شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
27 August 2016
پس‌نشینی‌تند

«میوه‌ی شیرین گفت‌وگو»

۱۳۹۰ اسفند ۰۸

اکبر ترشیزاد/ رادیو کوچه

روز پنج‌شنبه بیست‌و‌سوم فوریه در دانش‌گاه «آکسفورد» بین «بیولوژیست» و «آتئیست» مشهور «ریچارد داوکینز» و اسقف کانتربری «روان ویلیامز» مناظره‌ای درباره‌ی موضوعات علمی فلسفی هم‌چون تکامل و وجود خداوند صورت گرفت که در نوع خود بسیار جالب بود. جدای از این‌که بخواهیم یکی از طرفین را برنده‌ی این گفت‌وگو بخوانیم که البته تصور چنین نتیجه‌ای از یک مناظره منطقی هم نیست، مشاهده‌ی حضور دو یا چند نفر که هر کدام به نوعی از بزرگان مکاتب و اندیشه‌هایی هستند که آن را رهبری می‌کنند و بحث و جدل منطقی و علمی آن‌ها در فضایی که آرامش و احترام متقابل در آن موج می‌زند، برای انسان این احساس را به وجود می‌آورد که چقدر جای چنین جلسات، مناظره‌ها و گفت‌وگوهایی در جامعه‌ی ما خالی است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

نزدیک به هشتاد سال پیش «احمد کسروی» در پی توهین‌ها و اتهامات روحانیون زمانش به نظریات و نوشته‌های خود آن‌ها را دعوت به مناظره‌ی رودرو کرد. در آن میان اما به جز یک نفر یعنی «آیت‌اله حسینی‌الهاشمی» آن هم به شیوه‌ی نوشتن پاسخ‌های خود در روزنامه‌ی کیهان آن زمان، فرد دیگری نپذیرفت تا به این شیوه‌ی مدرن گفت‌وگو تن در دهد. البته همین مناظره‌ی از راه دور نیز چهار شماره بیش‌تر دوام نیافت و الهاشمی تحت فشار دیگر علما و مراجع تقلید آن زمان از ادامه‌ی این کار انصراف داد. در اوایل پیروزی انقلاب‌اسلامی و شاید تا اندازه‌ی زیادی تحت‌تاثیر اندیشه‌ها و تئوری‌های برخی از انقلابیون مانند «علی مطهری» و «سیدمحمد بهشتی» که سعی داشتند تا نشان دهند آزادی‌های که یک حکومت اسلامی به مخالفین خود می‌دهد کم‌تر از نمونه‌های لیبرال دموکراتیک غربی نیست، به تعداد اندک و فقط برای یکی دوسال چندین مناظره‌ی تلویزیونی میان رهبران و ایدوئولوگ‌های جریانات فکری و سیاسی برگزار شد که البته بعدها هیچ‌گاه از سوی صداو سیمای جمهوری‌اسلامی بازپخش نشد و در همان آرشیوهای محرمانه باقی ماند. سلسله مباحث و گفت‌وگوهای که میان «محمد بهشتی»، «عبدالکریم سروش» و «محمدتقی مصباح‌یزدی» از یک سو و «نورالدین کیانوری»، «احسان طبری» و «فرخ نگهدار» در طرف مقابل انجام شد هنوز در خاطر بسیاری از اهل فرهنگ باقی مانده است.

نمی‌شود به آسانی گفت آیا شروع مقابله‌ی مسلحانه‌ی مجاهدین خلق دلیل قطع و خاتمه چنین رفتاری از سوی حکومت بود و یا سران نظام خود به دنبال بهانه‌ای برای برچیدن بساط نقد‌و‌تحلیل و جای‌گزین کردن روش‌های قهری به جای آن بودند، اما موضوعی که شکی در آن نمی‌توان داشت ضربه‌ای بود که قطع چنین گفت‌وگوهایی به جامعه‌ی علمی و فرهنگی کشور وارد آورد. چندین سال بعد و به لطف گردانندگان روزنامه‌ی «سلام» و در اوایل دهه‌ی هفتاد شمسی سلسله مناظره‌هایی در این روزنامه میان دو نظریه‌پرداز اندیشه و جریان موسوم به روشن‌فکری دینی یعنی «عبدالکریم سروش» و «محسن کدیور» صورت گرفت که گرچه که یک بحث درون گروهی به حساب می‌آمد اما به هر صورت پیامدهای مثبت فراوان خود را بر قشر جوان و جویای حقیقت گذارد. در همان سال‌ها بود که انتشار برخی از کتب دکتر سروش هم‌چون «قبض‌وبسط‌ تئوریک شریعت» و یا «فربه‌تر از ایدئولوژی» از سوی وزارت ارشاد منوط به چاپ نقدها و جوابیه‌های «صادق لاریجانی» به آن‌ها شد. اگر چه که این اقدام به مذاق طرف‌داران طیف روشن‌فکری دینی خوش نیامده بود اما باید گفت که در هر صورت باب نوعی مناظره‌ی غیرمستقیم را میان دو طرف ماجرا گشوده بود.

باید پذیرفت که عدم پذیرش گفت‌وگو و مناظره میان اندیشه‌ها و نظریات مختلف از سوی هر گروهی نشان از ضعف فکری و سست بودن بنیان تفکرات علمی و فلسفی آن‌هاست، چرا که رهبران و سردمداران چنین اندیشه‌هایی از شکست و زیر سوال رفتن تفکراتشان ترس و واهمه دارند. از سوی دیگر نبود چنین مباحث و مناظرات آزادی سبب گسترش خشونت در جامعه شده و راه را برای اقدامات تند و غیرعقلانی باز می‌کند. باید امیدوار بود روزی همه‌ی تئوری‌پردازان، عالمان ادیان مختلف و ایدئولوگ‌های اندیشه‌های فلسفی و سیاسی و هم‌چنین طرف‌داران آن‌ها در هر کجای دنیا که هستند به آسانی تن به مناظره‌های زنده، بدون محدودیت و رودرو با مخالفان خود بدهند تا هر چه بیش‌تر فضا برای رشد افکار مختلف فراهم بیاید.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , 

۱ Comment


  1. hamid
    1

    درود
    کاش امکان داشت که ترجمه این نوع مناظرات که که دریچه ای ست برای ما ایرانیان داخل کشور تا با مسایل روز فلسفی و اعتقادی آشنا شویم در سایت منتشر نمایید
    باتشکر