Saturday, 18 July 2015
27 September 2020
پس‌نشینی‌تند

«تشنه‌گان فرهنگی»

2012 February 06

اکبر ترشیزاد/ رادیو کوچه

شکی نیست که رمان گونه‌ای ادبی است که خواست‌گاهش طبقه‌ی متوسط است. رمان چه از نظر ادبی و محتوایی و چه از لحاظ وابستگی اقتصادی در همه‌ی دنیا به شدت به فرهنگ و اقتصاد این طبقه وابسته است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

گرچه که رمان مدرن تا اندازه‌ای و رمان پست‌مدرن هر چه بیش‌تر خود را از مسوولیت اجتماعی و یا نقش اصلاح‌طلبی جدا و هر چه بیش‌تر به ذهن‌گرایی نزدیک می‌کند اما این روند برای نویسنده‌ی ایرانی به شکل دیگری طی شده است و بیش‌تر به سمت تغییرات فرمی حرکت کرده است تا چرخش‌های محتوایی. از همین روست که رمان ایرانی هم‌چنان به نوعی شکل بیانیه‌ و یا مانیفست ایدئولوژیک گونه‌ی خود را حفظ کرده و تغییراتی که سه دهه‌ی اخیر در این‌گونه آثار دیده شده بیش‌تر تحت‌تاثیر نوع و شکل چالش‌هایی بوده که در اجتماع رخ داده است.

به سبب همین ویژگی محتوا محور بودن رمان ایرانی، این‌گونه‌ی ادبی روز به روز بر پیچیدگی مزامین خود افزوده است و از نظر فرمی پیش‌رفت چندانی نکرده است. همین بالا بودن سطح مفاهیم طرح شده در رمان بوده که آن‌را به سمتی سوق داده که همه فهم نبوده و فقط بخش اندکی از طبقه‌ی متوسط را دربگیرد که از آن‌ها به عنوان قشر شبه‌روشن‌فکر یاد می‌شود. اگر به رمان‌های مطرح دهه‌ی گذشته در کشور نگاهی بیاندازیم خواهیم دید که هم مفاهیم این نوشته‌ها و هم مخاطبانش از میان همین انسان‌ها برگزیده شدند و به همین سبب است که شمارگان چاپ این‌گونه رمان‌ها از دو و سه هزار نسخه بالاتر نمی‌رود، آثار نویسندگانی چون «زویا پیرزاد»، «شهریار مندنی‌پور» و «سپیده شاملو» گواه این مدعا هستند. فراموش نکنیم که از دیرباز همیشه رمان‌هایی که مخاطب آن‌ها قشر پایین فرهنگی و اقتصادی اجتماع ما بوده‌اند به اندازه‌ی کافی تولید می‌شده است و نوشته‌های نویسندگان پرکاری چون «ر.اعتمادی» پیش و پس از انقلاب همواره مشتریان پرشمار خود را داشته‌اند و فقط در این میان تنها بخش غیربرگزیده و در حقیقت بدنه‌ی طبقه‌ی متوسط از سوی نویسندگان نادیده گرفته شده و به نیازهای فرهنگی‌اشان پاسخی درخور داده نشده و از داشتن کتاب‌های ویژه‌شان محروم مانده‌اند.

شاید با توجه به همین توضیحات باشد که بتوان درک کرد چرا به ناگهان کتابی چون «کافه پیانو» نوشته‌ی «فرهاد جعفری» به این میزان از سوی جامعه مورد توجه قرار می‌گیرد و بارها و بارها و به شمارگان بالا تجدید چاپ می‌شود. این کتاب با شناسایی فضای جامعه و با هدف گرفتن نیازهای بدنه‌ی قشر متوسط در کنار برخورداری از داستانی جذاب به دغدغه‌های این طبقه نیز به قدر توانش می‌پردازد و آن‌ها را مورد کنکاش قرار می‌دهد. این حقیقتی انکار نشدنی است که رمان «جعفری» اثری ویژه نیست اما واقعیت این‌است‌که در تمام دنیا نیز ماجرا به همین شکل است و قرار نیست تا نوشته‌هایی که برای این قشر تولید می‌شود از نظر فرمی و یا محتوایی هم سطح رمان‌های روشن‌فکری باشند و چنین انتظاری از اساس بیهوده و غیرمنطقی است. در تمام دنیا سالیانه صدها هزار از چنین رمان‌هایی و با هدف راضی نگاه داشتن این بخش از جامعه تولید می‌شود و تاثیرات مثبت فرهنگی خود را بر جامعه‌ی میزبان می‌گذارند و شاید ایران جزو معدود کشورهایی باشد که به سبب عدم پاسخ به این نیاز سبب شده است که یا مخاطبش به سطح پایین‌تری از سلیقه‌ی فرهنگی نزول کند و یا سنت کتاب‌خوانی در میان آن‌ها ضعیف شود. به هر روی در ایران نیز راهی به جز حرکت به سمت بها دادن و حمایت از تولید چنین محصولات فرهنگی وجود ندارد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,