Saturday, 18 July 2015
18 September 2020
زخم

«چهارشنبه‌سوری از جنس نسل ما»

2012 March 13

افشان برزگر/ رادیو کوچه

تمرین از یک ماه یا یک ماه و نیم پیش آغاز شده، اما مسابقه اصلی امشب است. امشب قرار است بترکانیم. فقط قرار است خوش بگذرانیم. تمام مهمات و لوازم لازم هم به حد کافی تهیه شده است. فقط نمی‌دانم چطور از دست مامان خانم فرار کنم؟ همه‌اش گیر داده که از جلوی چشمانم تکان نخور.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

همش می‌ترسد که بلایی که پارسال بر سر پسر مهری خانم آمد، امسال هم بر سر من بیاید. آخر مادرم نمی‌داند که اگر می‌خواست بیاید، تا حالا و موقعی که داشتم ترقه‌ها را درست می‌کردم، آمده بود. تازه من بلدم که چطور ترقه درست کنم که مثل پسر مهری خانم، ترقه در دستم نترکد و تا آخر عمر نتوانم انگشتان دستم را باز و بسته کنم.

هر بهانه‌ای می‌آورم که بتوانم از خانه بیایم بیرون با شکست مواجه شده و مادر به هیچ وجه زیر بار نمی‌رود. همش می‌گوید: «می‌روی کور می‌شوی، فلج می‌شوی، می‌میری.» اما اگر منم، می‌روم. خیالت تخت.

صدای انفجار هر ترقه و دینامیتی که می‌آید، مامانم یک فحشی، فضیحتی نثار طرف می‌کند، خبر ندارد که تا دقایقی دیگر، کسان دیگر همین فحش‌ها را قرار است به من بدهند. اما مهم نیست، کل سال را به عشق همین چهارشنبه‌سوری و آتش سوزاندنش می‌گذارنیم، مگر ما خوشی دیگری هم داریم؟

الان که پای این گزارش نشسته‌اید و آن را می‌شنوید، مخصوصن اگر در ایران زندگی می‌کنید حتمن یا صدای انفجارهای کوچک و بزرگ را می‌شنوید و یا این که در حال تدارک مراسم چهارشنبه‌سوری هستید، البته چهارشنبه‌سوری که تقریبن در دو دهه گذشته معنی و شکل جدیدی پیدا کرده است.

تقریبن انجام رسومی هم‌چون کوزه شکستن، فال‌گوشی، قاشق‌زنی و شال انداختن در کشور منسوخ شده و جای خود را به کارهایی داده که میدان جنگ را تداعی  و وحشت و دلهره را جای‌گزین شادی می‌کند.

اجرای این چنینی مراسم سنتی چهارشنبه‌سوری باعث شده که تعداد حادثه‌دیدگان سال گذشته از حدود دو هزار نفر سال 88 به سه هزار نفر در سال گذشته افزایش یابد که در این میان پنج نفر کشته و 12 نفر هم قطع عضو شدند.

بر اساس آمارهای منتشر شده، 48 درصد حادثه‌دیدگان چهارشنبه‌سوری سال گذشته در حین بازی دچار حادثه شده‌اند که 46 درصد این افراد تنها به وسیله نارنجک‌های دستی راهی بیمارستان شدند که بیش‌تر مصدومیت‌ها نیز مربوط به دست‌، پا، صورت و چشم بوده است.

بیش‌ترین مصدومان حوادث چهارشنبه‌سوری هم مربوط به گروه سنی 20 تا 40 سال هستند که 50 درصد مصدومان را به خود اختصاص می‌دهند و گروه سنی 10 تا 20 سال هم با 35 درصد آسیب، در ردیف دوم مصدومیت قرار دارند. تعداد مصدومان بالای 40 سال نیز بسیار اندک است، به طوری که این دسته از مصدومان یا عابرپیاده هستند و یا از تماشاچیان مراسم محسوب می‌شوند.

آمارهای سال گذشته نشان می‌دهد که پسران چهار برابر دختران دچار آسیب‌دیدگی شدند. هم‌چنین 32 درصد مصدومان حوادث چهارشنبه‌سوری سال گذشته دانش‌آموز بودند.

البته باز هم طبق معمول آمارهای پلیس چیز دیگری را نشان می‌دهد، به طوری که احمدی‌مقدم گفته که با تمهیدات پلیس در سال گذشته، تعداد حوادث 42 درصد کاهش داشته و در مراسم چهارشنبه‌سوری سال گذشته تنها یک نفر جان خود را بر اثر انفجار مواد محترقه از دست داد و 420 نفر نیز مجروح شدند.

البته فرمان‌ده پلیس کشور هم‌چون سال گذشته برای افرادی که به گفته او شرور هستند خط و نشان کشیده و گفته که افرادی که در شب چهارشنبه‌سوری بازداشت شوند، تا پایان تعطیلات نوروز در بازداشت خواهند ماند.

هرچند وی عنوان کرده که پلیس مخالف تخلیه هیجان و شادی مردم نیست، اما در عین حال تاکید کرده که پلیس با تجمعات مردم و کارناوال‌ها و افرادی که در شب چهارشنبه‌سوری اقدام به پای‌کوبی کنند قطعن مقابله خواهد کرد.

هم‌چنین احمدی‌مقدم عنوان کرده که امسال پلیس توانسته 16 تن مواد اولیه ساخت مواد محترقه را کشف و ضبط کند، این در حالی است که میزان کشفیات سال گذشته تنها 9 تن بود. هم‌چنین میزان کشفیات مواد محترقه ساخته شده از 7 میلیون به 52 میلیون عدد رسیده است.

سازمان آتش‌نشانی نیز از سازمان‌های درگیر در حوادث چهارشنبه‌سوری، از استقرار چهارهزار آتش‌نشان در قالب یک‌هزار و 300 تیم عملیاتی و پنج هزار آتش‌نشان داوطلب در مناطق مختلف تهران خبر داده است.

بر اساس اعلام سازمان آتش‌نشانی، تهران دارای 110 نقطه بسیار پرخطر و استراتژیک است که در سال‌های گذشته شاهد حوادث بسیار زیادی بوده و از جمله آن می‌توان به شهرک‌اکباتان، شهرک‌غرب، سعادت‌آباد و سایر شهرک‌های اقماری اشاره کرد.

حال این‌که چرا سنتی شادی‌بخش هم‌چون چهارشنبه‌سوری به این وضع دچار شده که بسیاری از خانواده‌ها، آرزوی نیامدن این روز را می‌کنند، به رفتار حکومت پس از انقلاب بازمی‌گردد، چرا که کارشناسان امور اجتماعی متفق‌القولند که رفتارهای سلبی حکومت نسبت به این مراسم، باعث شده که نحوه اجرای آن به مسیری اشتباه بیافتد.

به طوری که برخی روحانیون سعی داشتند که این جشن را از تقویم ایرانیان حذف کنند. رهبر ایران نیز در پاسخ به سوالی درباره مراسم چهارشنبه‌سوری، این مراسم را مستلزم ضرر و فساد دانسته و خواستار اجتناب از آن شده است. مرتضی مطهری، چهارشنبه‌سوری را از آن «احمق‌ها» می‌دانست. مکارم شیرازی هم چهارشنبه‌سوری را حرام دانسته و گفته که چهارشنبه‌سوری یک سنت خرافی است و باعث اسراف در مال می‌شود. برنامه‌های رسانه‌های دولتی در ایران نیز همه و همه در راستای محکوم کردن و مذموم دانستن این جشن باستانی بوده است.

هم‌چنین به اذعان مسوولان دولتی، در بحث چهارشنبه‌سوری میان دست‌گاه‌های مسوول اجماع وجود ندارد و در حالی که در این زمینه 22 دست‌گاه مسوول بوده و وظیفه فرهنگ‌سازی و آگاهی‌سازی و پیش‌گیری از ناهنجاری‌ها در جشن‌ها را دارند، تنها چند سازمان و نهاد هم‌چون شهرداری و بیمارستان‌ها در این زمینه فعالیت‌های محدودی می‌کنند.

کارشناسان بر این اعتقادند که اگر فرهنگ شادی کردن نیز هم‌چون فرهنگ عزاداری در کشور رشد می‌کرد و به شادی کردن احترام گذاشته می‌شد، امروزه دیگر شاهد اجرای این‌چنینی سنت‌هایی که دارای چند صد سال قدمت هستند، نبودیم.

در حالی که رییس پلیس ایران از برخورد با برگزارکنندگان مراسم چهارشنبه‌سوری خبر می‌دهد، کارشناسان مسایل اجتماعی بر این اعتقادند که حکومت با اعمال زور به هیچ‌ نتیجه‌ای نخواهد رسید، چراکه نه در آپارتمان‌های 60 متری توانسته‌ایم هیجان جوانان را تخلیه کنیم و نه در سطح جامعه این اجازه را به آن‌ها داده‌ایم، بنابراین به‌تر است به جای افزایش تعداد ماموران پلیس در چنین جشن‌هایی کار را به خانواده‌ها و سازمان‌های غیردولتی و رسانه‌های مورد اعتماد مردم و جوانان سپرد.

مسوولان چه بخواهند و چه نخواهند، مراسم چهارشنبه‌سوری برگزار می‌شود، پس به‌تر است که زمینه‌های برگزاری کم‌خطر آن توسط همین مسوولان فراهم شود که در این راستا صاحب‌نظران بر این اعتقادند که فوری‌ترین راه‌حل این است که نظارت شدیدی بر روند واردات و فروش مواد آتش‌بازی صورت بگیرد و در داخل کشور لوازم استاندار، کم‌خطر و البته جذاب تولید و با قیمت کم‌تر نسبت به مشابه خارجی در اختیار مصرف‌کنندگان قرار گیرد.

در قدم دوم مکان‌های مشخصی برای برگزاری چهارشنبه‌سوری اختصاص یابد تا شهروندان در کنار گروه‌هایی نظیر ارکستر، آتش‌بازی و غیره، آیین‌ چهارشنبه‌سوری را بدون استفاده از مواد غیراستاندارد و خطرآفرین برپا کنند که البته این پیشنهاد کارشناسان مورد انتقاد پلیس قرار گرفته، چراکه احمدی‌مقدم اختصاص چنین اماکنی را بسترساز بی‌نظمی و ناامنی خوانده و گفته که برخی اوباش از این فرصت سو‌استفاده می‌کنند.

و نکته کلیدی که باید در درازمدت بر روی آن سرمایه‌گذاری کرد، بحث آموزش و فرهنگ‌سازی از مقطع مهدکودک و پیش‌دبستانی از طریق کتاب‌های درسی، اینترنت و رسانه‌های شنیداری و گفتاری است.

آن‌چه مسلم است این است که برخوردهای دفعی و خشونت‌بار حکومت در سال‌های اخیرنه تنها مشکلات را حل نکرده، بلکه بر وخامت اوضاع افزوده و سنتی که نشان‌گر تطهیر و پاک‌سازی بوده را به جشنی پرهزینه برای جامعه تبدیل کرده است. جشنی که می‌توانست جای زردی، بیماری و مشکلات را با گرمی، سرخی و نیروی آتش عوض کند، نه این‌که خود معضلی شود بر مشکلات متعدد خانواده‌های ایرانی.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , , , , , , ,