Saturday, 18 July 2015
25 September 2020
بخش ۲

«فیس‌بوک»، «اهورا» و «اهریمن»

2012 February 07

آتوسا صدر

دخترک داشت فیس‌بوک رو زیر‌و‌رو می‌کرد و به صفحه‌ی دوستان و آشنایان سرک می‌کشید که یک دفعه چشمش به پست تازه‌ی «سیما» افتاد، با خودش گفت: «وای آخر کار خودش رو کرد. باورم نمی‌شه پسری مثل «آرش» با آدم بی‌خودی مثل سیما در «ریلیشن‌شیپ» رفته باشه، هفته‌ی پیش بود که «آرش» به من مسیج داد که دلش خیلی برام تنگ شده و می‌خواد منو ببینه، همین الان «آن‌فرند» ش می‌کنم و از شرش خلاص می‌شم.» در روزهای آینده آرش پیام‌های متوالی برای دخترک می‌فرستد و از علت کارش جویا شد، اما او -خوشحال از حربه‌ی فیس‌بوکی جوابی نداد.

این داستان روابط انسانی در قرنی است که دوستی‌های اینترنتی جای‌گزین دوستی واقعی شده‌اند. گرچه بسیاری از طرف‌داران فیس‌بوک در مورد معجزه‌های اینترنتی- سیاسی- اجتماعی آن داد سخن رانده‌اند، سستی روابط انسانی (که از تکیه‌ی بی‌رویه بر شبکه‌های اجتماعی به بار آمده) وجه انکارناپذیری از زندگی آن‌لاین است که انسان گذشته از آن مصون بود.

در روزگاری نه چندان دور، مکالمه‌ی تلفنی (به واسطه‌ی ناپیدا بودن حالت چهره و ژست بدن نوع)  نوع نازل و سطحی‌تری از معاشرت به حساب می‌آمد. مکالمه‌ی تلفنی بدون حضور فرد، مکالمه‌ای بی‌جنب‌وجوش و خالی از لطافت‌های شخصی بود. امروزه اما به مدد اینترنت انواع دیگری از مکالمه باب شده است. ایمیل و پیام‌های کوتاه شخصی که هیچ یک از ویزگی‌های مکالمه‌ی معمولی (حتا صدا) را ندارند، معمولن به نگارنده فرصت کافی برای سبک سنگین کردن اندیشه‌ها و آراستن کلام را می‌دهد. البته نامه‌نگاری سنتی هم همین ویژگی را (با تفاوت در سرعت دریافت) داشت.

در هر حال، نکته‌ی قابل توجه در مورد پست‌های کوتاه و دوستانه‌ی فیس‌بوکی که افراد بر روی دیوار (وال) هم‌دیگر می‌نویسند این است که بر خلاف مکالمه‌ی معمولی که در آن دو نفر یا چند نفر با هم صحبت می‌کنند، در فیس‌بوک، هر پستی با نظارت جمع زیادی از ناظران خاموش صورت می‌گیرد. بسته به شخصیت کاربران، ناظران خاموش می‌توانند فیس‌بوک را به صحنه‌ی تاتری تبدیل کنند که در آن کلمات، رفتارها، و تصاویر زیر ماسک‌های جمع‌پسند ارایه می‌شوند. کانون توجه پنداشتن خود، که قسمتی از فرهنگ هالیوودی فیس‌بوک است، به فرد اعتماد به نفسی کاذب می‌دهد که هرگز معادل اعتماد به نفس حاصل از روابط واقعی نیست.

گاهی ممکن است دوستی را سال‌ها ندیده باشیم و به دیدن عکس‌های او در فیس‌بوک کفایت کنیم. عکس‌ها و پروفایل‌های شخصی افراد که به ما اجازه‌ی قضاوت و تصمیم‌گیری در مورد آن‌ها را می‌دهند ممکن است فرسنگ‌ها با شخصیت واقعی آن‌ها فاصله داشته باشد.

فیس‌بوک، بالاتر از همه، به تصورات مالیخولیایی کاربران در مورد زندگی و روابط شخصی دوستان‌شان، دامن می‌زند. گرچه کاربران بیش‌تر برای جلب هم‌دردی‌های دوستانه روابط خصوصی خود را آپ‌دیت می‌کنند، آمار سال ۲۰۱۱ آمریکا نشان می‌دهد که سپردن مهار زندگی شخصی به دست فیس‌بوک (به عنوان ماشینی که آن را با جزییات برای تماشاچیان بازگو می‌کند) منجر به افزایش ۲۰ درصدی طلاق در این کشور شده است. طبق این آمار، افرادی که برای حل‌و‌فصل مشکلات خانوادگی یا دوستانه به فیس‌بوک متوسل می‌شوند، معمولن افرادی هستند که یا از مقابله‌ی تکی با مشکلات بیم دارند و یا از مهارت‌های اجتماعی لازم برای گفت‌گو برخوردار نیستند و کی‌بورد و مانیتور به‌ترین وسیله‌ی گفت‌گو برای آن‌ها است.

دانش‌گاه «نیویورک» اخیرن کلاس‌هایی با نام «فیس‌بوک گوشتی» ارایه می‌دهد که در آن‌ها تکنیک‌های معاشرت و دوست‌یابی در جهان واقعی تدریس می‌شود. دفعه‌ی آینده که سری به فیس‌بوک زدید، صفحه‌ی دانش‌گاه نیویورک را هم برای خواندن این خبر چک کنید.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,