Saturday, 18 July 2015
01 August 2021
به بهانه سال‌روز درگذشت ابولحسن صبا

«ای صبا با تو چه گفتند که خاموش شدی؟»

2009 December 19

سروش / رادیو کوچه

souroosh@radiokoocheh.com

بیست و هشتم آذر ماه مصادف با سال‌روز درگذشت ابوالحسن صبا آهنگ‌ساز و نوازند‌ه‌ و از برجسته‌ترین چهره‌های موسیقی ایران در هفتاد سال گذشته است. از صبا صفحات بسیاری حاوی تکنوازی‌ها و همنوازی‌های او منتشر شده‌است که مهارت فوق‌العاده او را در نواختن ویولن نشان می‌دهد. هم‌چینین نوارهای خصوصی بسیاری پر کرده که مرجع هنرجویان و گویای تسلط فوق‌العاده او در نواختن سه‌تار است.

ابوالحسن صبا فرزند دکتر ابوالقاسم کمال السلطنه و از نواده‌های فتحعلی‌خان صبا«ملک‌الشعرای دربار قاجار»  چهارم فروردین 1281 در محله ظهیرالسلام تهران و در خانواده‌ای اهل هنر و ادبیات و طبابت  زاده شد.

پدرش کمال‌السلطنه طبیب و ادیب و دوست‌دار موسیقی بود. سه تار را دل‌نشین می‌نواخت و اولین استاد پسرش بود.  کمال السلطنه پسر دیگری داشت به نام عبدالحسین و سه دختر داشت که همه هنرمند و دلبسته به موسیقی بودند. با این که برادرش عضو وزارت خارجه بود و صاحب مقاماتی شد ولی به کار هنری ادامه می داد.

ابوالحسن بعدها نام جد بزرگش صبا را برای نام خانوادگی خود برگزید.

مادر صبا نقل کرده که وی از همان کودکی علاقه خاصی به موسیقی داشت به طوریکه در پنج سالگی به انگشتان پاهایش نخ می‌بست و با کمک دهانش صدای تار در می‌آورد. پدرش که خود اهل موسیقی بود و به آن علاقه داشت،صبا را در شش سالگی پیش دوستانش که از اساتید موسیقی بودند، برد تا به او نوازندگی بیاموزند.

علاقه و استعداد صبا در زمینه موسیقی باعث شد که وی رفتن به مدرسه عالی موسیقی را به کالج ترجیح دهد. در سال 1302 کلنل علینقی وزیری، از تارنوازان برجسته تاریخ موسیقی ایران، مدرسه عالی موسیقی را تاسیس نمود و ابوالحسن صبا در آنجا مشغول به تحصیل شد. از همان جا بود که صبا با ایجاد سبک جدیدی در نواختن ویولن تاثیر شگرفی در نحوه نواختن آن در موسیقی ایرانی گذاشت.

خودش در باب یادگیری موسیقی چنین می‌گوید: «پدرم علاقه مفرطی به موسیقی داشت، یعنی خودش هم آشنا به ساز ایرانی بود و از کودکی یعنی از شش سالگی مرا نزد اساتید وقت راهنمایی کرده بود. قبل از این که شروع به مشق ویلن بکنم با سازهای ایرانی از قبیل سه تار، تار، سنتور و ضرب آشنا شدم، حتی قدری هم کمانچه زدم. بعدها اطلاعات خودم را به ویولون منتقل کردم و تقریبن یک مکتب خصوصی برای ویولن ایجاد شد و کتاب‌هایی در این خصوص نوشته و انتشار دادم.»

صبا نخستین موسیقی‌دان ایرانی است که موزه‌ای ویژه از او (منزل شخصی صبا) تاسیس شده و به نام خود او در خیابان ظهیرالسلام تهران واقع است.

نخستین اثر ضبط شده صبا قطعه «زرد ملیجه» با ویولن بود. استاد صبا در سال 1360 از طرف استاد علینقی وزیری مأمور شد تا در رشت مدرسه‌ای مخصوص موسیقی تأسیس کند. وی در طول دو سالی که در رشت اقامت داشت علاوه بر تدریس موسیقی به روستاها و کوهپایه‌های اطراف رشت می‌رفت و به جمع آوری آهنگ‌ها و نغمه‌های محلی می‌پرداخت.او آنچه که در ساز نوازندگان یا نی چوپانان می شنید، به دقت به روی کاغذ می‌آورد.

صبا بعد از بازگشت از رشت در خانه پدری‌اش مشغول تدریس موسیقی شد و در سال 1311 با دختر عموی نیما یوشج ازدواج کرد و صاحب سه دختر با نام‌های غزاله، ژاله و رکسانا شد.

«رادیو تهران» از سال 1318 که شروع به کار کرد، صدای ساز و آواز صبا را پخش می‌کرد و از آن هنگام صبا به عنوان استاد یگانه ویولن شناخته شد.او علاوه بر ویولن، سازهای دیگر را نیز تعلیم می‌داد و شاگردانی چون علی تجویدی، رحمت الله بدیعی، فرامرز پایور، منوچهر جهانبگلو، ملکه برومند و امیر همایون خرم تربیت کرد.

سرانجام ابولحسن صبا در بیست و هشتم آذرماه سال 1336 در سن پنجاه و پنج سالگی بر اثر بیماری قلبی در تهران در گذشت و در گورستان ظهیرالدوله تهران به خاک سپرده شد.

از استاد صبا، سه دوره آموزش ویولن، چهار دوره تعلیم سنتور، یک دوره تعلیم تار و سه‌تار منتشرشده و باقی آثار او هنوز منتشر نشده‌اند.

صبا نخستین موسیقی‌دان ایرانی است که موزه‌ای ویژه از او (منزل شخصی صبا) تاسیس شده و به نام خود او در خیابان ظهیرالسلام تهران واقع است.

منابع

  • فارس
  • ایران صدا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , ,