Saturday, 18 July 2015
20 September 2020
کوچه سلامتی

«بیماری‌های کبدی»

2012 March 23

دکترآویده مطمئن فر / رادیو کوچه

avideh@koochehmail.com

 بیماری کبدی اصطلاح گسترده‌ای است که تمام موارد احتمالی که کبد قادر به انجام عمل کردهای تعیین شده خود نباشد را پوشش می‌دهد. معمولن زمانی از بیماری کبدی صحبت می‌کنیم که بیش از ۷۵ درصد یا سه چهارم از بافت کبد تحت تاثیر کاهش عمل کرد درست کبد قرار گیرد. بیماری کبدی به هر اختلالی که مانع عمل کرد درست کبد شود گفته می‌شود. کبد مسوول بسیاری از عمل کردهای ‌حیاتی در بدن است و اگر کبد بیمار یا مجروح شود، از دست دادن آن توابع می‌تواند خسارت قابل توجهی به بدن وارد کند.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

 کبد، بزرگترین ارگان جامد بدن است و هم چنین یک غده نیز در نظر گرفته می‌شود چرا که در میان بسیاری از توابع خود، صفرا را می‌سازد و ترشح می‌کند. کبد در قسمت راست شکم، زیر دیافراگم واقع شده و توسط قفسه سینه حفاظت می‌شود. کبد دارای دو لوب اصلی است که از لوبول های کوچک‌تر تشکیل شده است. سلول‌های کبد از دو منبع مختلف با خون تغدیه می‌شوند. شریان کبدی حامل خون غنی از اکسیژن است که از قلب پمپ می‌شود، در حالی که سیاه رگ پورتال مواد غذایی را از روده و طحال تامین می‌کند. به طور معمول، خون از بدن به قلب توسط سیاه رگ‌ها بازگشت می‌کند، اما سیاه رگ پورتال اجازه می‌دهد تا مواد شیمیایی از دستگاه گوارش به کبد، برای «سم زدایی» و فیلترینگ قبل از ورود به گردش خون عمومی، وارد شود. مواد شیمیایی و پروتیین‌هایی که سلول‌های کبد برای تولید پروتیین‌ها، کلسترول، و گلیکوژن مورد نیاز برای فعالیت‌های طبیعی بدن لازم دارند، نیز توسط سیاه رگ پورتال ارایه می‌شوند‌.

 کبد، به عنوان بخشی از عمل کرد خود، صفرا، مایعی که حاوی موادی مانند آب، مواد شیمیایی، و اسیدهای صفراوی که از کلسترول ذخیره شده در کبد ساخته شده است را می‌سازد. صفرا در کیسه صفرا ذخیره می‌شود و وقتی غذا وارد اولین قسمت روده کوچک می‌شود، صفرا به آن ترشح شده و به هضم غذا کمک می‌کند.

 کبد تنها ارگان بدن است که به راحتی می‌تواند سلول‌های آسیب دیده را جای گزین کند، اما اگر تعداد زیادی از سلول‌ها از دست برود، کبد ممکن است قادر به برآوردن نیازهای بدن نباشد. کبد می‌تواند مانند یک کارخانه در نظر گرفته شود که توابع آن عبارتند از تولید صفرا که در هضم غذا، مخصوصن چربی‌ها دخیل است، تبدیل قند اضافی در بدن به گلیکوژن که در سلول‌های کبد ذخیره شده، و سپس در زمان نیاز به گلوکز تبدیل خواهد شد، تولید فاکتورهای انعقاد خون، تولید اسیدهای آمینه،  پردازش و ذخیره سازی آهن لازم برای تولید گلوبول‌های قرمز، ساخت کلسترول و سایر مواد شیمیایی مورد نیاز برای حمل و نقل چربی ها، تبدیل مواد زاید از سوخت و ساز بدن به اوره که در ادرار دفع می‌شود و تبدیل داروها به ماده فعال آن‌ها در بدن.

علل بیماری‌های کبدی می‌تواند بسیار متفاوت باشد. سلول‌ها می‌توانند مانند هپاتیت ملتهب شوند، جریان صفرا می‌تواند مسدود شود، کلسترول و تری گلیسیرید می‌تواند تجمع یابد و یا جریان خون به کبد به خطر بیافتد. هم چنین، بافت کبد می‌تواند توسط مواد شیمیایی و مواد معدنی آسیب ببیند و یا سلول‌های غیرطبیعی در بافت کبد نفوذ یابد.

 سو استفاده از الکل، شایع‌ترین علت بیماری کبدی در کشورهای صنعتی است. الکل به طور مستقیم برای سلول‌های‌ کبدی سمی است و می‌تواند باعث التهاب کبد، یا همان هپاتیت الکلی شود. با مصرف مزمن الکل، تجمع چربی یااستئاتوز در سلول‌های کبدی باعث تخریب سلول‌ها می‌شود.

 سیروز مرحله پایانی بیماری کبد است. زخم شدن کبد و از دست دادن عمل کرد سلول‌های کبدی باعث از کار افتادن کامل کبد می‌شود. سلول‌های کبد ممکن است به طور موقت یا به طور دایم با قرار گرفتن در معرض داروها و یا مواد مخدر ملتهب شوند. برخی از داروها یا مواد مخدر ممکن است با مصرف بیش از حد باعث آسیب کبد شوند در حالی که ‌برخی دیگر ممکن است حتی زمانی که در دوز مناسب تجویز شده‌اند به کبد آسیب برسانند. مصرف مقادیر بیش از حد استامینوفن یعنی تیلنول، و پانادل می‌تواند باعث نارسایی دایمی کبد شوند.

 سلول‌های کبد ممکن است به طور موقت یا به طور دایم با قرار گرفتن در معرض داروها و یا مواد مخدر ملتهب شوند. برخی از داروها یا مواد مخدر ممکن است با مصرف بیش از حد باعث آسیب کبد شوند در حالی که  برخی دیگر ممکن است حتی زمانی که در دوز مناسب تجویز شده‌اند به کبد آسیب برسانند.

 داروهای استاتین که معمولن برای کنترل سطح بالای کلسترول تجویز می‌شوند، حتی زمانی که در دوز مناسب تجویز می‌شوند، باعث التهاب کبد می‌شوند و می‌تواند با اندازه گیری آنزیم های کبدی تشخیص داده شود. قطع این دارو‌ها  معمولن باعث بازگشت عمل کرد کبد به حالت عادی می‌شود. نیاسین یکی دیگر از داروهای مورد استفاده برای کنترل سطح بالای کلسترول است، اما التهاب کبد با این دارو مربوط به دوز آن است. به طور مشابه، بیماران با بیماری کبد زمینه‌ای ممکن است در معرض خطر بالاتری از بیماری کبدی مرتبط به استفاده داروهایی مانند نیاسین باشند.

 داروهای دیگری که ممکن است باعث التهاب کبد شوند، متعدد هستند ولی بیشتر آن‌ها زمانی که دارو متوقف شود، التهاب کبد نیز حل و فصل خواهد شد. آنتی بیوتیک‌هایی مانند نیتروفورانتوئین، آموکسی‌سیلین و اسید کلوولانیک.‌ داروی مورد استفاده برای درمان اختلالات خود ایمنی و سرطان نیز، عوارض جانبی زیادی از جمله التهاب کبد دارد که می‌تواند باعث بروز سیروز شود. بعضی از قارچ‌ها نیز برای کبد سمی هستند و خوردن قارچ ناشناس که در جنگل جمع آوری شده باشد، می‌تواند گاهی حتا کشنده باشد. برخی از داروهای گیاهی و مقدار بیش از حد ویتامین‌ها نیز می‌تواند باعث هپاتیت، سیروز و نارسایی کبد شود. به عنوان مثال، ‌ویتامین آ، کاوا کاوا، ماهوانگ، و کامفر.

انواع مختلف اختلالات کبدی عبارتند از هپاتیت، سیروز کبد، تومورهای کبدی، و آبسه کبدی، اگر بخواهیم فقط چندی از آن‌ها را نام ببریم ولی دو نوع از رایج ترین اشکال هپاتیت و سیروز هستند. اگر چه انواع مختلف هپاتیت نشانه‌های مشابه دارند، هپاتیت A شایع‌ترین و مسری‌ترین است و به راحتی از فردی به فرد دیگر مانند بسیاری از ویروس‌های دیگر گسترش می‌یابد. هپاتیت A میلیون‌ها نفر در سراسر جهان را دربر می‌گیرد و مسوول بیش از دو میلیون مرگ در سال است. هپاتیت B از طریق قرار گرفتن در معرض خون آلوده، و دیگر مایعات بدن گسترش می‌یابد. حدود ۱۵ درصد از افراد مبتلا به هپاتیت C قبل از اینکه آزمایش خون گسترده آغاز شود در معرض محصولات خونی آلوده قرار داشته‌اند. هپاتیت D منحصر به فرد است زیرا تنها کسی می‌تواند به آن مبتلا شود که به هپاتیت B مبتلا بوده باشد.

 نوع دیگر اختلال کبدی، سیروز است. این بیماری یک علت عمده مرگ و میر در مردان ۲۵ تا ۶۴ سال است. این بیماری دو برابر در مردان نسبت به زنان و در میان مصرف کنندگان سنگین الکل رایج است.

 هپاتیت A به طور عمده از طریق غذا و آب آلوده گسترش می‌یابد. هپاتیت B از طریق اسپرم، خون، ترشحات واژن و از مادر به نوزاد منتقل می‌شود. هپاتیت B معمولن از طریق رابطه جنسی حفاظت نشده و به اشتراک گذاری سوزن آلوده به بدن از جمله سوزن‌هایی که برای تاتو، طب سوزنی و سوراخ کردن گوش استفاده می‌شود منتقل می‌شود. هپاتیت C از طریق تماس مستقیم خون آلوده به خون گسترش می‌یابد. هپاتیت D نیز توسط سوزن آلوده و انتقال خون منتقل می‌شود.

 بهبود غربال‌گری خون اهدایی تا حد زیادی خطر ابتلا به هپاتیت B یا C از طریق انتقال خون را کاهش داده است. هپاتیت B و C می‌تواند حتا از طریق به اشتراک گذاشتن ریش تراش، مسواک، و ناخن گیر انتشار یابد.

 علت عمده سیروز، عفونت مزمن با ویروس هپاتیت C است. در دراز مدت، مصرف بیش از حد الکل، عفونت مزمن با ویروس هپاتیت B، اختلالات به ارث برده شده از سوخت و ساز مس و آهن در بدن، واکنش شدید به داروهای خاص، کبد چرب ناشی از چاقی، عفونت های ناشی از باکتری ها و انگل‌ها معمولن در مناطق استوایی، حملات مکرر نارسایی قلبی همراه با کبد محتقن و انسداد مجرای صفراوی از علل دیگر سیروز به شمار می‌روند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,