Saturday, 18 July 2015
02 December 2020
گردونه‌ی مهر- قسمت دوم

«اسطوره‌های عیلامی»

2012 January 24

پیمان عابدی/ رادیو کوچه

در پایان قرن 23 پیش از میلاد، «اشبا» (Eshba) یا «اشبوم» (Eshbum) حاکم شوش‏، مجسمه‌ی سرور اکدی خود «مانیش‏ توشو» (Manishtush) را وقف ایزد بانو «ناروندی»‏ (Narunde) کرده است. این ایزد بانویی است که فقط در دوران عیلام قدیم ظاهر می‏شود. او در منابع اکدی «خواهر هفت دیو» نامیده شده است. از قرار، دو گروه دیو وجود داشته است: دیوهای خیر و دیوهای شر که دیوهای خیر با عنوان «هفت مرد خردمند» نیز نامیده می‏شدند. خواهر آن‌ها ایزد بانو «ناروندی»، در متون جادویی مصمم به جنگ با دیوهای شر است و به نظر می‏رسد اغلب پیروز باشد، چرا که بعدها «ناروندی‏» به ایزد بانوی «پیروزی» بدل می‌شود و یک شیر همیشه او را هم‌راهی می‏کند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

در فهرستی از ایزدان بین‌النهرینی که «آن-آنوم» (An-Anum) نام دارد، به‏ «هفت ایزد عیلام» اشاره‏ای شده است که شاید همان «هفت دیو خیر» یا برادران «ناروندی» باشند. در متون اکدی دوران بابل قدیم به بعد نیز به یک‏ گروه هفت‌تایی از «ایزدان بزرگ آسمان» با نام«ایگی گی» (Igigi) بر‌می‏خوریم. این عنوان گویا لقب خودمانی برای واژه‏ عیلامی «ایگی» (igi) بوده که به معنای «برادر» است.

به طور‌خلاصه، «سیموت» ایزد عیلام، «ناروندی» ایزد بانوی «پیروزی»، و دو گروه از ایزدان یعنی «روزی‏دهندگان مشهور» و «هفت مرد خردمند» نخستین ایزدان عیلامی هستند که رد آن‌ها در تاریخ قابل پی‌گیری است.

قدیمی‏ترین سند بر جای مانده به زبان عیلامی، پیمان‏نامه‏ای است که بین‏ خیتا (Khita) پادشاه عیلامی و «نارامسین» پادشاه (Naram-sin) اکدی در حدود سال‌های 2254- 2218 پیش از میلاد بسته شده است.

در ابتدای این پیمان‏نامه سی‌و‌هفت ایزد به شهادت گرفته شده‏اند که در راس آن‌ها ایزد بانو «پی‌نین‌گر» (Pinengir) قرار دارد.

از آن‌جا که «پی‌نین‌گر» نخستین کسی است که در پیمان‏نامه به شهادت‏ گرفته شده است، می‏توان چنین پنداشت که در مجموعه‏ی ایزدان عیلامی او ایزد‌ بانوی اصلی بوده است. حتا نشانه‏هایی از یک مادرسالاری‏ عیلامی ابتدایی که شاید بازتابی از یک موقعیت مشابه زمینی در آسمان باشد در این متن وجود دارد. با این حال، این مادرسالاری آسمانی از سایر کتیبه‏ها استنباط نمی‏شود، حتا نام «پی‌نین‌گر» به ندرت در سایر متون آمده‏ است و نام‌های خاص بسیار کمی هم با نام او ترکیب شده‏اند.

تا قبل از دوران عیلام میانه درباره‏ی شخصیت «پی‌نین‌گر» چیزی نمی‏دانیم. «اونتاش ناپیریشا» (حدود 1240-1275 پیش از میلاد) در شهر مقدس خود، «دوراونتاش»‏ معبدی به این ایزد بانو اختصاص داد، یک مجسمه طلا به او هدیه کرد و یک «اشتام» (ashtam) هم برای وی ساخت. «اشتام» واژه‌ای است برگرفته از «اشتامو»  (ashtammu)  اکدی و به معنای «مهمان‌خانه» است. مهمانان در این مهمان‌خانه‏ها با آب‌جو پذیرایی می‏شدند. این مکان‌ها به منزله نوعی روسپی‌خانه هم‏ بوده‌اند. «پی‌نین‌گر» نیز مانند «اینانا»ی سومری (Inanna) مشخصن مسوول‏ عشق و زندگی جنسی بوده و هم‌چون «ایشتار» بین‌النهرین در طول هزاره‏ی‏ دوم پیش از میلاد، سیما و ترکیبی مادرانه پیدا کرده است. این موضوع از مجسمه‏های گلی‏ پخته که از معبد «پی‌نین‌گر» در «دوراونتاش» به دست آمده‏اند و مادرانی را در حال شیر دادن نشان می‏دهند، معلوم می‏شود.

مقارن با پایان تاریخ عیلام، دو تن از شاهان «پی‌نین‌گر» را پرستش می‏کردند. «شوتروک ناهونته دوم» (Shutruk-Nakhhunte)‌‌ حدود 699-717 پیش از میلاد او را «بانویاسمان، ایزدمن» و «تمپت ‌هومبان ‌اینشوشیناک»‏ (Tempt-Khumban-Inshushinak) حدود 653-668 پیش از میلاد نیز او را «ایزدمن» نامیده است و پس از آن دیگر ذکری از این ایزدبانو به میان نیامده است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,