Saturday, 18 July 2015
27 September 2020
پانوراما

«موانع رشد سرمایه‌داری در عصر قاجار»

2012 January 27

پیمان عابدی/ رادیو کوچه

حاکم بودن شرایط دوگانه‌ای از جمله خصوصیات نظام سیاسی و اقتصادی در جامعه‌ی شهری و روابط خاص آن با جامعه‌ی روستایی با سابقه‌ی طولانی و نیز تداخل و تزاحم شیوه‌ی تولید عشایری با شیوه‌های دیگر تولید و سلطه‌ی عشایر بر اجتماعات شهری و روستایی را می‌توان از موانع داخلی رشد سرمایه‌داری صنعتی دانست.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

شیوه‌ی تولید شهری- روستایی در ایران به گونه‌ای بود که سبب توسعه نیافتن و تقسیم کار اجتماعی میان کشاورزی، بازرگانی و صنعت می‌شد و در نتیجه جامعه را از جداکردن تولید شهری و روستایی باز می‌داشت.

پیوند اجتماعات شهری و روستایی از نظر سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و دینی که مانع تمایز شهر و روستا و رویارویی این دو با هم نمی‌شد، اهمیت شهر را در نظام اجتماعی افزایش داد ولی همین موضوع مانع خودفرمانی اجتماعات شهری می‌شد و از استقلال بازاریان و مشارکت آنان در حکومت شهر جلوگیری می‌کرد، زیرا شهر مرکز و پای‌گاه قدرت سیاسی و روحانی و زیر نظر دولت و حکومت مرکزی بود که فرصت مناسبی برای رشد و توسعه‌ی انجمن‌های مستقل صنفی فراهم نمی‌آورد‌. انجمن‌های صنفی وسیله‌ی مناسبی بود تا سازمان گردآوری مالیات بتواند با پیشه‌وران شهری به طور دسته‌جمعی روبه‌رو شود و به آسانی وظیفه‌اش را انجام دهد.

از موانع اساسی در راه رشد و توسعه‌ی سرمایه‌داری نوین صنعتی از درون بازارها می‌توان گفت که روستاییان با این شیوه به طور دسته‌جمعی مورد استثمار واقع شدند‌، مازاد تولیدشان را گردآوری می‌کردند و در موارد لزوم از آنان بیگاری می‌کشیدند.

هنگامی که با هجوم ترکان از سده پنجم هجری قمری و استقرار آنان جمعیت قبایل و عشایر تورانی و ایرانی در جمع به یک چهارم جمعیت کشور رسید، تفوق نظامی عشایر و سلطه ی سیاسی  و نظامی بر جامعه‌ی ایرانی و اجتماعات شهر و روستا باعث شد عشایر در قدرت سیاسی، محور باشند. این ادغام عشایر پر قدرت در نظام سیاسی منجر به توازن میان نهادهای قدرت مرکزی و نیروهای عشایری شد و موانع مضاعفی در راه رشد سیاسی سرمایه‌داری ملی در شهرها شد، حتا وقتی سلطه و اقتدار حکومت مرکزی بود، آثار منفی کمی داشت و این باعث ناامنی‌های بازاریان شد زیرا هم زیر بار ناامنی ناشی از فشار عمال دیوانی در شهرها و هم ناامنی‌های ناشی از سلطه‌ی عشایر بودند.

مشکلاتی که شیوه تولید عشایری ایجاد می‌کرد به دو صورت بود:

1- فعالیت کشاورزی را محدود می‌کرد و کندی جریان آن را به اجتماعات شهری می‌کشاند.

2- رشد و توسعه‌ی درون‌زای سرمایه‌داری از بطن بازارها را دشوار می‌کرد.

از طرفی تجار نیز با موانعی روبه‌رو بودند که عدم پیدایش طبقه‌ای مقتدر (که فرمان‌روای بازار داخلی و بازار پولی کشور و کارگزار صنایع جدید باشد) را در پی داشت.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,