Saturday, 18 July 2015
29 September 2020
هفت سنگ

«بازی بی‌خشونت»

2012 March 25

رضا حاجی‌حسینی/ رادیو کوچه

تعطیلات طولانی نوروزی که از میانه می‌گذرد، معمولن رخوت بر جریان زندگی غالب می‌شود و کم‌کم دید و بازدید‌ها و عید مبارکی‌ها هم روندی یک‌نواخت، تکراری و خسته‌کننده پیدا می‌کنند. این می‌شود که مشکل نبود یا کمبود امکانات لازم برای تفریح و سرگرمی، پر‌رنگ می‌شود و به چشم می‌آید.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

بیش‌تر جوانان‌های ایرانی که از دید و بازدیدهای نوروزی گریزانند، در ایام تعطیل وقت‌شان را یا در اتاق‌شان می‌گذرانند یا با دوستان‌شان سر می‌کنند. این دسته اگر وقت‌شان را در اتاق‌شان بگذرانند، دو حالت دارد:‌ یا کتاب می‌خوانند (که عده‌ی بسیار ناچیزی هستند)، یا پای رایانه‌ی شخصی، به بازی در فیس‌بوک و توییتر و فلان و بهمان مشغولند. آن‌ها که با دوستان‌شان می‌روند بیرون،‌ باز دو حالت دارد: یا با اتومبیل به «دور دور» می‌پردازند و با حرام کردن بنزین سر خود را گرم می‌کنند (که عده‌ی زیادی هستند)، یا جا و مکانی را برای تفریح و بازی و سرگرمی شناسایی کرده‌اند و با مشقت فراوان، خوش‌گذرانی می‌کنند.

(این هم ادای دینی به برنامه‌ی «صبح جمعه با شما» که سال‌ها پیش از این، با هنرمندی بزرگان رادیو و دوبله، از رادیو پخش می‌شد و به‌خصوص با ویژه‌برنامه‌های نوروزی، زمینه‌ی نشاط، تفریح و سرگرمی مخاطبان را فراهم می‌کرد. «دو حالت دارد» یکی از آیتم‌ها یا بخش‌های این برنامه‌ی طنز بود.)

و اما …، حال و روز بیش‌تر جوانان وطن در اغلب ایام سال از جمله نوروز چنان است که ذکرش رفت. تفریح و سرگرمی مناسب، چه سالم و چه نا‌سالم کم گیر می‌آید و جز سینما و پارک رفتن که در میان عموم مردم متداول است، کم‌ هستند جوانانی که سر به باش‌گاه‌های ورزشی و غیر ورزشی بزنند و به بیلیارد و بولینگ و … بپزدازند. البته بار مالی این‌چنین تفریحاتی را هم باید در نظر گرفت که ممکن است خیلی‌ها از عهده‌‌اش برنیایند و به همین خاطر بروند سیگاری و دودی و … بشوند. حالا آیا این افراد واقعن خودشان مقصرند که زندگی‌شان به مسیر بدی می‌افتد یا آن‌هایی که باید به چنین اموری فکر کنند و نمی‌کنند؟

با این‌حال، نوروز و تعطیلاتش، ایام فراغت و فرصت مناسبی است برای بازی‌های گروهی و دوره‌‌همی، با اقوام، دوستان و آشنایان. بازی‌هایی که با کمی خلاقیت می‌توانند گرد‌هم‌آیی‌های نوروزی را از رخوت و کسالت در‌آورند و باعث سرگرمی، خنده و تفریح شوند. آن هم در روزهایی که سیاهی و تلخی پر‌رنگ است و غم و غصه‌ بر روزگار،‌ غالب… حالا این گوی و این میدان. خلاق باشید و برای خودتان بازی ابداع کنید.

درباره‌ی بازی‌های نوروزی اما حرف و حدیث‌های دیگری هم وجود دارد. یکی این‌که این بازی‌ها تنها در ایران رایج نیستند و در تاجیکستان، افغانستان و حتا در میان دیگر ملل نیز می‌توان آن‌ها را رد‌گیری کرد.

«اصل‏بیگم منظر شاه‌آرا»، پژوهش‌گر تاجیکی، در مقاله‌ای با عنوان «نوروز در بدخشان تاجیکستان»، با اشاره به برخی از بازی‌های نوروزی در منطقه‌ی بدخشان می‌نویسد: «رسم‏ها و بازی‏های نوروزی مختلف‌اند ولی آن چیزی که در کل نقاط بدخشان رایج است این‏ها هستند: چون تمیز و پاک‏ کردن خانه انجام می‏یابد، همه، در و دروازه را باز می‏گذارند و شادی و سرور آغاز می‏شود. همسایه‏ها در حالی‏که چیزی از انواع خوردنی در دست دارند به خانه‏های هم آمده، عید را مبارک می‏گویند. دختران در باغ گرد آمده، ارغنچک‌‌ (تاب‌بازی) می‏کنند. جوانان، در میدانی تخم‌جنگ‌ (تخم‏مرغ‏بازی)،کبک‏ جنگ، خروس جنگ و بز‌کشی کرده و مشغول کشتی می‏شوند. همه‌ی این بازی‏ها تا پاسی از شب ادامه می‏یابند. روز دوم هم از صبح زود شادی و سرور در گذرگاه ده و کوچه‏ها آغاز شده تا آخر روز دوام می‏کند. مراسم مردم بدخشان چنین است که در شب‏ دوم سال نو از کله و پاچه‌ی گوسفند با گندم، خوراک مخصوصی‏ تهیه می‏کنند که آن را باج می‏گویند. در شب دوم نوروز با فرا رسیدن وقت شام، بچه‏ها بام‏به‏بام گشته از روزنه‌ی درون خانه، رومالی (روسری) را برای دریافت تحفه‌ی نوروزی دراز می‏کنند و آمدن نوروز را با سرود‌خوانی جشن گرفته و می‏گویند:

نوروز شد و لاله‌ی خوش‌رنگ بر آمد/ بلبل به تماشای دف و چنگ بر آمد

مرغان هوا جمله به پرواز شدندی/ مرغ دل من از قفس تنگ بر آمد… »

این روسری دراز کردن اما در برخی مناطق ایران از جمله در لرستان هم رواج داشت و در قالب سنتی به‌نام «قاشق‌زنی» برگزار می‌شد.

نکته‌ی دیگر درباره‌ی بازی‌های نوروزی این‌که بعضی از این بازی‌ها خشم برخی فعالان مدنی از جمله فعالان حقوق حیوانات را برانگیخته‌اند. از جمله‌ی این بازی‌ها «دوئل شترها»‌ست که در افغانستان رایج است و همین‌طور بز‌کشی که علاوه بر افغانستان، همان‌طور که اشاره شد، در تاجیکستان هم انجام می‌شود.

دوئل شترها بخشی از جشن نوروزی مردم افغانستان است. در این بازی شترهایی که ارتفاع آن‌ها به دو متر و وزن آن‌ها تقریبن به نیم تن می‌رسد، در یک مسابقه‌ی 10 دقیقه‌ای با یک‌دیگر می‌جنگند و با زدن گردن‌هایشان به یک‌دیگر، سعی در از بین بردن دیگری دارند.

خشونت این بازی باعث خشم فعالان حقوق حیوانات شده‌است. آن‌ها خواهان توقف برگزاری این بازی هستند، در‌خواستی که به‌نظر می‌رسد باید از آن حمایت کرد تا به حقوق حیوانات احترام گذاشته شود.

 دوئل شترها البته تنها بازی خشن محبوب در نوروز افغانستان نیست، بزکشی هم یکی دیگر از محبوب‌ترین بازی‌های خشن نوروزی است. در بازی بزکشی، شرکت‌کنندگان سوار بر اسب، برای گرفتن بز از دیگری تلاش می‌کنند.

باز‌تولید خشونت‌ در حیوانات برای تفریح و سرگرمی انسان، پیشینه‌ای دراز دارد و در طول تاریخ شکل‌های مختلفی به خود گرفته است، اما شاید در کم‌تر زمانی چنین مخالفت‌های گسترده‌ای با آن شده‌باشد. در هر حال به‌نظر می‌رسد که چنین بازی‌هایی را با توجه به مدرن شدن جوامع، دیگر نمی‌توان اشاعه داد و این خود اتفاق مثبتی است.

نمونه‌هایی از بازی‌های نوروزی در کشورهای پارسی‌زبان همسایه‌ی ایران، یعنی تاجیکستان و افغانستان را با هم مرور کردیم. در هفت‌سنگ بعدی باز هم به این بازی‌ها می‌پردازیم.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,