شنبه, ۲۷ تیر ۱۳۹۴
27 August 2016
کوچه سیاست

«چه کسی از ۸ مارس می‌ترسد؟»

۱۳۹۰ اسفند ۱۷

کامبیز غفوری/ رادیو کوچه

روز هشتم ماه مارس در تقویم میلادی، به عنوان «روز جهانی زن»، هم‌اکنون در بسیاری از نقاط دنیا گرامی داشته می‌شود. این روز که سابقه‌ تاریخی آن به بیش از یک قرن پیش بازمی‌گردد، از دیدگاه حکومت فعلی ایران، نه تنها روزی خجسته محسوب نمی‌شود، بلکه به دلایل گوناگون موضعی منفی نسبت به آن وجود داشته و اغلب با برگزارکنندگان هرگونه مراسمی در این روز، برخورد شدیدی صورت می‌گیرد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

مروری بر پیشینه روز جهانی زن و بررسی نگاه جمهوری‌اسلامی به این روز، موضوع برنامه امروز «کوچه سیاست» است.

تاریخ‌چه مختصر روز هشتم مارس

گفته می‌شود که در تاریخ هشتم مارس 1857، زنان کارگر صنایع نساجی در نیویورک، برای بهبود شرایط کاری و افزایش دست‌مزد، تظاهراتی را سازمان دادند که توسط پلیس سرکوب شد. پنجاه سال بعد تظاهرات مشابهی برای دست‌یابی به ساعات کار کم‌تر و دست‌مزد مناسب توسط زنان صنایع پارچه‌بافی شکل گرفت.[1[

به سال 1909 میلادی، با فراخوان حزب سوسیالیست آمریکا، بیست‌وهشتم فوریه آن سال «روز ملی زن» در ایالات‌متحده نامیده شد. فعالان زن آمریکایی تا چند سال، آخرین یک‌شنبه ماه فوریه را به عنوان روز ملی زن جشن می‌گرفتند.

اما ایده روز جهانی زن برای نخستین بار به سال 1910 در جریان کنفرانس بین‌المللی زنان سوسیالیست در کپنهاگ، توسط «کلارا زتکین» (Clara Zetkin) از سوسیالیست‌های آلمان ارایه و تصویب شد.[2] به دنبال این تصمیم، در هجدهم مارس 1911 مراسم روز جهانی زن در کشورهای اتریش، دانمارک، آلمان و سوییس با بیش از یک میلیون شرکت‌کننده برگزار شد.[3[

در سال 1917، زنان روسی در پتروگراد (سن‌پترزبورگ کنونی) دست به یک حرکت بزرگ زدند که اولین مرحله از انقلاب روسیه را رقم زد. این شورش و اعتصاب که به «شورش نان» معروف است، منتهی به استعفای تزار «نیکلای دوم» و تشکیل دولت موقت شد. این روز، در تقویم گریگوری مصادف با هشتم مارس بود.[4[

پس از انقلاب اکتبر، به پیشنهاد «الکساندرا کولونتای» (Alexandra Kollontai) [5]، لنین روز هشتم مارس را در اتحاد شوروی به رسمیت شناخت و این روز به مرور زمان، صورت جهانی به خود گرفت.

شهرت این روز در دهه‌های آینده، آن ‌را از انحصار گروه‌های چپ‌گرا درآورد و بیش‌تر صورت یک جنبش اجتماعی بدان عطا کرد، تا جایی که به سال 1977 و در مجمع عمومی سازمان ملل، هشتم مارس به عنوان «روز جهانی حقوق زنان و صلح جهانی» به رسمیت شناخته شد.[6[

اکنون بیش از یک‌صد سال است که از نخستین تلاش‌ها برای رسمیت یافتن روز جهانی زن می‌گذرد. مراسم 8 مارس 2012 از سوی سازمان ‌ملل‌ متحد، با شعار «رفع فقر و گرسنگی در میان زنان روستانشین»[7] برگزار می‌شود و همین شعار نشانه‌ای است بر این‌که با وجود تلاش‌های ستودنی فعالان حقوق زنان در دهه‌های اخیر و پیش‌رفت‌های مشهود در مسیر رفع تبعیض‌های جنسیتی، هنوز در بسیاری از جوامع، زنان قربانی‌های بزرگ نابرابری‌های اجتماعی‌اند.

YouTube Preview Image

حکومت ایران و روز جهانی زن

در نظام‌ جمهوری ‌اسلامی، با وجود قوانینی مانند حجاب اجباری، نصف بودن دیه زن، حق طلاق، حضانت فرزند و قوانین دیگری از این دست که آشکارا با تساوی حقوق زن و مرد تناقض دارد، هرگونه تلاشی برای رفع این‌گونه محدودیت‌ها، مخالفت با اساس مذهبی نظام قلمداد شده و بالطبع، برخوردی امنیتی با آن صورت می‌گیرد.

پس از انقلاب 1357 و در 18 اسفند همان سال (8مارس 1979)، تظاهراتی میلیونی در تهران در اعتراض به حجاب اجباری و با هدف کسب حقوق برابر انجام شد و در آن شعارهایی مانند: «آزادی نه شرقی، نه غربی، جهانی است»، «لحظه به لحظه گفتم، زیر شکنجه گفتم، یا مرگ یا آزادی» و «حجاب اجباری نمی‌خواهیم» سر داده ‌شد.[8] اعتراض زنان به فشارهایی که می‌رفت تا در حکومت جدید بر آن‌ها اعمال شود، با برخورد تندرویان مذهبی مواجه شده، به خشونت کشیده‌ شد. روزهای بعد، طرف‌داران حجاب با برگزاری تجمعاتی در مقابله با تظاهرات 18 اسفند زنان، به این روی‌داد واکنش نشان داده و با شعارهایی چون «ما تابع قرآنیم، بی‌حجاب نمی‌خواهیم»[9] و «رهبر ما خمینی، حجاب ما زینبی»، به زعم خود، سعی بر تحمیل روسری بر زنان با ابزار «توسری» کردند.

به‌دنبال سرکوب‌های پس از انقلاب، زنان فعال که تحت ستم مضاعف قرار گرفته ‌بودند تا دو دهه نتوانستند موفق به برگزاری هیچ‌گونه مراسمی به‌صورت رسمی و علنی شوند. با شروع زمزمه‌ی اصلاحات و جامعه مدنی، در سال 1378 و پس از بیست‌ویک سال، مراسم روز زن بار دیگر در سالن «شهر کتاب» برگزار ‌شد و در پی آن مراسمی مشابه به سال 1379 در «خانه هنرمندان» و به سال 1380 در «فرهنگ‌سرای ارسباران» برپا شد. در سال‌های بعد اما دیگر به سختی می‌شد بدون مزاحمت و دستگیری، بزرگ‌داشتی در این روز گرفت.[10] دستگیری و حبس فعالان حقوق زنان در سال‌های بعد با شدت بیش‌تری دنبال شده و امروزه، افزایش چشم‌گیر تعداد زنان محبوس در زندان‌های ایران، گواه این امر است.

برای آشنایی بیش‌تر با عقاید طرف‌داران حکومت در این‌باره بد نیست به نوشته‌ای از یک وبلاگ‌نویس که در سال 1388 منتشر شده، نگاهی بیندازیم. «احسان رستگار» در وبلاگش این‌گونه می‌نویسد:

«روز زن، 20جمادی‌الثانی است نه 8مارچ! یعنی ما این‌قدر نگون‌بخت و بی‌کس و کار شده‌ایم که روز ولادت فاطمه معصوم نشود روز زن و روزی که زتکین‌ها نام‌گذاری کرده‌اند را مفتخرانه روز زن بنامیم؟… آنان که روز جهانی زن را نام نهاده‌اند فاطمه نمی‌خواهند… اگر اینان فاطمه می‌خواستند، اسلام را در آغوش می‌کشیدند… از آن‌جایی که حضرت فاطمه، برترین زن آفریده‌ شده‌ی خداوند در طول تاریخ است، پس روز حقیقی جهانی زن، روز ولادت حضرت فاطمه است…»[11[

با استدلال‌هایی چون مورد یاد شده، امروز فعالانی که برای برابری حقوق زنان تلاش می‌کنند، یا در زندان‌اند و یا روزگار تبعید را سپری می‌کنند. جا دارد به مناسبت فرا رسیدن روزجهانی زن، به تمام زنانی که به‌خاطر مبارزه بر سر حقوق حقه‌ی خود، رنج زندان، شکنجه و تبعید را به جان خریده‌اند ادای احترام کنیم و بگوییم: «روزتان مبارک»

 پانوشت‌ها:

  1. برخی از صاحب‌نظران در صحت روایت تظاهرات زنان نیویورک در سال 1857 شک دارند. از جمله «تما کاپلان» (Temma Kaplan) در صفحات 163 تا 171 تحقیقی با نام «درباره منشاء سوسیالیستی روز جهانی زن» که در سال 1985 منتشر شد، مدعی است که چنین رویدادی به شکل مذکور اتفاق نیفتاده است. متن پی‌دی‌اف کتاب مذکور به زبان انگلیسی در این لینک قابل دست‌رسی است.
  2. اینجا
  3. منبع: وب‌سایت سازمان ملل متحد در این لینک
  4. در آن زمان، روسیه هنوز از تقویم میلادی سزاری (Julian Calendar) که شکل اصلاح‌شده‌ی تقویم رومی بود استفاده می‌کرد. واقعه «شورش نان» که روز یک‌شنبه آخر فوریه در تقویم سزاری صورت گرفت، مصادف بود با هشتم ماه مارس در تقویم گریگوری که تقویم رایج میلادی است.
  5. الکساندرا میخایلونا کولونتای(1872 تا 1952)، زن انقلابی روسی بود که پس از انقلاب 1917، به عنوان سفیر شوروی در نروژ، اولین سفیر زن عصر مدرن در تاریخ اروپا شناخته شد. وی پس از نروژ به سفارت شوروی در کشورهایی چون مکزیک و سوئد منصوب شد و تا زمان مرگش در هشتاد سالگی، نقش پررنگی را در صحنه سیاسی شوروی بازی کرد. بیش‌تر بخوانید
  6. برخی از گروه‌های سوسیالیست هم‌کاری با سایر گروه‌ها را در گرامی‌داشت این روز نمی‌پذیرفتند. برای مثال در 1980، گروه 8 زنان سوسیالیست این کشور، در بیانیه‌ای اعلام داشتند که 8مارس، روز جهانی زنان کارگر است و باید همین کارکرد را حفظ کند. از این‌رو آن‌ها با سایر گروه‌ها در مناسبت اعلام‌شده توسط سازمان ملل مشارکت نکرده، مراسم این روز را جداگانه برگزار کردند. منبع: اینجا
  7. صفحه مربوط به 8مارس 2012 در سایت سازمان ملل متحد
  8. گزارش تصویری از روز 8مارس 1979 را در این لینک ببینید.
  9. خاطرات مهرانگیز کار از این روز را در اینجا بخوانید.
  10. نگاه کنید به نوشته «شکواییه 8مارس» به قلم «طلعت تقی‌نیا» در این لینک
  11. منبع: اینجا

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , ,