Saturday, 18 July 2015
12 August 2020
دایره‌ی شکسته

«نازدانه‌های کودکی»

2011 October 11

مهشب تاجیک/ رادیو کوچه

 یک عروسک چگونه به وجود می‌آید؟ این کار زمانی اتفاق می‌افتد که شخصی تصویری از فرد یا جهان را بر آیینه‌ی کج و معوج تخیلات خود می‌بیند و به آن شکل ،صدا و حرکت می‌دهد. شخصی اصرار دارد به این طرح خود زندگی ببخشد آن را به صحبت و حرکت وادارد. هم‌چنین او ممکن است نخست صدای عروسک را بشنود و بعد به این صدا شکل و حرکت بدهد. عروسک ممکن است به صورت احساسی از عامل پدیده‌ای غیر قابل رویت‌، مثل نیروی باد باشد که شخص به آن شکل و شخصیت می‌دهد. در ایران مانند سایر نقاط جهان با عروسک احساس بیگانگی ندارند‌. چرا که مردم ایران با این پدیده آشنایی کامل دارند. با نگاهی گذار به نقاط مختلف ایران، رابطه مردم با عروسک و حتا نمایش عروسکی به خوبی دیده می‌شود. در ایران در تمام خانه‌ها و بیش‌تر مراسم و جشن‌ها به نوعی از عروسک استفاده می‌شود. هر چند که ورود فرهنگ‌های مختلف تاثیرات عمده‌ای بر شکل عروسک‌های ایرانیان گذاشته است با این وجود در بسیاری از نقاط این سرزمین هنوز عروسک‌های کلاسیک و دست‌ساز پیرزنان به چشم می‌خورد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

توانایی نمایش شخصیت‌ها و مفاهیم گوناگون در کنار شرایط اجتماعی و تاریخی مفاهیم و کارکردهای متفاوتی برای عروسک‌ها ایجاد کرده است. گاهی حتا این عروسک‌ها در جای‌گاه بت یا شکل نمادینی از توتم جلوه‌ی آیینی پیدا کرده‌اند. در کوی و میدان هم‌بازی کودکان و هم‌دم مردمان و در صنعت امروز در جای‌گاه روبات‌ها و حتا در تاتر بازتاب دهنده‌ی اندیشه‌های عمیق و ناب هنرمندان می‌شوند. در واقع عروسک پدیده‌ای شگفت است که هیچ نقطه‌ای در جهان را نمی‌توان یافت که این موجود در آن‌جا وجود نداشته باشد، مانند آیینی مشترک بین همه‌ی انسان‌ها. عروسک‌ها به احتمال زیاد از هزاران سال پیش در کشورهای مختلف وجود داشته و مورد استفاده قرار گرفته‌اند. اولین نمایشی که به وسیله‌ی عروسک‌ها به معنای واقعی اجرا شد، گویا در قرن هفدهم میلادی در ایتالیا بوده است.

عروسک با ویژگی‌ها و توان‌مندی‌های خود چنان مرزهای مختلف را درنوردیده است که به راستی نمی‌توان حضور او را نادیده گرفت. در بسیاری از بررسی‌های تاریخی و اجتماعی حضور داشته است و بیان کننده‌ی بسیاری از ویژگی‌های زمان خود و خواست و نیازهای بوده است که شاید حتا فراتر از مرزها در بین مردمان یک زمان مشترک بوده و دغدغه‌ی بسیاری از هنرمندان و پژوهش‌گران واکاوی این پدیده‌ی دست ‌ساز یا نیاز به بررسی‌های رفتاری او با اجتماع بوده است. هنرمندانی از قبیل «ژزف هایدن»، «ژزف هایدن»، «ژزف هایدن»، «واسیلی کاندینسکی»، «جیان کارلو منوتی»، «ژرژساند» و بسیاری دیگر اندیشه‌های خود را از طریق عروسک‌ها القا کرده‌اند. انگیزه‌ی کهن بشر برای باز‌آفرینی زندگی حتا به وسیله‌ی این پدیده چند‌جانبه بوده است و از او در حرکات موزون، آواز‌، نقاشی و مجسمه‌سازی و بسیاری هنرهای دیگر استفاده کرده است و هم‌چنین وسیله‌ی ارتباط و عامل بسط احساسات بشری نیز می‌باشد. مانند دو کودکی که زبان یک‌دیگر را نمی‌فهمند اما با به اشتراک گذاشتن عروسک‌ها و احساسات‌شان ساعت‌ها با یک‌دیگر به بازی می‌پردازند.

کودکان در ارتباط دیرینه‌اشان با عروسک‌های اسباب‌بازی چه زمانی که امکان ساخت عروسک پیش‌رفته نبود و مادران با پارچه و سوزن و چوب برای دل‌بندان‌شان وسیله‌ی بازی یا محرم اسرار می‌ساختند و چه حالا که با پیش‌رفت تکنولوژی این پدیده با سرعت نور به هر سمت و سویی که می‌خواهد می‌رود، به دلیل روحیه‌ی جان‌پندار ارتباط عمیق و کاملی با عروسک‌ها برقرار می‌کردند. آن‌ها اولین الگوهای دوستی و بازی‌های نمایشی را از بازی با عروسک‌ها درمی‌یافتند و این فراشد ارتباط بین کودکان و عروسک‌ها محققان را برآن داشت تا در پی آن باشند که دریابند چگونه با این پدیده می‌توان بسیاری از مفاهیم را به کودک آموزش داد و او را بر آن داشت تا آن‌ها را دریابد.

دنیای عروسک‌ها دنیای مهیج و جذابی است به همین دلیل «دیزنی لند» سرزمینی شبیه آرزوهاست که با زنده ساختن شخصیت‌های کارتون‌ها و فیلم‌ها، تجارتی بزرگ به راه انداخته و هر روز تلاش می‌کند، با استفاده از تکنولوژی پدیده‌ای منحصر به فرد در این سرزمین رونمایی کند و کودک و بزرگ‌سال را به خود جذب نماید. اما یک عروسک ویژگی‌هایی خاصی نیز باید داشته باشد. یک عروسک خوب، عروسکی است که بتوان با آن به راحتی بازی کرد و به اصطلاح به سیری دل با آن ور رفت. یکی از ویژگی‌هایی که عروسک‌هایی به نام «باربی» دارد و چنین در دل کودکان رخنه کرده است، همین مسئله است. باربی را می‌توان برهنه و بی‌لباس خرید. تنوع لباس‌های باربی به حدی است که می‌توان از او از یک کارگر ساختمانی یا باغبان گرفته یا ملکه یا هنرپیشه ساخت و این‌ها همه تنها به مدد لباس‌های متعدد ساده و گوناگونی است که متناسب با حالات باربی و اتفاقات زندگی روزمره طراحی و عرضه شده است. کودک می‌تواند نقش‌های رویایی خود را با آن‌ها پپاده کند و هر چه را که در ذهن و تخیل خود دارد با این عروسک و وسایل جانبی‌اش به سرانجام برساند. بسیاری از عروسک‌ها چنین قابلیتی ندارند و کودکان زمانی که می‌بینند نمی‌توانند با آن‌ها چنان که دل‌شان می‌خواهد بازی کنند، از آن‌ها خسته شده و آن‌ها را عروسک‌های ویترینی می‌کنند.

گاهی عروسک‌ها صدا دارند. صدای عروسک به همان اندازه‌ی شکلش اهمیت دارد. بخش مهمی از یک عروسک می‌تواند موسیقی‌ای باشد که با توجه به آن حرکت می‌کند و هم‌چنین صدایی که برایش برمی‌گزینند. صدای عروسک به همان اندازه‌ی حرکاتش می‌تواند و باید خلاقانه باشد. علاوه بر کلامی که مردم به کار می‌برند، عروسک می‌تواند با آه کشیدن، غریدن، سرفه کردن، صدای زنگ و صداهای دیگر ارتباط بیش‌تری برقرار کند، به خصوص با کودکان خردسال که هنوز کلام را درست نمی‌شناسند. در نهایت عروسک موجودی پویا، توان‌مند و ژرف است که کارکردهای آن در دنیای امروز تعریفی ندارد و در هر زمینه‌ای می‌توان استفاده‌ی لازم را از آن نمود و از بازی کودکان در نوزادی گرفته تا دنیای گسترده تجارت و تبلیغات.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , ,