شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
25 September 2016
دایره‌ی شکسته- پل «ورسک»

«باریک اما پایدار»

۱۳۹۰ مهر ۲۸

مهشب تاجیک/ رادیو کوچه

مسافرانی که ترجیح می‌دهند برای مسافرت از جاده‌ی فیروزکوه به سمت شمال بروند، هرگز توقف و دیدن پل «ورسک» را فراموش نمی‌کنند تا از منظره‌ای عکس بگیرند که ممکن است هیچ کجای دیگر آن را نبینند. عموم مردم معتقدند این پل از نام مهندس آلمانی آن «ورسک» گرفته شده است، مردی که به خاطر تضمین مقاومت پل، هنگام اولین عبور قطار به فرمان «رضا پهلوی» هم‌راه با خانواده‌اش زیر آن ایستاد و این موضوع کم‌کم ابهت یک افسانه را پیدا کرد در حالی‌که چندین متر آن‌طرف‌تر در گورستانی نزدیک پل سنگ قبری است که به روی آن نام «والتر ایگنر» اتریشی به عنوان سازنده‌ی پل ورسک نقش بسته است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

یکی از ماندگارترین اثرات راه آهن کشور «پل ورسک» است که به عنوان مهم‌ترین و مرتفع‌ترین پل خط آهن شمال ایران مطرح است‌. این پل که شهرت جهانی نیز دارد و نام آن در تمامی آثاری که پس از پایان جنگ جهانی دوم منتشر شد، به عنوان «پل پیروزی» یاد شده است. ساخت پل ورسک که از مهم‌ترین روی‌دادهای فنی مهندسی راه آهن کشور محسوب می‌شود، توسط مهندسان آلمانی و اتریشی و کارگران فنی انجام شده است. به لحاظ ویژگی‌های منحصر به فرد، این پل در فهرست آثار ملی کشورمان نیز به ثبت رسیده است .

پل ورسک در دره‌ی ورسک واقع در ۸۵ کیلومتری جنوب «قائم‌شهر» در محور سوادکوه قرار دارد و راه آهن سراسری تهران ـ شمال را به هم متصل می‌کند. عظمت این که در واقع دو کوه بزرگ و سخت‌گذر «عباس‌آباد» را به یک‌دیگر اتصال می‌دهد، حقیقتی انکارناپذیر است که بسیاری از جهان‌گردان به آن اعتراف دارند و در برابر عظمت و بزرگی و اراده آهنین طراح و سازندگان آن سر تعظیم فرود می‌آورند. حوزه استحفاظی راه آهن شمال از سوزن خروجی ایست‌گاه گرمسار واقع در استان سمنان آغاز و با عبور از کوه‌های سر به فلک کشیده البرز و بخش‌هایی از استان تهران وارد استان مازندران و مناطق زیبای جنگلی شده و با عبور از شهرهای متعدد و مناطق جلگه‌ای وارد استان گلستان و در نهایت به ایست‌گاه گرگان ختم می‌شود.

احداث این پل در سال 1315 توسط شرکت آلمانی «کامپساکس» که برنده‌‌ی مناقصه‌ی احداث خط آهن شده بود، شروع و با هزینه‌‌ی دو میلیون و ششصد هزار تومان ساخته شد. حجم پل ورسک که دارای ۶۶ متر دهانه قوسی و ۱۱۰متر ارتفاع از ته دره است، جمعن ۴۵۰۰ مترمکعب است. این بنا از ملات سیمان و شن شسته شده و آجر ساخته شده و در ساختمان آن از آرماتور استفاده نشده است.

امروز پل ورسک علاوه بر اهمیت ویژه در صنعت حمل ونقل، و هم‌چنین جذابیت سیاحتی کشور پلی خاطره‌انگیز نیز هست زیرا در در سال ۱۳۲۰ که نیروهای متفقین در زمان جنگ جهانی دوم وارد ایران شدند، یکی از دلایل پیروزی خود را در این جنگ را وجود راه آهن سراسری ایران عنوان کردند. اهمیت این پل زمانی مشخص می‌شود که بدانیم که متفقین برای جلوگیری از شکست روسیه یا اتحاد جماهیر شوروی آن زمان از آلمان‌ها کمک‌های تسلیحاتی خود را به بندر شاهپور در خلیج‌فارس می‌رساندند، سپس روزانه با 75 قطار ادوات را به بندرشاه منتقل می‌کردند و به روس‌ها تحویل می‌دادند، این یعنی این‌که هر 25 دقیقه یک‌بار یک قطار از روی این پل مهم عبور می‌کرد. به همین دلیل به این پل نام «پل پیروزی» را داده‌اند.

 پل ورسک در شمار مهم‌ترین آثار فنی مهندسی راه آهن شمال ایران محسوب می‌شود و با شماره‌ی 1543 به ثبت ملی رسیده است. برای ساخت این پل عظیم چند طرح مبتنی بر استفاده از مصالح بنایی که بیش‌تر مقرون به صرفه بوده، به تصویب رسیده است. ورسک از جمله پل‌های استراتژیک ایران نیز هست که با تضمین ۷۰ ساله احداث شد. ورسک در زمره خطوط طلایی نیز قرار می‌گیرد. اصطلاح سه خط طلای راه‌آهن شمال مربوط به دره‌ای در سه کیلومتری بعد از پل ورسک و بعد از روستای ورسک به سمت گدوک در ارتفاعات شرق جاده‌ی تهران –شمال می‌باشد. طراحی این خطوط به جهت کم کردن شیب و افزایش ضریب قدرت لوکوموتیوها در نظر گرفته شده است که برای ایرانیان ارزشی به مراتب بیش‌تر از طلا دارد .

هنگامی‌که در سال 1316 عملیات ساخت «پل ورسک» بر روی دره‌ی 110 متری «ورسک» توسط شرکت «کامپساکس» آلمانی به پایان رسید هیچ کس باور نمی‌کرد که قطار از روی‌آن بگذرد، یا جرات دیدن ‌آن را نداشت. حتا بومیان روایت می‌کنند زمانی که لوکوموتیو به نزدیکی پل رسید برای چند دقیقه توقف نمود، سپس با دستور دوباره به راه افتاد، شاید در آن زمان همه تصور می‌کردند این پل تحمل وزن لوکوموتیو را ندارد، از آن سال و رد شدن قطار هفتاد و چهار سال می‌گذرد و پل ورسک سال‌های پر خاطره‌ای را پشت سرگذاشته و هم‌چنان استوار دو کوه را به یک‌دیگر متصل می‌کند، با همان تضمینی که سال‌ها پیش در قبال ساختش داده شد که استوار و مقاوم بماند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,