Saturday, 18 July 2015
19 September 2020
هفت‌سنگ

«این تخم محبوب»

2012 March 28

رضا حاجی‌حسینی/ رادیو کوچه

در سرزمین‌هایی که آمدن بهار، نوروز خوانده می‌شود و آن را جشن می‌گیرند، بازی‌هایی هم به همین مناسبت رواج دارند تا مایه‌ی شادی، سرگرمی و تفریح باشند. این بازی‌ها که گاه ریشه‌ی یک‌سان یا شباهت بسیار به یک‌دیگر دارند، پیش از این رواجی گسترده‌تر داشتند اما این روزها، مخصوصن در مناطق شهری اغلب از سکه افتاده‌اند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

علاقه‌مندان میراث فرهنگی و معنوی در نقاط مختلف ایران و  کشورهای همسایه، تلاش می‌کنند با یادآوری این بازی‌ها به شکل‌های گوناگون حقیقی و مجازی، برای حفظ آن‌ها چاره‌ای بیندیشند و علاوه بر این‌که نام و شیوه‌ی این بازی‌ها را در کتاب‌ها ثبت می‌کنند، فرصتی برای حضورشان در  فضای عمومی هم به وجود بیاورند.

نگاهی به مجموعه‌ی این تلاش‌ها، ما را با شمار بیش‌تری از بازی‌های نوروزی آشنا می‌کند و ممکن است بتواند زمینه‌ای شود برای علاقه‌مندی و کمک ما، به ماندگاری موثر‌تر میراث معنوی گذشتگان‌مان. البته یادمان نرود که نیازی به حفظ همه‌ی سنت‌های به‌جا مانده از گذشته نیست و اگر رسمی زیان‌آور است و باعث ضرر، لزومی ندارد که برای حفظ آن تلاش کنیم.

از میان آن‌ها که برای توجه به بازی‌های محلی نوروزی تلاش کرده‌اند، یکی «شیوا حریری» وبلاگ‌نویس ایرانی است. او درباره‌ی بازی‌های نوروزی بچه‌های مازندران که خودش هم یکی از آن‌هاست گفته است.1

«نه این‌که به ما نرسیده باشد. بازی با تخم‌مرغ رنگی را می‌گویم. اما زمان ما، آن‌قدر هله‌هوله بود که دیگر برای به‌دست آوردن یک تخم‌مرغ بیش‌تر، خیلی سروکله نزنیم. اما یک روزگاری مارغانه جنگی، بازی نوروزی بچه‌های مازندران بود. همان وقتی که تخم‌مرغ رنگی، عیدی‌ بزرگ‌ترها به بچه‌ها بود. بازی این‌طور بود: یک نفر تخم‌مرغ را توی مشتش می‌گرفت، طوری‌که یک سر آن از حلقه‌ی انگشت‌هایش بیرون باشد. یک نفر دیگر با سر تیز تخم‌مرغش، روی آن می‌زد. تخم‌مرغ هر‌کس می‌شکست، بازنده بود. گاهی بچه‌ها در این بازی مهارت زیادی پیدا می‌کردند و در روزهای عید کلی تخم‌مرغ جمع می‌کردند. آخر آن روزها، در غیبت چیپس و پفک و شکلات، خوراکی‌ها ارزش دیگری داشتند.

رسم خانه‌ی ما این است که در اولین صبحانه‌ی سال نو، تخم‌مرغ‌های رنگی هفت‌سین را می‌خوریم و گاهی هم قبلش مارغانه جنگی بازی می‌کنیم. شما هم اگر دوست دارید امسال هم‌راه ما در این بازی مازندرانی باشید.»

این تخم‌مرغ بازی، عجیب بازی محبوبی در اقصا نقاط ایران بوده است و شاید به همین دلیل است که خیلی‌ها دوست دارند آن را دوباره احیا ‌کنند. گویا این بازی در شاه‌رود نیز در ایام نوروز بسیار بازی می‌شده و گر‌چه در حال حاضر از رونق افتاده، ولی کم و بیش در شهر‌ها و روستا‌های استان سمنان بر‌گزار می‌‌شود.

از دیگر بازی‌هایی که در استان سمنان و در تعطیلات نوروزی رواج داشته است و ممکن است هنوز هم انجام بشود، می‌توان به «گردو بازی»، «خرجستنک»، «مات ماتو»، «کبدی»، «قوق چو»، «بتراش بتراش» و «شیر آجیر باش» اشاره کرد. البته چه‌گونگی انجام این بازی‌ها جایی منتشر نشده است، مبادا کسی یاد بگیرد و احتمالن باید سراغ‌شان را از خود مردم و به‌شکل شفاهی بگیرید.

جالب این‌که نوروز، برای مردم افغانستان هم مهم‌ترین جشن است و هر سال، با رسم و سنت‌های ویژه و با‌شکوهی از آن تجلیل می‌شود.

بر‌عکس ایران اما این جوانان افغان هستند که بازی‌ها و سرگرمی‌های ویژه و باستانی را پی‌گیری می‌کنند و انگار جوانان افغانی بیش از همتایان ایرانی‌شان با رسم‌ها و سنت‌ها‌ی به‌جا مانده از نیاکان‌‌شان مانوسند.

در جست‌و‌جو درباره‌ی این بازی‌ها به شبکه‌ی اطلاع‌رسانی افغانستان رسیدیم که بازی‌ها و سرگرمی‌های نوروز را یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های روزهای اول سال در افغانستان دانسته و به برخی از این بازی‌ها از جمله «کشتی»، «بادبادک‌ بازی» و … اشاره کرده است. جالب این‌که در میان این بازی‌ها، باز هم تخم‌مرغ رنگی از مهم‌ترین‌ها و محبوب‌ترین‌ها به شمار می‌رود.2

«کشتی پهلوانی» یکی از بازی‌های نوروزی افغان‌هاست که البته در سرتاسر ایران هم رواج دارد. این ورزش باستانی و پر‌طرفدار در افغانستان، در مناطق بیرون شهر و در حضور تماشاگران مشتاق برگزار می‌شود. کشتی‌گیران محلی در مکان‌هایی که پوششی از سبزه یا خاک نرم دارد، گرد‌هم می‌آیند و با حضور یک داور، دو کشتی‌گیر مسابقه می‌دهند.

بر اساس آداب و رسوم گذشته‌ی افغان‌ها، پهلوانان قبل از شروع مسابقه، ابتدا سال نو را به یک‌دیگر تبریک می‌گویند و سپس هم‌دیگر را در آغوش می‌کشند و بعد، مسابقه میان آنان آغاز می‌شود.

کسانی که رمان «بادبادک‌باز» نوشته‌ی «خالد حسینی»، نویسنده‌ی افغانی مقیم آمریکا را خوانده‌اند یا فیلمش را دیده‌اند، حتمن می‌دانند که یکی از بازی‌های مورد علاقه‌ی مردم افغانستان، به‌ویژه جوانان شهر کابل، «بادبادک‌‌بازی» (گدی‌پران) است. بازیی که در این اثر خالد حسینی، به خاطره‌ای تلخ تبدیل می‌شود. همین میان به شما توصیه می‌کنیم که در این روزهای باقی مانده از تعطیلات نوروزی، این رمان را بخوانید یا دست‌کم فیلم هالیوودی ساخته شده بر اساس آن را ببینید و به اوقات فراغت‌تان با این اثر شیرین، حال و هوای دیگری بدهید. در این اثر خواهید دید که در روزی خاص، آسمان کابل پر از بادبادک‌های رنگی می‌شود.

جوانان شهر کابل در روزهای نوروز نیز با حضور بر فراز تپه‌ها، برای بلند کردن بادبادک‌های خود تلاش می‌کنند. هرچند بادبادک‌بازی بیش‌تر در فصل بهار و روزهایی که باد می‌وزد، رونق می‌گیرد اما در روزهای غیر از جشن نوروز هم، جوانان، بادبادک‌های دست‌ساز خود را از بالای خانه‌های‌شان بلند می‌کنند.

جالب است بدانید که در مغازه‌های شهر کابل، بادبادک ‌در اندازه‌های مختلف و قیمت‌های گوناگون به فروش می‌رسد اما در گوشه‌ای از این شهر، بازار مخصوص ساخت و فروش بادبادک هم وجود دارد. این بازار در منطقه‌ی «شور بازار» کابل قرار دارد و حدود 200 مغازه را در خود جای داده است که بادبادک و نخ‌های دست‌ساز می‌فروشند. اهمیت مهارت در بادبادک‌‌سازی و بادبادک‌بازی در افغانستان و به‌خصوص در کابل از همین‌جا معلوم می‌شود.

بازی‌های دیگری چون «نیزه‌بازی»، «خروس جنگی»، «کبک جنگی» و «گردو بازی»، از سرگرمی‌های دیگر مردم افغانستان در جشن نوروز هستند.

بر اساس گزارش‌ها، با وجود آن‌که در زمان حاکمیت طالبان در افغانستان، تجلیل از نوروز ممنوع شده بود اما مردم این کشور مخفیانه در خانه‌های خود این روز را جشن می‌گرفتند.

سنت گرامی‌داشت سال نو گر‌چه با وجود همه‌ی کج‌فهمی‌ها و کج‌اندیشی‌ها درباره‌ی آن، تا به‌حال با انجام همین بازی‌ها حفظ شده اما به‌نظر می‌رسد روند مدرن شدن جوامع، در حال ایجاد تغییر در آن است. حال باید دید که با این روند،‌ در آینده چه بر سر بازی‌های نوروزی به‌جا مانده تا امروز خواهد آمد… آیا آیندگان هم این بازی‌ها را خواهند دید یا تنها نامی از آن‌ها خواهند شنید؟

1-      بازی نوروزی ما بچه‌های مازندران http://www.hamshahrionline.ir/news-163677.aspx

2-      بازی‌های سنتی نوروز در افغانستان http://www.afghanpaper.com/nbody.php?id=33976

 

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,