Saturday, 18 July 2015
02 December 2020
پرونده‌ای برای دین- قسمت هشتم‌- جای‌گاه دین

«قمه‌زنی»

2012 January 02

علی فرحبخش/ رادیو کوچه

ماه محرم و سبک و سیاق‌های گوناگون عزاداری برای سومین امام شیعیان، همیشه حاشیه‌هایی نیز داشته و دارد که بعضی از آن‌ها نو‌ظهور است و گروهی، قدمتی تاریخی دارند. یکی از مباحث بحث‌برانگیز در این میان، قمه‌زنی است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

کسانی که می‌خواهند صبح روز عاشورا قمه بزنند، در شب عاشورا، قمه‌ی خود را تیز کرده و در جلسه عزاداری به نام «مشق قمه» شرکت می‌کنند و در صبح عاشورا بعد از نماز صبح، سر برهنه، پا برهنه و کفن‌پوش، قمه‌ها را در دست گرفته از پهنا به سر می‌زنند و با نوحه‌خوانی و گفتن «حیدر، حیدر» آماده‌ی قمه‌زنی می‌شوند. استاد قمه‌زن با زدن دو یا سه ضربه، سر افراد را مجروح کرده و سپس آن‌ها از پهنای قمه، بر روی زخم زده و «حسین، حسین» می‌گویند، بعضی افراد نیز که خود توان قمه‌زدن را دارند، به دل‌خواه خویش با ضرباتی سر خویش را مجروح کرده و گاهی آن‌قدر قمه می‌زنند تا از هوش بروند.

قمه‌زنی آن‌طور که به نظر می‌رسد، ریشه‌ی عربی ندارد. این رسم، پیش از دوران صفویه در ایران، رواج نداشته و پیرامون شکل‌گیری آن روایت‌های زیادی نقل شده است. این پدیده در زمان قاجار گسترش بیش‌تری یافت، هر چند که مخالفانی هم داشت، از جمله امیرکبیر که مخالف سرسخت قمه‌زنی بود.

قمه‌زنی آن‌طور که به نظر می‌رسد، ریشه‌ی عربی ندارد. این رسم، پیش از دوران صفویه در ایران، رواج نداشته و پیرامون شکل‌گیری آن روایت‌های زیادی نقل شده است. این پدیده در زمان قاجار گسترش بیش‌تری یافت، هر چند که مخالفانی هم داشت، از جمله امیرکبیر که مخالف سرسخت قمه‌زنی بود

در زمان رضا پهلوی هم با این پدیده مخالفت‌های سختی شد، اما قمه‌زنی هنوز هم در ایران رایج است. این در صورتی‌ست که علما و روحانی‌های شیعه، هنوز به یک حکم قطعی و فقهی واحد پیرامون آن دست نیافته‌اند.

به طور مثال، سید ‌محمد‌صادق ‌حسینی‌روحانی، از مراجع تقلید شیعه، نه تنها قمه‌زنی را مجاز می‌داند، بلکه آن را بسیار ستودنی هم ارزیابی کرده است.

از سوی دیگر، این عمل توسط رهبر جمهوری اسلامی، رد شد و با آن برخورد‌های سختی هم از طرف دولت جمهوری اسلامی صورت گرفت.

سید علی‌ خامنه‌ای، در سخن‌رانی در کهکیلویه و بویر احمد در جمع روحانیون در ماه محرم سال ۱۳۷۳ در این‌باره گفت:

«من حقیقتن هر چه فکر کردم دیدم نمی‌توانم این مطلب [قمه‌زدن] را که قطعن یک خلاف و یک بدعت است به اطلاع مردم عزیزمان نرسانم. این کار را نکنند. بنده راضی نیستم. اگر کسی تظاهر به این معنا کند که بخواهد قمه بزند من قلبن از او ناراضی‌ام. این را من جدن عرض می‌کنم. یک وقت بود در گوشه و کنار، چند نفر دور هم جمع می‌شدند و دور از انظار عمومی، مبادرت به قمه‌زنی می‌کردند و کارشان تظاهر، به این معنا که امروز هست، نبود. کسی هم به خوب و بد عمل‌شان کار نداشت؛ چرا که در دایره محدودی انجام می‌شد. اما یک وقت بناست که چندهزار نفر ناگهان در خیابانی از خیابان‌های تهران یا قم یا شهرهای آذربایجان و یا شهرهای خراسان ظاهر شوند و با قمه و شمشیر برسر خودشان ضربه وارد کنند. این کار قطعن خلاف است. امام حسین به این معنا راضی نیست. من نمی‌دانم کدام سلیقه‌هایی و از کجا این بدعت‌های عجیب و خلاف را وارد جوامع اسلامی و جامعه انقلابی ما می‌کنند.»

پس از ممنوع شدن قمه‌زنی در ایران، درگیری‌هایی بین قمه‌زن‌های عاشوایی و ماموران نیروی انتظامی گزارش داده شد، از جمله در دی ماه 1387 در خمینی‌شهر که گفته شده در آن یک نفر کشته و 69 نفر از قمه‌زن‌ها بازداشت و روانه‌ی زندان شدند.

به هر حال، هنوز هم این پدیده در خفا انجام شده و قمه‌زن‌هایی که خود را عاشق امام‌شان حسین می‌دانند، فارغ از حکم دولت و دین و رها از اخطار پزشکان، خون خود را جاری می‌سازند تا عشق خود را به اثبات رسانند.

رسانه‌های غربی، در بسیاری از مواقع این پدیده را به عنوان یک حرکت غیر انسانی جلوه داده و آن را یک حرکت ضد فرهنگی قلمداد کرده و می‌کنند. این پدیده هنوز هم در میان بسیاری از ایرانی‌ها به صورت یک معزل حل نشده باقی مانده، معزلی که شاید در انظار عمومی تا حدودی از میان رفته، اما هنوز هم سنتی‌ست که در خفا، میراث‌دارانی سرسخت دارد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,