Saturday, 18 July 2015
28 September 2020
پانوراما

«گروه‌های اجتماعی موثر در انقلاب مشروطه»

2012 March 23

 پیمان عابدی/ رادیو کوچه

در سال‌های منتهی به انقلاب مشروطه، بازرگانان که منافع شغلی‌شان در نتیجه سیاست‌های اقتصادی دولت مورد تهدید واقع شده بود، روحیه محافظه‌کارانه‌ خود را از دست داده بودند و اتحادیه صنفی قوی‌ای را به‌وجود آوردند که موجب منزلت اجتماعی و اهمیت اقتصادی آن‌ها شد. آن‌ها از ورشکستگی دولت ناراضی و از امنیت مالکیت طرف‌داری می‌کردند و بسیاری نیز با سیاست اعطای مزایای تعرفه‌ای برای سرمایه‌داران خارجی و بانک‌های بی‌گانه مخالفت داشتند. از طرفی ارتباط قشر بازرگان با دولت‌های خارجی و آشنایی با تمدن جدید موجب افکار نوینی در بین آ‌‌ن‌ها  و انتقال آن به سایر بخش‌های جامعه می شد. به این ترتیب آن‌ها قشری موثر در شکل‌گیری و تداوم انقلاب مشروطه بودند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

قشر بازرگانان با توجه به هم‌دلی با این طرف یا آن طرف مبارزه، به دو دسته موافق و مخالف مشروطه قابل تفکیک می‌باشند:

 سرمایه ‌داران و یا تجار وابسته که از دوران محمد‌شاه در ایران شکل گرفته و از قدرت اقتصادی رو به افزایش برخوردار بودند. این دسته از بازرگانان و آنان که به سرمایه‌داری خارجی وابسته بودند به نظر می‌رسد از همان اوایل به شدت به مخالفت با مشروطیت برخاستند.

جنبش کارگری در ایران با ظهور انقلاب مشروطیت پدید آمد و با افول آن از میان رفت. کارگران از نظر تعداد محدود بودند اما حمایت گسترده‌ای از انقلاب داشتند و به علت همین محدویت نتوانستند همانند پیشه‌وران و بازرگانان نقش قاطعی ایفا کنند.

گروه دیگری از بازرگان نیز بودند که نقش مهمی در روند انقلاب مشروطیت ایفا کردند و در جریان تحصن‌ها و نیز در مجلس اول حضورشان بیش از سایر طبقات و گروه‌ها بود. متحصنین در باغ سفارت انگلیس و انجمن‌های مخفی، مورد حمایت مالی این گروه قرار داشتند. علاوه بر این بازرگانانی که در داخل بودند، عده‌ای از بازرگانان تبریزی مقیم خارج به ویژه «استانبول» بودند که آن‌ها نیز از پشتی‌بانان نهضت مشروطیت به شمار می‌رفتند. توسط عده‌ای از همین بازرگانان روزنامه «حبل‌المتین» خریداری می‌شد و برای علمای نجف فرستاده می‌شد. اما پای‌گاه اقتصادی بازرگانان به عنوان نخبگان ثروت‌مند، سرانجام باعث شد تا از انقلاب احساس خطر کنند و تغییر موضع دهند که در این میان، بازرگانان میان حال به احتمال مدت طولانی‌تری از انقلاب حمایت کردند. هرچند بعضی از آن‌ها به پیروی از روحانیت به انقلاب پیوسته بودند و عده‌ای نیز به خاطر بی‌ثباتی سیاسی و اقتصادی حاصل از انقلاب از آن کناره گرفتند و سرانجام بخش اعظم بازرگانان حمایت خود را از انقلاب پس گرفتند.

هم‌چنین پیشه‌وران و اصناف که شامل: صنعت‌گران و وردست‌ها و شاگردان و دکان داران خرده پا و طبقه کارگران شهری در حال پیدایش بودند، پشتوانه توده‌ای انقلاب مشروطه تلقی شده‌اند و آن‌ها از تحصن بزرگ سال 1285 هجری خورشیدی در تهران تا مقاومت در برابر روس‌ها در تبریز در1290 هجری خورشیدی، همه‌جا پیش‌گام انقلاب بوده‌اند. در مجلس اول 32 کرسی به 105 صنف و ده کرسی به بازرگانان اختصاص داشت. اما در مجلس دوم تعداد کرسی‌های اصناف کاهش یافت و همین امر موجب شد که از تندروی‌های مجلس دوم کاسته شود. در سرکوب مردم تبریز در سال 1290 هجری خورشیدی 18 نفر از 30 نفر تبریزی اعدام شده، صنعت‌گر و مغازه‌دار بودند و این‌ها در نهایت در نتیجه ایتلاف روسای ایلات و سایر عناصر نخبه که در آخرین مراحل انقلاب به صحنه آمدند کنار گذاشته شدند.

در خصوص کارگران هم می‌توان گفت با روند گرایش فزاینده به شهرنشینی در آغاز قرن بیستم در ایران، سیر مهاجرت دهقانان به صورت یک جریان دایم و شتاب‌گیرنده به تهران و سایر شهرهای بزرگ ادامه یافت. این مهاجرین تحت عنوان کارگر قلم‌داد می‌شدند که اغلب آن‌ها شغل‌های موقت و غیر تخصصی داشتند. این دسته کارگران تنها به هنگام کمبود نان و بحران ناشی از آن به سمت فعالیت سیاسی کشیده شدند و چون این نوع بحران‌ها در هر دو رژیم استبدادی و مشروطیت روی داده است، می‌توان گفت کارگران غیر ماهر در این بحران‌ها، نسبت به استبداد یا مشروطه جهت‌گیری خاص سیاسی نداشته‌اند.

جنبش کارگری در ایران با ظهور انقلاب مشروطیت پدید آمد و با افول آن از میان رفت. کارگران از نظر تعداد محدود بودند اما حمایت گسترده‌ای از انقلاب داشتند و به علت همین محدویت نتوانستند همانند پیشه‌وران و بازرگانان نقش قاطعی ایفا کنند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , ,