Saturday, 18 July 2015
01 October 2020
دایره‌ی شکسته

«سفر در تونل زمان»

2012 March 03

مهشب تاجیک/ رادیو کوچه

و همیشه در جست‌وجوی یافتن راستی و صداقت تاریخ در میان انبوه شایعات هستند. یا شاید آن‌قدر ماجراجو باشید که سفری هیجان‌انگیز را در پیش گیرید، سفری که طول زمان را بپیماید و هم به کنکاش در ناشناخته‌های آینده بپردازد و هم نقطه‌های تاریک گذشته را جست‌وجو کند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

وقتی از سفر به گذشته یا آینده سخن می‌گوییم، لزومن صحبت از سفر در زمان نیست، زیرا آن زمان‌که ما به گذشته یا آینده سفر می‌کنیم، حتا اگر این سفر در تخیل‌‌مان شکل بگیرد، به جز سفر در بعد زمان،  سفر ما در بعد مکان هم اتفاق می‌افتد. یعنی اگر حالت‏ جهان را در یک زمان معین تعریف کنیم، قوانین وضع شده به ما خواهند گفت هر زمان چه شکلی است و تنها این شکل زمانی نیست که ما آن روبه‌روییم بلکه مولفه‌های دیگر هم شامل این تعاریف خواهد شد. بنابراین زمان برای ما که آن‌ را در نظر گرفته‌ایم، مفهومی شخصی خواهد شد.

نکته‌ی بعدی این‌که در این سیستم تخیلی، تصور ما از آینده یا تصویر ما از گذشته در محدوده‌ی آگاهی ما از دو سوی زمان حال شکل می‌گیرد. هر فرد در هر دوره‌ی تاریخی، به اقتضای شرایط بومی، جغرافیایی، سطح آگاهی، میزان دانش و مهم‌تر از همه‌ی این‌ها، قدرت تخیل و هوش‌مندی ساخت تصاویر را داراست، مگر این‌که ما از طرف‌داران حرکت در زمان و بردارهای زمان منفی و بی‌نهایت باشیم که بعد از دوره‌ی فیزیک کلاسیک که زمان ‌را از صفر مفروض می‌داشت، آمده‌اند. افزون بر آن هم‌نشینی دو محور زمان و مکان، در فیزیک جدید راه‌گشای بسیاری از مسایل در زمینه‌ی گستر‌ه‌ی زمانی- مکانی حتا در حوزه‌ی تخیل شده است.

با این وجود و بدون در نظر گرفتن همه‌ی این‌ها، پرسشی که بیش از همه ذهن را درگیر می‌کند این است که درخواست ما برای سفر به گذشته یا آینده در چه فضایی شکل می‌گیرد؟ آن‌چه در این سفرها بیش از همه برای ما جذابیت دارد و ما را درگیر می‌کند، جذابیت‌های توریستی است که در این سفرها شکل می‌گیرد. ما به هرکدام از این سفرها خارج از کیفیت و یا کمیت آن می‌اندیشیم. به جاذبه‌هایی که برای ما به عنوان یک مسافرت تفریحی دارد، فکر می‌کنیم، ما سفر به گذشته را با فانتزی‌های کشف، چگونگی ساخت اهرام، زندگی در آتن، دیدن فلاسفه و ملاقات‌های مفرح با سرشناسان تاریخ فرض می‌کنیم و هم‌چنین در قطب مخالف آن سفر به آینده را هم مانند یک توریست با جاذبه‌های توریستی یک سفر می‌نگریم، دیدن فضاپیماهای عظیم، رفتن به کرات گوناگون در چند ساعت، ملاقات با ناشناخته‌های کهکشانی، و شاید حتا نمردن و جاودانگی که یکی از سوداهای همیشگی بشر است. اما نکته‌ای که ما در این میان در نظر نمی‌گیریم، جدای از فوق‌العاده بودن ماجرا، حقایقی است که در این تخیلات وجود دارد.

یکی از فاکتورهایی که شکل فانتزی‌های ما را به این سمت و سو کشانده است، بی‌شک فیلم‌هایی بوده که در ژانر تخیلی راجع به سفر به گذشته یا آینده ساخته شده‌اند. با اندکی تامل در این نوع فیلم‌ها می‌بینیم که چگونه همه چیز به نحو شگفت‌انگیزی دست به دست هم می‌دهند که از شخصیت اول فیلم یک قهرمان بلامنازع بسازند، شخصیتی که هر چقدر هم بی‌عرضه و نادان باشد، با یک اتفاق ساده، مثل خواندن واقعه‌ی یک کسوف در روزنامه و مطرح کردن آن می‌تواند، جان خود و دوستانش را سر بزنگاه نجات دهد. این مسئله که اتفاقات مختلف، چه تاثیری می‌تواند در سرنوشت بشر داشته باشد، البته جای بحث دارد، ولی به طور قطع اگر وجود ماشین زمان و مسافرت با آن‏ ممکن بود، هر عمل تصادفی که از مسافران سر می‏زد، سلسله‌ی بسیاری از روابط علت و معلولی در زمان‌های مختلف دگرگون می‌شد، تغییر می‌کرد و ساختارهای مختلف، تعاریف دیگری به خود می‌گرفتند. مسایل پیچیده‌تر از این است که با ساده‌انگاری‌های قهرمان‌پرورانه و سرگرم‌کننده، به سادگی بتوان آن‌ها‌ را توضیح داد.

سفر به گذشته و یا آینده همیشه جنبه‌ی هیجانی نخواهد داشت، ما اگر به گذشته سفر کنیم، با جنگ‌ها، بی‌خانمانی‌ها، بیماری‌های لاعلاج و کشنده‌ای مانند طاعون، عدم بهداشت، فرهنگ متفاوت و مهم‌تر از همه‌ی این‌ها با عدم شناخت مواجه خواهیم شد. این مسئله دقیقن در مورد، آینده هم صدق می‌کند، ممکن است در سفر به آینده با موجوداتی مواجه شویم که ما برای‌شان به‌سان حشره‌ها هستیم و یا زمین به تسخیر بیگانه‌ها درآمده باشد، ممکن است با اطلاعات و دانش اکنون حتا نتوانیم هم‌صحبتی کنیم و هزاران امکان دیگر که ما هرگز در تخیلات‌مان آن‌ها را در نظر نمی‌گیریم. سفر به وسیله‌ی ماشین زمان فانتزی افراد بسیاری است و در حیطه‌ی تخیلات هم می‌توان به هر امکانی فکر کرد و پرداخت اما مسئله‌ای که وجود دارد این است که این سفرها اگر که روزی محقق شوند مانند شمشیری دولبه هستند که امکان آسیب هم در آن وجود دارد. آیا هنوز هم سفر در زمان فانتزی ماست؟

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,