Saturday, 18 July 2015
23 September 2020
پارس‌نامه

«جنگل‌های منحصر به فرد و ذخیره زیست کره زمین»

2012 March 05

امیر و کاملیا‌/ رادیو کوچه

«جنگل‌های حرّا» در حوالی جزیره قشم، بندر پل، جزیره هرمز و بندرخمیر مجموعه‌ای از درختان سرسبز حرا به چشم می‌خورد که با آبراهه‌هایش با پرندگان زیبا و طبیعت بکر وحشی‌اش از منابع توریستی و دیدنی استان می‌باشد. و هر ساله افراد زیادی را برای تماشا به سوی خود جلب می‌کند. ویکی از نقاط دیدنی استان هرمزگان در جنوب ایران است. گیاهان حـرا در دوره ائوسن و الیگوسن در حدود 30تا 40 میلیون سال پیش به وجود آمده است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

جنگل حرا، جزیره مرجانی، کوه گنبدی نمک، دره ستاره‌ها، بریدگی به شکل صلیب (+)، ساحل لاک‌پشت‌های عظیم جثه و بام قشم تحسین هر بیینده‌ی را به دنبال دارد. قشم حتا اگر هیچ جاذبه دیگری نمی‌داشت، فقط سواحل بکر و آب‌های زلال آن کفایت می‌کرد تا هم‌چنان پایگاه توریسم باشد.

سواحل جنوبی ایران با مناطق خشک و دریایی آب شور شناخته شده است. اما نکته شگفت‌انگیز این منطقه گیاهی است، که بی نیاز به آب شیرین می‌روید. به روایتی این گیاه اسطوره‌ای که از اشک چشم آدم روییده‌است، حرا نام دارد و به افتخار دانش‌مند شهیر ایرانی، بوعلی سینا (زبان لاتین) این نام را بر آن نهاده‌اند. این درخت‌چه در سواحل ومرداب‌های ساحلی مصر، عربستان و سواحل جنوب ایران، دیده می‌شود. حرا در ۸ منطقه حفاظت شده بین‌المللی ایران می‌روید که در این میان جنگل‌های همیشه سبز دریایی حرا در حاشیه شمالی غربی قشم، از زیباترین گردش‌گاه‌های خلیج پارس به شمار می‌آید.

به این گیاه در بندرعباس حرا، در بلوچستان «تمر» و در بعضی از نقاط «تول» گفته می‌شود. به عربی نیز آن را «شوری» و «شوره» می‌نامند. حرا، گیاهی از تیره شاه‌پسند است. دانه آن روی درخت مادر می‌روید و نهال تولید می‌کند. سپس از درخت جدا می‌شود و داخل مرداب می‌افتد. جنگل حرا بر دریا و آب شور قرار دارد واین سازش با آب شور و شرایط نامناسب، از حرا یک گیاه استثنایی ساخته‌است. درختان حرا، در قسمت‌های کم عمق خور‌خوران کنار و روی تپه‌های جزیره مانندی که هنگام پایین رفتن آب دریا از آب بیرون می‌مانند قرار گرفته‌است. عمق آب این مناطق از یک تا یک‌و‌نیم متر تجاوز نمی‌کند. بنابراین جنگل هنگام بالا آمدن آب دریا، در آب‌های نیل‌گون خلیج‌پارس به حالت شناور می‌ماندو با فروکش کردن آب دریا به مدت ۶ تا ۷ ساعت مانند جنگل‌های مناطق خشک نمایان می‌شود.

مساحت کل جنگل‌های حرا ۷ هزار و ۵۰۰ هکتار و مساحت حوزه جزیره قشم ۲ هزار و ۴۰۰ هکتار تخمین زده شده‌است. جنگل‌های حرا خلیج نای بند گسترده ترین نواحی پراکنش این اجتماعات درختی کمیاب با وسعت ۳۹۰ هکتار، آخرین مجموعه انبوه و وسیع این در ختان ساحلی درجنوب غربی آسیا محسوب می‌شود. جنگل‌های حرا عسلو‌یه بوشهر به عنوان ذخیره‌گاه بیوسفری ساحلی آب‌های جنوب کشور در پارک ملی دریایی نای بند یکی از مناطق حساس ساحلی به شمار می‌آید که در اکوسیستم خود گیاهان شور پسند دریایی، جانداران کف زی و پرندگان مهاجر اقیانوسی را پناه داده‌است و به عنوان بانک ژنی سودمند برای نسل حاضر و آینده نقش ایفا می‌کند.

 وجود جنگل‌های حرا در کرانه خلیج منحصر بفرد نای بند عسلویه بوشهر، این منطقه را به صورت بی‌نظیرترین پارک ملی دریایی بین المللی معرفی کرده‌است. جنگل حرا در سواحل جنوبی ایران، مهد انواع گوناگون آب‌زیان، پرندگان و دوزیستان است. از پرندگان می‌توان به مرغ ماهی‌خوار، حواصیل، لک‌لک، پلیکان، مرغابی ومرغ دریایی و از ماهی‌ها به خرچنگ، مار دریایی، شیلو، کلینگ (نوعی از صدف) و انواع مختلف قورباغه، انواع ککیی‌ها و پرستو‌های‌دریایی، فلامینگوهای سرخ‌پر، حواصیل‌های سفید و خاکستری تعدادی از گونه‌های پرندگان مهاجرند که با جمعیتی چند صد‌تایی و گاه چند هزارتایی علاقه‌مندان به تماشای پرندگان و پرنده‌شناسان را به شگفتی می‌کشاند اشاره کرد.

به همین دلیل به جنگل‌های حرا در  منطقه قشم، ۳ عنوان جهانی منطقه حفاظت شده بین‌المللی، ذخیره‌گاه زیست کره و تالاب بین‌المللی نام داده‌اند. چرا که ۸۰ درصد آب‌زیان خلیج‌پارس دوره تخم‌ریزی خود را در این منطقه می‌گذرانند. گیاهان حرا برگ‌هایی با ظاهر بیضی شکل و قاعده‌ای باریک (دوکی شکل رویه سبز و براق دارند و پشت برگ‌ها نیز سفید یا خاکستری رنگ است. طول این برگ‌ها حدود ۵ تا ۵/۷ سانتی متر است. میوه حرا، بادامی شکل است و به یک خامه باریک منتهی می‌شود.

 ریشه‌های زانویی، شکل منظمی ندارند، اما گل حرا که از فرط کوچکی ناپیدا است و غیر محسوس حکایتی عجیب دارد. گلی به رنگ طلایی با ۴ گلبرگ، که هر گل‌برگ بیش‌تر از چند میلی‌متر طول ندارد. عطری شیرین و خنک، که تا شعاع چند متری اطراف آن پراکنده می‌شود. برگ‌های حرا متقابل، چرمی و پهن و دراز، بیضی تا تخم‌مرغی کامل در قاعده باریک و منحنی به دم‌برگ کوتاه، در سطح فوقانی سبز تیره، در سطح پشتی سفید و تقریبن پنبه‌ای است. گل‌های حرا کوچک بر، رنگ زرد روشن و گل آزین آن کوتاه و  خوشه‌ی متراکم بوده که در ایران از اسفند تا اردیبهشت ظاهر می‌شود .

گیاه حرا که گاه به عنوان علوفه خشک برای خوراک چهارپایان استفاده می‌شود. فواید شگفت‌انگیزی دارد. درختان حرا از نوع گیاه مانگرو است که می‌تواند در آب‌های شور زندگی کند و بافت ساقه، تنه و ریشه این درخت به گونه‌ای است که آب شور دریا را تصفیه و مواد مورد نیاز آن را جذب و بقیه مواد را دفع می‌کند. پوست حرا بر باسیل هانزن که موجب جذام می‌شود، موثر است. شیره درون آوندهای آن بر بیماری خشکی که بیماری پوستی شایع در منطقه هرمزگان است، تاثیری قابل توجه دارد. در صنعت از تانن موجود در حرا، برای تولید جوهر مازو استفاده می‌شود. چسب تخته و خمیر چوب از دیگر مصارف صنعتی آن است.در گستره تحت اشتغال این جنگل‌ها کم‌تر گیاهی قادر به رقابت با آن‌ها است. مانگرو گیاهانی هستند که یک پله یا دو پله به‌صورت درخت یا درخت‌چه در آمده و شاخه‌های اصلی و فرعی زیادی را تولید می‌کند.

با توجه به اهمیت همه جانبه و بهره‌برداری چند منظوره از این گیاه و اثرات اقتصادی، اجتماعی و اکولوژیکی توده‌های جنگلی و پرورش آب‌زیان ایجاب می‌کند با مشارکت فعال مردم با اتکا به دانش بومی و سنن در احیای پوشش گیاهی کوشید. توسعه جنگل‌های مانگرو به لحاظ ارزش‌های غیر‌قابل انکار بسیار حایز اهمیت است. این گیاه در پرورش تلفیقی جنگل و آب‌زیان‌، منبع درآمد اهالی منطقه، ارزش‌های زیست محیطی، میراث تاریخ طبیعی و جاذبه‌های گردش‌گری و ذخایر بیوسفری و ژنتیکی نقش بسزایی دارد. مناطق حراخیز ایران عبارتند از تیاب، جاسک چاربهار و کناره‌های شمالی و غربی جزیره قشم. در زمین‌های اطراف خورتیاب از حدود ۳ کیلومتری بندر تیاب میناب، بوته‌های حرا به چشم می‌خورد. طول خورتیاب ۷ مایل دریایی است.

 در ۲ سمت خور جاسک و در چابهار نیز حراهایی به شکل پراکنده دیده می‌شود. اما به‌ترین نوع حرا از نظر رشد ارتفاع و انبوهی در ناحیه قشم، میان سواحل قشم، پل و خمیر است. از راه خشکی (مثلن سواحل قشم) راهی به درون جنگل‌ها نیست و تنهاراه دیدن آن‌ها، راه آبی است. برای تماشای این جنگل نیز باید با ناخدایان پرتجربه هم‌راه شد، چون تنها آن‌ها می‌توانند آب‌را‌‌هه‌های کوچک و متعدد موجود جنگل را شناسایی کنند.

جنگل حرا بر دریا و آب شور قرار دارد و این سازش با آب شور و شرایط نامناسب، از حرا یک گیاه استثنایی ساخته‌است. منطقه حفاظت شده حرا با وسعت ۸۵۶۸۶ هکتار هم‌چنین یکی از ۹ ذخیره‌گاه زیست‌کره در ایران است. قشم از انبوه‌ترین و وسیع‌ترین جنگل‌های حرا برخوردار است. از این رو سازمان جهانی یونسکو جنگل‌های این جزیره را منحصر به فرد لقب داده و نام آن را در فهرست ذخیره زیست کره جهان به ثبت رسانده است .

منابع :

سایت تورهای طبیعت‌گردی البرز

حسن زنده‌دل، (مجموعه کتاب‌های راهنمای جامع ایرانگردی استان هرمزکان)

ویکی‌پدیا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , ,