Saturday, 18 July 2015
29 September 2020
زن ایرانی

«روشنک نوع دوست، تلاشگر راه آموزش زنان»

2012 March 20

سایه کوثری/ رادیو کوچه

روشنک نوع‌دوست، فعال اجتماعی و روزنامه‌نگار در یکی از روزهای سال 1277 در خانواده‌ای تحصیل‌کرده در شهر رشت به دنیا آمد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

پدرش پزشک بود و نخستین درس‌ها را خود به او آموخت، سپس روشنک تحت آموزش زبآن‌های فرانسه و عربی قرار گرفت و از آن‌جا که  به سواد‌آموزی زنان توجه زیادی داشت و عقب‌افتادگی آن‌ها را از نادانی و بی‌سوادی می‌دانست، مدرسه سه کلاسه‌ای را برای آن‌ها در شهر رشت تاسیس کرد.

روشنک نوع‌دوست به عنوان زنی مشروطه‌خواه انجمن «پیک سعادت نسوان» را تاسیس کرد که در آن  گروهی از زنان روشن‌فکر چون جمیله صدیقی، سکینه شبرنگ و اورانوس پاریاب حضور داشتند.

ماه‌نامه پیک سعادت نسوان که امتیاز آن علمی و تربیتی و ادبی بود و بخشی از آن به زنان اختصاص داده شده بود، با گزارش‌های جالب و مقالات آتشین خود تاثیر زیادی بر زنان روشن‌فکر گیلان گذاشت، به ویژه که روشنک نوع دوست در کنار انجمن و نشریه‌اش کلاس‌هایی را هم برای سوادآموزی زنان بزرگ‌سال دایر کرده و کتاب‌خانه  انجمن هم به کتاب‌خوانی زن‌ها کمک چشم‌گیری کرد.

«پیک سعادت نسوان» برای اولین بار در ایران در سال ١٣٠١ ، روز ٨ مارس را به عنوان روز جهانی زنان در انزلی جشن گرفت. هرچند اعضای انجمن پیک سعادت نسوان و برگزار کنندگان روز جهانی زن، به زندان افتادند اما تاثیر این برنامه چندی بعد از انزلی به تهران کشیده شد، چنان‌که در سال ١٣٠۶ سازمان بیداری زنان نمایشنامه‌ «دختر قربانی» را به مناسبت این روز اجرا کرد.

 به جرات می‌توان روشنک نوع دوست را یکی از نخستین پایه‌گذاران سوادآموزی و آموزش و پرورش زنان  گیلان و یکی از کارآترین مبارزان حقوق زنان ایران دانست.

پیک سعادت نسوان تا حدود سال 1314  فعالیت مى‌کرد، اما در این سال‌ها با بالا رفتن قدرت حکومت  و سرکوب نیروهاى مخالف به ویژه نیروهاى چپ این جمعیت از هم پاشید، اما بنیان برگزارى روز جهانى زن در ایران به جاى ماند.

گیلانی‌ها روشنک نوع‌دوست را  با مجله پیک سعادت و مدرسه دخترانه سعادت نسوان می‌شناسند.   روشنک نوع‌دوست در شماره اول نشریه‌اش، هدف از انتشار پیک سعادت نسوان را این‌گونه بیان میکند: «در این هنگام که پرده‌های سیاه‌بختی و هزارگونه عوامل تیره‌روزی سد بزرگی در مقابل ترقیات نسوان گردیده، در این زمان که اصول اجتماعی تمام ملل خاموش و عقب‌مانده اصلاح و سر و صورت نوین به خود می‌گیرد و بالاخره در وقتی که ایران هم از خواب غفلت طولانی خود برخواسته، با این اوضاع اسفناک و رقت‌آور حیاتی و معارف، نسوان ایران ما هم به نوبه خویش سکوت را بیش از این جایز ندانسته خامه ناتوان به دست گرفتیم که تا حد امکان عوامل و وسایل سیه‌روزی را نشان داده، اصلاحات اساسی آن‌ها را خواستار شویم .»

پیک سعادت نسوان نیز همانند دیگر نشریاتی که در آن دوران از سوی زنان منتشر می‌شد مبارزه با کلیشه‌های سنتی مردان و زنان و احیای هویت زنانه را در دستور کار خود قرار داده بود و با مقالاتی چون علت تیره روزی زن در جامعه، سهم مادرها در ترقی و تجدد ایران، تشریح اوضاع زنان در افغانستان، عاقبت صیغه  و… تلاش میکرد تا قوانین و سنت‌هایی را که عموما بر چارچوب مردانه متکی بودند به چالش بکشد.

جمعیت پیک سعادت نسوان هم‌چنین اولین گروهی بود که هشت مارس را در سال 1300، 11 سال پس از پیش‌نهاد کلرازتکین برای نام‌گذاری این روز به روز جهانی زن، در ایران برگزار کرد، تا اعلام کنند: «ما هم امروز جمع شده‌ایم تا برای نخستین بار درایران ندای حق‌طلبانه زنان ایران را در این روز به گوش جهانیان برسانیم.»

عهده‌دار شدن مسوولیت یک نشریه آن هم در 80 سال قبل چندان راحت نبود. چنان‌که روشنک در شماره دوم آن می‌نویسد: «بر اثر عادت بی‌منطقی در جامعه برای زن، رفتن در چاپ‌خانه و آن‌جام دادن عمل سهل غلط‌گیری عیب است. زیرا یاد گرفته‌اند زن را فقط و فقط مستوره بدانند و پرده‌نشین بخوانند و علت این  نواقص بی‌‌شمار یک چیز است: ما زن هستیم و بدتر از همه ایرانی و آنان عادت کرده‌اند که ما را ضعیفه و بیچاره و سر و دست شکسته و بی دست و پا بنامند.»

این نشریه که از فروردین ماه 1306 تا شهریورماه 1307 به صورت دو ماه‌نامه منتشر می‌شد، پس از آن به دلایل نامعلومی از انتشار بازماند.

اما روشنک فعالیت‌های خود را درقالبی دیگر ادامه داد و با تاسیس کتاب‌خانه‌های به نام پیک سعادت در سال 1309 گام دیگری در آگاه سازی زنان برداشت.

او علاوه بر تاسیس مدرسه و کتاب‌خانه و راه‌اندازی نشریه، از اجرای تاترهای زنانه نیز برای آن‌چه خودش مبارزه اجتماعی و قدم‌های سریع در راه تعالی و نجات و تثبیت حقوق مدنی زنان می‌نامید، بهره می‌برد و با تشکیل مجمع فرهنگی و هنری پیک سعادت نسوان، نخستین تاتر زنان در گیلان را در 25 اسفند 1302 با نام «دختر قربانی» که دقیقن گزارش زندگی زنان آن دوران بود، در تماشاخانه اولوش بیک به روی پرده برد.

این گروه در کنار اجرای تاترهایی که به مشکلات آن روز زندگی زنان می‌پرداخت، به تبعیت از تاترهای آن زمان در تهران، بخشی از آثارمولیر را نیز برای زنان اجرا می‌کرد و درآمدهای حاصل از آن صرف مدرسه سعادت نسوان و نشریه پیک سعادت نسوان می‌شد.

در آن زمان رشت دومین شهری بود که پس از تهران، تاتر را از انحصار مردان خارج کرده بود، اما عمر این مجمع فرهنگی و هنری چندان نپایید و به بهانه مخالف بودن با سیاست‌های روز، از سوی حکومت برای همیشه تعطیل شد.

جمعیت پیک سعادت نسوان هم‌چنین اولین گروهی بود که هشت مارس را در سال 1300، 11 سال پس از پیش‌نهاد کلرازتکین برای نام‌گذاری این روز به روز جهانی زن، در ایران برگزار کرد، تا اعلام کنند: «ما هم امروز جمع شده‌ایم تا برای نخستین بار درایران ندای حق‌طلبانه زنان ایران را در این روز به گوش جهانیان برسانیم.»

این مراسم البته به زندان افتادن موسسان جمعیت پیک سعادت نسوان از جمله روشنک نوع‌دوست و شوکت روستا را از سوی حکومت رضاخان در پی داشت.

تنها اطلاع موثقی که از ادامه زندگی و فعالیت‌های این زن روشن‌فکر و پیش‌روی ایرانی به جای مانده این است که او تا سال 1320 کاملن تحت نظر شهربانی بود و با وجود توقف انتشار روزنامه و اجرای تاتر، توانست مدرسه دخترانه سعادت نسوان را حفظ کند.

روشنک نوع‌دوست روزنامه‌نگار و از پیش‌گامان جنبش زنان در ایران بوده است. او از موسسان جمعیت پیک سعادت نسوان در رشت و صاحب امتیاز نشریه پیک سعادت نسوان بود.

از سال‌های پایانی زندگی روشنک نوع ‌دوست چیز زیادی نمی‌دانیم. او در سال 1336 از دنیا رفته است.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,