شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
01 September 2016
پس‌نشینی تند

«بدخشان، چتر سیمین زمین»

۱۳۹۰ مهر ۱۹

اکبر ترشیزاد/ رادیو کوچه

همه‌ی ما برای خودمان یک سرزمین موعود و یا یک بهشت زمینی داریم و آرزوی‌مان این است که دیر یا زود بتوانیم چند سالی را آن‌جا زندگی کنیم. بعضی وقت‌ها ممکن است حتا آن‌جا را به چشم خود نداده باشیم اما با توصیفاتی که از آن شنیده‌ایم و یا تصاویری که دیده‌ایم، چنان شیفته و شیدای آن‌جا شویم که با تمام وجود بخواهیم آن‌جا باشیم. این سرزمین رویایی برای من جایی است به نام «بدخشان»، سرزمینی افسانه‌ای میان «تاجیکستان» و «افغانستان.»

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

نخستین بار ده دوازده سالی بیش‌تر نداشتم که با دوستی افغانی که برای کمک در کار تعمیرات به خانه‌مان آمده بود هم‌کلام شدم. خوب یادم هست هر بار که صبحانه، نهار و یا چای برایش می‌بردم، چند دقیقه‌ای را در کنارش می‌نشستم و او که اهل ولایتی در «افغانستان» بود که من تا آن زمان نامش را هم نشنیده بودم، از زیبایی‌ها و شگفتی‌های طبیعی آن سرزمین چیزهایی برایم می‌گفت که بیش‌تر به خواب و رویا می‌مانست تا واقعیت. سال‌ها پس از آن بود که در کتاب «زیر آسمان‌های ‌جهان» نوشته‌ی «داریوش‌ شایگان» دوباره نام «بدخشان» به چشمم خورد و پس از آن این موضوع آن‌قدر برایم جذاب شد که به جست‌وجوی منابع بیش‌تری برای شناخت این سرزمین پرداختم.

ولایت یا استان «بدخشان» یکی از استان‌های کشورهای «افغانستان» و «تاجیکستان» است. «بدخشان» در شعرهای شاعران به کیفیت «لعل» خویش معروف بوده ‌است. «بدخشان» در شمال شرقی «افغانستان» واقع است. این استان در سال ۱۸۹۶ میان دو امپراتوری بزرگ «روسیه‌ی تزاری» و «بریتانیا»، به دو بخش تقسیم شد. یک بخش این استان تحت نام «بدخشان» با مرکزیت شهر «خاروغ» به روسیه تعلق گرفت و بخش دوم با مرکزیت شهر «فیض‌آباد» به امارت «افغانستان» پیوست. روسیه و انگلیس «آمودریا» یا همان «جیحون» را به عنوان مرز طبیعی پذیرفتند. پس از فروپاشی «اتحاد جماهیر شوروی» ایالت شمالی به عنوان بخشی از کشور تاجیکستان تعیین شد.

اکثریت ساکنان این استان را «تاجیکان» تشکیل داده و به زبان فارسی حرف می‌زنند. در «بدخشان» زبان‌های دیگری به نام زبان‌های «پامیری» از خانواده زبان‌های ایرانی شرقی هنوز زنده هستند، و مردم به آن‌ها تکلم می‌کنند. هم‌چنین گروهی نیز به زبان «قرقیزی» صحبت می‌کنند. گروهی از «پشتون‌ها» و «ازبک‌های» کوچ‌نشین و نیمه کوچ‌نشین نیز که از بعد از طی مسافت‌های طولانی به این‌جا مهاجرت کرده‌اند نیز در این ولایت ساکن هستند. عده کمی از مسلمانان روسی نیز بعد از جنگ شوروی و افغانستان در دهه ۸۰ میلادی نیز در این ولایت ساکن شده‌اند. دین اکثریت مردم، مسلمان سنی است به جز عده‌ای از پامیری زبانان که پیرو شیعه اسماعیلی هستند. رهبر اسماعیلیان، «آقاخان» ساکن و تبعه‌ی کشور «انگلیس» است.

«بدخشان» دارای کوه‌های بلند و رودخانه‌های خروشان است و دره‌های سرسبز و جنگل‌های زیبای آن زبانزد جهانیان است. این ایالت دارای محصولات کشاورزی فراوانی از جمله گندم، جو، ذرت و ارزن است و میوه‌های درختی هم‌چون گردو، توت، زردآلو و سیب آن منحصر به فرد است. متاسفانه در سال‌های اخیر و به سبب فقر فزاینده‌ی مردمان این سرزمین و کمبود انرژی و نبود برق، بسیاری از درختان کهن‌سال هم‌چون درختان گردو و توت برای تولید گرما قطع شده‌اند که اگر این روند به همین رویه ادامه یابد تا چند سال آینده چیزی از آن طبیعت زیبا باقی نخواهند ماند. از نتایج نابودی پوشش گیاهی و درختی، سیلاب‌های شدیدی در این منطقه بوده که به از بین رفتن خاک‌های حاصل‌خیز و تلف شدن دام‌ها منجر شده است.

کوه‌های سر به فلک کشیده‌ی «بدخشان» یکی از زیست‌گاه‌های گونه‌ی نادر و در حال انقراض «پلنگ‌سفید» است. این جانور که تعداد محدودی از آن‌ها در جهان باقی مانده‌اند در قله‌های مرتفع کوه‌های «هیمالیا»، «واخان» بدخشان و «مغولستان» در پناه سنگ‌ها و صخره‌ها و میان برف‌ها،  آرام و بدون سر و صدا، زندگی می‌کنند. نژاد پلنگ‌های سفید در «بدخشان» در اثر فعالیت‌های انسانی هم‌چون شکار، تجارت حیات‌وحش و پوست و هم‌چنان تعرض رمه‌داران به حریم‌زیست آن‌ها، در معرض خطر نابودی قرار دارد که بدون شک فقر مادی و فرهنگی ریشه‌ی تمامی آن‌هاست.

سرزمین «بدخشان» با دارا بودن منابع زیرزمینی هم‌چون سنگ‌های زینتی و گمانه‌زنی‌های مثبت اولیه برای کشف نفت و معادن دست‌نخورده از یک سو و طبیعت بی‌مانند آن که می‌تواند زمینه‌ای برای جذب گردش‌گران بی‌شماری از نقاط مختلف جهان باشد از سویی دیگر، زمینه‌ی تبدیل به منطقه‌ای مرفه و دیدنی را به خوبی در خود داراست. دولت‌های «افغانستان» و «تاجیکستان» با هم‌یاری یک‌دیگر و با برقراری امنیت، گسترش راه‌ها و خدمات اولیه‌ی عمومی می‌توانند کاری کنند تا در سال‌های آینده «بدخشان» از یک نام گم‌نام و محروم به سرزمینی نام‌آشنا در جهان تبدیل شود.


«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , ,