Saturday, 18 July 2015
25 September 2020
گردونه مهر- بخش نخست

«اسطوره آفرینش در ایران باستان»

2012 February 14

پیمان عابدی/ رادیو کوچه

بر اساس «گات‌ها»، اهورامزدا هم آفریننده روشنایی و هم تاریکی است. بر اساس کتاب «بندهشن» که پس از ساسانیان نوشته شده، نیروی مخالف اهورامزدا و زاینده‌ی بدی‌ها را «اهریمن» (انگره مینیو) معرفی می‌کند که نص صریح گات‌ها است. در کیش زرتشتی، اهریمن هیچ‌گاه توان ذاتی برای مقابله با قدرت اهورامزدا را ندارد و رقیبی برای او نیست بلکه اهریمن همان اندیشهی بد است اما در باور «زروانیان»، اهریمن برادر و رقیب اهورا مزدا و پسر زروان و دارای هویتی جداگانه از اهورامزدا است. زرتشتیان امروزی نیز خود را یکتاپرست می‌دانند و اهریمن را تنها نمادی تمثیلی از بدی‌ها می‌نامند نه یک خدا. این شایبه به احتمال، به‌دلیل تغییر مفهوم و ماهیت «انگره مینو» در دین مربوط می‌شود که این قطب مخالف «سپنته مینو» با اهریمن یکی شده است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

اسطوره آفرینش در اساس به صورت مجموعه‌ای به‌هم پیوسته به اسطوره فرجام جهان می‌پیوندد. در زمانی کران‌مند آفرینش مادی آغاز می‌شود، آن‌گاه در مدت زمانی، رخ‌دادهایی رخ می‌دهد و سپس جهان با اسطوره دیگری پایان می‌پذیرد. در این میان آن‌چه پررنگ‌تر است، نبرد میان راستی و دروغ، خیر و شر، شیطان و خدا یا خدایان است. گویی انسان در اندیشه خود این دو نیروی کژی و راستی را آن‌قدر پررنگ می‌بیند که همواره در پی نسبت دادن رخ‌دادها به آن‌هاست‌. در اسطوره‌های آفرینش، جهان با تقابل این دو آغاز می‌شود و پایان جهان نیز اغلب با پیروزی نیکی هم‌راه است.

از دیدگاه زرتشتیان بین اهورامزدا و اهریمن‌، خلا وجود دارد که «وای» (vayu) نام دارد. وای، خلا میان روشنی بی‌کران و تاریکی بی‌کران، آمیزه‏ای از هر دو را، در خود دارد و مرز آن دو به‏شمار می‏رود. بنابراین‏ اورمزد و اهریمن از یک سو بی‌کرانه و از سویی دیگر کرانه‌مندند.

اورمزد از وجود اهریمن آگاه بود و می‏دانست که او یورش خواهد آورد و جهان در سیطره‌ی رشک فرو خواهد شد. بنابراین اورمزد برای مقابله با اهریمن، آفریدگان‏ مینویی (غیر مادی) را آفرید. آفریدگان مینویی سه هزار سال بی‏اندیشه، بی‏جنبش و ناملموس بودند. اهریمن نادان که از هستی اورمزد آگاه نبود از ژرف پایه برخاست و به مرز روشنایی آمد. به اورمزد و روشنایی ناملموس تاخت، چون چیرگی را از آن روشنایی دید، پس به جهان تاریکی بازگشت و سبب مبارزه با اورمزد، دیوان مرگ‌آور آفرید.

اورمزد به اهریمن، با شرط یاری اهریمن به آفریدگان اورمزد، پیشنهاد آشتی داد، اما اهریمن نپذیرفت. پس اورمزد پیشنهاد کارزار در 9 هزار سال کرد و چون اهریمن بدان‏ پیمان هم‌داستان شد، «اهونور» را سرود و فرجام پیروزی خویش، شکست اهریمن و دیوان و رستاخیز را به اهریمن نشان داد. اهریمن از بیم، سه هزار سال به گیجی فرو افتاد.

برای پیروزی بر اهریمن، اورمزد مجبور به آفرینش شد. او نخست، «زمان درنگ‏ خدای» یا کرانه‏مند را از «زروان» (زمان بی‌کرانه‌ی ازلی ابدی) پدید آورد. زیرا آفریدگان در زمان رواج می‏یافتند. در زمان، آفریدگان اهریمن نیز رواج می‏یافتند، از سوی دیگر اما، هم‌چون آفریدگان اورمزد میرا می‌شدند.

پیش از حمله‌ی اهریمن خورشید و ماه و ستارگان ایستاده بودند. زمان پاک و همواره‏ نیم‌روز بود. به هنگام تاخت اهریمن آنان به جنبش درآمدند و تا فرجام جهان نمی‌ایستند.

در دین زرتشتی، جهان به دوازده هزار سال ختم می‏شود. سه هزاره‌ی نخست دوره‌ی آفریدگان مینویی‏ست، دومین سه هزاره، دوره‌ی آفریدگان مادی‏ است. در سومین سه هزاره‏ نیک و بد به هم می‏آمیزند و در آخرین سه هزاره، اورمزد بر اهریمن پیروز می‏شود. با پایان دوازده هزار سال و پیروزی اورمزد، زمان بی‌کرانه و ابدی برقرار می‏شود و اورمزد به هم‌راه آفریدگانش جاویدان می‌شود.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , ,