Saturday, 18 July 2015
14 August 2020
مجله جاماندگان‌- مستان مسیر ترسیم کردند‌- قسمت 50

«روایتی بر اساس اسناد ساواک»

2011 December 30

شراره سعیدی/ رادیو کوچه

بر طبق عرفی نانوشته،‌ استخدام یا هم‌راهی با نیروهای اطلاعاتی- امنیتی دارای وجهه عمومی مناسبی نیست. حال اگر این روند در دوره کاملن متفاوت ادامه یابد هم جای تعجب است و هم سوال- بر طبق شواهد مسلمی آقای احسان نراقی در زمان پهلوی روابطی آشکار با ساواک داشته است، که در این برنامه به بعضی از این مستندات اشاره خواهد شد:

دکتر عباس میلانی در کتاب «معمای هویدا» احسان نراقی را رابطی میان ساواک و برخی مخالفان دانسته است. در اسناد ساواک منعکس است: «با دکتر شریعتی ملاقات نام‌برده بعد از ابلاغ این‌که تا دستور ثانوی در هیچ یک از مجامع نباید سخن‌رانی کند تاکنون به تهران نرفته است مشارالیه اظهار می‌دارد دکتر نراقی رییس موسسه علوم اجتماعی دانش‌گاه تهران به وی نامه خصوصی داده است که هر موقع به تهران آمدی ترتیب ملاقات تو را با تیمسار مقدم خواهم داد…»

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

و در سند دیگری ساواک تهران از ساواک مشهد خواسته است، هنگام عزیمت دکتر شریعتی به تهران از طریق احسان نراقی مراتب با اداره کل ساواک هم‌آهنگ شود.

هم‌چنین فتح‌اله بهزادی مسوول ساواک در آلمان شرقی به رییس ساواک در اروپا موید این واقعیت است که آقای نراقی زمانی که در اروپا به سر می‌برد با ساواک هم‌یاری می‌کرده است: «چنان که به عرض تیمسار رسیده است در تابستان گذشته آقایان محمود رنج‌کش، دکتر احسان نراقی و جناب آقای احمد مجیب به دستور مرکز ملاقاتی با این جانب داشتند. اگر این ملاقات و شرح کامل گفت‌وگو را مستقیم به عرض نرسانده‌ام از آن جهت بود که آقایان احسان نراقی و رنج‌کش وعده کردند که در مراجعت به فرانسه و انگلستان تیمسار را از جریان مسبوق خواهند نمود.»

اسناد ساواک نیز نظر دکتر عباس میلانی را در مورد نقش رابط آقای نراقی بین ساواک و  نیروهای ملی، به اثبات می‌رساند: «از ساواک استان مرکزی … درباره میرحسین سرشار _ بدین‌وسیله پاسخ موارد خواسته شده به شرح زیر اعلام می‌گردد…دکتر احسان‌اله نراقی استاد و سرپرست موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی وابسته به دانش‌کده ادبیات بوده که زمانی نیز با تیمسار پاک‌روان در تماس بوده و در دانش‌کده ساواک نیز تدریس می‌نموده است این شخص علاوه بر نزدیکی با دست‌گاه با عده‌‌ای از عناصر مخالف از جمله‌ عده‌ای از اعضا حزب ملت ایران «داریوش فروهر، حسن پارسا، بهروز برومند» ارتباط داشته است. ضمنن به طوری‌که در خبر مذکور نیز قید گردیده با خلیل ملکی در تماس است. امضا رییس ساواک استان مرکزی. مولوی.»

رسول جعفریان تاریخ پژوه معاصر نیز در کتاب «جریان‌ها و سازمان‌های مذهبی‌، سیاسی ایران» از احسان نراقی با عنوان روشن‌‌فکر وابسته به دربار شاهی و کارچاق‌کن دربار نام می‌برد.

احسان نراقی خود منکر ارتباط حسنه‌اش با سران و روسای ساواک نمی‌شود به طور مثال وی خود تاکید می‌کند که در جریان دست‌‌گیری مرتضی جزایری که از نزدیکان مرتضی مطهری نیز بوده است، با انجام وساطت و به خاطر دوستی با سرلشکر پاکروان «رییس وقت ساواک»‌ توانسته است او را از خطر اعدام نجات دهد.

موسسه تحقیقات اجتماعی به وسیله احسان نراقی در رژیم پهلوی ایجاد و مدیریت شد. نراقی، بنی‌صدر و شاه‌پور راسخ در این موسسه با هم هم‌کاری می‌کردند. موسسه تحقیقات اجتماعی، موسسه‌ای آمریکایی‌ بود که در آن‌جا، تحقیقات براساس بودجه‌های کلان صورت می‌گرفت. اما فقط به عنوان ایجاد یک پای‌گاه سیاسی ایدیولوژیک در ایران از آن پای‌گاه استفاده می‌شد.

عباس میلانی در کتاب «معمای هویدا» درباره مرکز تحقیقات علوم اجتماعی نراقی می‌نویسد: «سفارت آمریکا مرکز تحقیقات را کانونی پویا می‌دانست که در آن بحث‌های جالبی در جریان است … و مطالعه‌ای برای ساواک در زمینه ریشه‌های اجتماعی  شورش‌های 15 خرداد در دست اجراست.»

در مورد اهداف این موسسه شبهاتی وجود دارد. چنین به نظر می‌رسد موسسه مورد بحث  به عنوان حلقه واسطی بین روشن‌فکران و ساواک عمل می‌کرد و نیروهای مخالف و مبارز بدون آن‌که متوجه عقبه این موسسه شوند، جذب پروژه‌های آن می‌شدند.

در گزارش دیگری ساواک نظر خود را در مورد انتخاب آقای احسان نراقی به عنوان عضو شورای عالی فرهنگی توسط محمدرضا پهلوی به این شرح اعلام می‌دارد: «ریاست بخش 312 عطف به یادداشت اداری مورخ 27/4/44 به استحضار می‌رساند: اطلاعات بخش 322 درباره دکتر احسان‌اله نراقی رییس موسسه علوم اجتماعی در ساختمان شماره 2 دانش-کده ادبیات تهران همان است که در پرونده گلاسه … منعکس می‌باشد. در بین طبقات فرهنگی و دانش‌جویان موسسه علوم اجتماعی شایعه بسیار قوی وجود دارد که نام‌برده عضو ساواک می‌باشد و به طور کلی وجهه خوبی بین طبقات مزبور ندارد. در بین اساتید فاقد نفوذ و شهرت می‌باشد و اکثر دانش‌جویان او را شخصی بی‌سواد می‌شناسند. امضا قربانی.»

پس از پیروزی انقلاب و در اوایل سال 1358، احسان نراقی توقیف و زندانی شد. که با وساطت مرتضی مطهری سریع آزاد شد. احسان نراقی در کتاب خود که آن را در ایام اقامت در اروپا و به زبان انگلیسی منتشر نمود، مطهری را تکریم نموده است.

برای بار دوم هنگامی که تمام امور مربوط به خروج از کشور را به اتمام رسانده بوده و با هم‌کاری بنی‌صدر اجازه خروج را دریافت نموده بود، هنگام سوار شدن به هواپیما بازداشت و در اوین زندانی گردید. که البته به جای زندان وی را در بهداری بیمارستان و با در اختیار گذاشتن اتاق و دیگر امکانات حبس نمودند. احسان نراقی بعد از بیست روز اقامت در بهداری زندان اوین،‌ به بخش عمومی زندان منتقل گردید. بالاخره وی پس از تحمل چهار ماه و ده روز حبس از زندان آزاد می‌شود. وی عامل اصلی بازداشت خود را در مرتبه دوم، ابراهیم یزدی می‌داند که در دولت بازرگان وزارت خارجه را بر عهده داشت. او در این مورد می‌نویسد: «بعدها به کم و کیف قضیه پی بردم. وزیر خارجه سابق دولت بازرگان، ابراهیم یزدی که دیگر در دولت عضویت نداشت ولی روابطه‌اش را با انقلابیون مسلمان کماکان حفظ کرده بود، می‌ترسید تا مبادا من در کتاب‌ام، سخنانی از شاه را که درباره او گفته است، نقل کنم و احتمالن از بستگی تنگاتنگ‌اش با محافل آمریکایی حرفی به میان آورم. یزدی که رقیب سرسختی برای بنی‌صدر به حساب می‌آمد، شاید فکر می‌کرد من می‌توانم در زمینه بین‌المللی به بنی‌صدر کمک کنم تا او موفق شود قضیه گروگان‌های آمریکایی را حل کند، لذا عامل اصلی بازداشت من او بود.»

گویی آقای نراقی و آقای بنی‌صدر به شدت مشتاق بوده‌اند که دست‌نوشته‌های ملاقات‌های او با شاه  از کشور خارج شود: «در این لحظه پاس‌دار از دفتر خارج شد و ما چند لحظه تنها ماندیم. او (نماینده بنی‌صدر) از این فرصت استفاده کرد و سریعن در گوش من گفت: دست نوشته‌های شما در فرودگاه چه شدند؟ وقتی به او گفتم که آن‌ها در چمدان‌های‌ام بودند و در محل بار هواپیما به پاریس برده شده‌اند، آسوده شد و نفس راحتی کشید.»

دادگاه علاوه بر حکم آزادی احسان نراقی، مجددن رابطه وی را با دانش‌گاه برقرار نموده و دستور پرداخت پنج سال حقوق گذشته وی را نیز که توسط کمیته‌های انقلاب مسدود شده بود، صادر کرد.

بار سوم هم چند روز بعد از انفجار بمب در حزب جمهوری اسلامی به اتهام هم‌کاری با دفتر بنی‌صدر، در تیرماه 1360 بازداشت شده است که پس از حدود 15 ماه تحمل حبس از تمامی اتهامات از جمله هم‌کاری با ساواک، ارتباط با بنی‌صدر و … تبرئه شد.

احسان نراقی اکنون در قید حیات بوده و در کشور به زندگی روزمره مشغول است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , , , , , , 

۱ Comment


  1. بهرام شیرزاد
    1

    بسیار جالب بود