام نه تنها جامع تمام ابعاد زندگی انسان، بلکه کامل‌ترین مکتب عملی است. ایدئولوژی‌ قوی و فراگیری که برای ایجاد حکومت اسلامی و شریعت‌مدار از هیچ کوششی فروگذار نبوده است. اکنون جمهوری اسلامی بخشی از حکومت موعودی است که اسلام‏گرایان در پی قرون گذشته وعده‏اش را می‏دادند و در رقابت با گروه‏های سیاسی رقیب، شامل چپ‏های سوسیالیست ـ مارکسیست و راست‏های لیبرال دموکرات از جانب دیگر مطرح می‌کردند. از سویی مسئله‌ فلسطین یکی از عناصر اصلی هویتی اسلام‏گرایان را تشکیل می‏دهد، یعنی یک پدیده‏ی ثانوی نیست، بلکه یک پدیده‏ی عجین‏شده با اسلام است، به عبارت دیگر، اسلام‏گرایان با مسئله‌‏ی فلسطین به تعریف خودشان می‏پردازند و آن را از عناصر قوی‌کننده هویتی خود می‏دانند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

اسلام‏گرایان نمی‏توانند مسئله‌‏ی فلسطین را نادیده بگیرند، به طوری که اگر امروز یک گروه اسلام‏گرای تازه ‏تاسیس به‏وجود آید، ناچار باید به مسئله‌‏ی فلسطین بپردازد و در این پردازش در طرف فلسطینیان و مقابل اسراییل خواهد ایستاد. به همین جهت مسئله‌‏ی فلسطین در روند تکامل و رشد اندیشه‏ی اسلام‏گرایی دارای تاثیرات جدی بوده است، اگر اخوان‏المسلمین مصر را به عنوان یک نمونه از اسلام‏گرایان در نظر بگیریم، قرار گرفتن اندیشه‏ی حکومت اسلامی در کانون اندیشه‏ی دینی سیاسی این جریان از پیامدهای بحران فلسطین بوده است، یعنی بحران فلسطین اسلام‏گرایان را به این نتیجه رساند که بدون تشکیل حکومت اسلامی راه به جایی نخواهند برد. زمانی که اسلام‏گرایان به طور عام و اسلام‏گرایان مصر به صورت خاص از حالت یک جریان فرهنگی، اخلاقی و با لحن ناصحانه و صحبت منفعل خارج شدند، به یک سازمان عمل‏گرا و یک سازمان اجتماعی و سیاسی تبدیل شدند که علت آن بحران فلسطین و مخاصمات بین اعراب و اسراییل بود. در پی اوج‏گیری مهاجرت یهودیان به اسراییل در سال 1983، اخوان‏المسلمین ایدئولوژی پایه‏ای خود را اعلام می‏کند که در آن از یک حرکت جمعی عام به یک حرکت ایدئولوژیک با سه گرایش تبدیل می‏شود.

در عصر حاضر اسلام‏گرایان مصری، اسلام را نظامی می‏دانند که جامع و متکامل به ذات و قابل انطباق با همه‏ی مکان‏ها، زمان‏ها و با تکیه بر دو منبع قرآن و سنت است. در گام بعد بحران فلسطین باعث رادیکالیزه شدن حرکت اسلام‏گرایی می‌شود که این مسئله‌ در سال 1948، زمان وقوع اولین جنگ بین اعراب و اسراییل در مصر پدید آمد. مسئله‌‏ی فلسطین به دوران بلوغ جمعیت اخوان و اسلام‏گرایان مصر شتاب می‏بخشد و آن را به یک سازمان پویا تبدیل می‏کند که از عصر حرکت‏های مسالمت‏آمیز به عصر مبارزات رادیکال و خشونت‏آمیز وارد می‏شود. در مصر، در مرحله‏ی بعد تماس افسران آزاد با انگیزه‏ی مسئله‌‏ی فلسطین با اسلام‏گرایان آغاز می‏شود که این اتحاد باعث عمل‏گراتر شدن اسلام‏گرایان مصری می‏شود. پس از شکست اعراب در جنگ شش‏روزه‏ی 1967 میلادی و پس از سرخوردگی از ناسیونالیسم عرب، مجددن آلترناتیو دیگری مطرح می‏شود. مجله‏ی «الازهر» در این خصوص می‏نویسد: «وقتی آنان میراث شکوه‌مند خود را کنار می‌گذارند و خود را به وسوسه‏ی اندیشه‏های بیگانه می‌سپارند، (یعنی مکاتیب وارداتی به تعبیر آن‌ها) چنین اتفاق می‏افتد و شکست از اسراییل محقق می‌شود.» از این پس بحث اعراب و اسراییل به مسئله‌‏ی مسلمانان و یهودیت تبدیل و بدین ترتیب هویت‏یابی اسلام‏گرایان با مسئله‌‏ی فلسطین تعریف می‏شود.

پس از اعلامیه‏ی بالفور تصمیم به تقسیم فلسطین گرفته می‏شود و پس از جنگ اعراب و اسراییل در سال 1947 و اعلام رسمی موجودیت اسراییل در سال 1948، یکی از بارزترین پدیده‏های تاثیرگذار و تعیین‏کننده در بحران فلسطین شکل می‏گیرد که ایران در این زمان در بحبوحه‏ی ملی شدن صنعت نفت است. فداییان اسلام به عنوان شاخص سازمانی اسلام‏گرایان و آیت‏اله کاشانی به عنوان چهره و شخصیت اسلام‏گرایان مطرح بودند.

دکتر «خرمشاد» استاد علوم سیاسی در این مورد می‌گوید: «فداییان اسلام» به عنوان اخوان‏المسلمین ایران، یک نیروی فعال در صحنه‏ی سیاسی ایران پس از جنگ جهانی دوم ـ به تعبیر مرحوم عنایت نخستین مبارزان اجتماعی ـ بودند که تاثیر آن بسیج مردم ایران در حمایت از فلسطین در زمان جنگ اعراب و اسراییل بود. در یکی از بیانیه‏های فداییان اسلام در سال 1327 آمده است: «خون‏های پاک فداییان اسلام در حمایت از برادران فلسطینی می‏جوشد و پنج‏هزار نفر از فداییان رشید اسلام عازم کمک به برادران مسلمان فلسطینی هستند و با کمال شتاب از دولت ایران اجازه‏ی حرکت سریع به سوی فلسطین را دارند که منتظر پاسخ دولت می‏باشند» که این یک بعد از اسلام‏گرایان در مسئله‌‏ی فلسطین است.

دهه‏ی 1320، دهه‏ی فضای باز سیاسی در ایران بود، در سال 1320 حزب توده شکل گرفت که سوسیالیست‏ها را نمایندگی می‏کرد، در سال 1324 فداییان اسلام ایجاد شد که اسلام‏گرایان را هدایت می‏کرد و در سال 1328 نیز جبهه ملی برای نمایندگی لیبرال دموکرات‏ها شکل گرفت. آیت‏اله کاشانی چهره‏ی شاخصی در میان اسلام‏گرایان و رهبر اسلام‏گرایان آن روز ایران بود که نخستین اعلامیه‏اش را در سال 1326 برای حمایت از مردم فلسطین اعلام کرد که در بخشی از این اطلاعیه آمده است: «معلوم نیست وطن بودن فلسطین برای مهاجران یهودی آلمانی، روسی، آمریکایی و غیره مطابق کدام منطق و قانون است که رای به تقسیم آن می‏دهند. اگر می‏خواهند یهود را از خود راضی کنند ـ و استفاده‏هایی که منظور است از آنان بنمایند ـ در مملکت خود به آن‌ها جای بدهند و آن‌ها را مستقل کنند. تشکیل دولت یهودی در آینده، کانون مفاسد بزرگ برای مسلمین خاورمیانه و بلکه تمام دنیا خواهد بود و زیان آن‌ها تنها متوجه اعراب و فلسطین نمی‌گردد. به‏هرحال بر تمام مسلمین عالم است که از هر طریق که می‏شود از این ظلم فاحش جلوگیری نموده و رفع این مزاحمت را بنمایند.»

پس از این، در تجمع‏های بزرگی که در مسجد «شاه» تشکیل می‏شود، سخن از مصیبت‏بار بودن وضعیت فعلی مردم فلسطین به میان می‌آید و در اعلامیه‏ای که در کنسرسیومی در سال 1332 منتشر می‏شود، ایران، مصر، فلسطین و مراکش به عنوان کشورهایی که از آمریکا اجحاف و ظلم دیده‏اند، مطرح می‌شوند و در واقع این چند کشور در یک ظرف هویتی قرار می‏گیرند. وقتی آیت‏اله کاشانی در اسفند ماه 1340 از دنیا می‌رود، آقای خمینی طی چند ماه رهبری جریان اسلام‏گرایی را به‏دست می‌گیرد و در پاسخ به استعلام بازرگانان و اصناف در سال 1341، از خطر صهیونیست سخن می‏گویند و خطر آن را برای اقتصاد ممالک اسلامی تهدید می‏دانند و در فروردین سال 1342 آیت‌اله خمینی در اعلامیه‏ای یهود، آمریکا و شاه را در یک جبهه و در نقطه‏ی مقابل مردم ایران، روحانیت و فلسطین تعریف می‏کنند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,