Saturday, 18 July 2015
28 September 2020
دایره‌ی شکسته

«چشم‌انداز سه در چهار»

2012 April 14

مهشب تاجیک /رادیو کوچه

مجموعه‌ای به نام شهر به‌مثابه مکان زیست جمعی انسان امروز، بستر زندگی او را شکل می‌بخشد. زندگی شهری امروز، تضمین‌کننده‌ی روابطی چندگانه و بعددار است که ساکنان یک شهر را در ارتباط با پارامترهای این مجموعه قرار می‌دهد. شهرنشینی برای شهرنشینان، یک هویت اجتماعی سوای هویت فردی‌شان به‌وجود می‌آورد، اما اینک شهرنشینی وارد مرحله‌ی بحران شده است. انسان‌های مدرن در باورهای خود هیچ‌گونه یگانگی و هم‌سویی در فرهنگ خود ندارند و ساختار زندگی شهری به‌خصوص در کشورهای جهان سوم، افراد را دچار ابهام و سرگردانی کرده است و تاثیراتی بر روی زندگی آنان گذاشته است که بارزترین آن‌ها ابهام در نوع زیست فردی است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

در کشور ما تحولات گسترده‌ای در دهه‌‌های چهل و پنجاه خورشیدی صورت گرفت، ولی ساختارهای فرهنگی، اجتماعی قبل به قوت خود باقی ماندند. از دهه‌ی شصت به بعد، با پشت سرگذاشتن انقلاب و شروع جنگ، شهرنشینی به‌صورت لجام‌گسیخته و شتابناک رشد پیدا کرد و دورانی پرآشوب و بی‌برنامه را به‌وجود آورد که سیل مهاجرت‌ها به‌سمت شهرها آغاز شد و بخش مهمی از جمعیت کشور که به فعالیت‌های اقتصادی بدنه‌ای مشغول بودند برای امرار معاش و زندگی نیم‌بند، وارد شهرها شدند. با افزایش قیمت‌ها و تغییر سطح زندگی و عدم توانایی مهاجران و شتاب روزافزونی که مهاجرت به شهر گرفته بود، زندگی‌های حاشیه‌نشینی را بنا نهاده شدند. سیاست‌های اقتصادی ناقص و معلول، این فاصله‌ها را در زندگی شهری بیش‌تر و بیش‌تر کردند.

با این روند زندگی شهری و افزایش جمعیت ساختمان‌های بی‌قواره،‌ سربه‌فلک کشیدند و با این سیستم جدید، فعالیت‌های اجتماعی و هم‌چنین روابط و حتا هویت اجتماعی افراد وارد فاز جدیدی شد که بسیاری از کنش‌ها را معطوف به خود کرد. با این‌که با این شکل از زندگی، امکان‌های نویی به‌وجود آمد ولیکن بسیاری از امکان‌ها از دست رفتند. شاید ساده‌ترین شکل این مساله عدم بروز خلاقیت‌ها بود. فردیت قدرت یافت و بسیاری از خلاقیت‌ها که مستلزم نیروهای جمعی بودند و ماهیت آن‌ها مبتنی ‌بر  هم‌بستگی‌های فردی در جمع بود با تاکید بر فردیت‌ها از بین رفتند.

شکل‌گیری زندگی شهری و به‌دنبال آن، تعریف هویت شهری و هم‌چنین تداوم آن به معنای حفظ کلیت ساختاری یک شهر در تقابل با هویت‌های فردی است. ناخواسته در زندگی‌های شهری سنت‌ها‌ در تضاد با بسیاری از نوگرایی‌ها قرار می‌گیرند. هویت فردی در تقابل با زندگی شهری به معنای لزوم چندین‌باره‌ی بازتولید خاطره‌های از دست رفته است. زندگی شهری در ذات خود بسیاری از خاطره‌های جمعی را که از هویت‌های فردی هم تشکیل شده‌اند از بین خواهد برد. یک طاق‌نما یا یک در قدیمی مانند دلالت‌گری است که خاطره‌های جمعی نابودشده در کلان‌شهرها را به رخ می‌کشد.

تعامل، سازماندهی، روابط ساختاری و روابط دو طرفه‌ی پدیده‌ها در سطوحی از زندگی شهری، باعث بروز شکل‌های جدید در حال تکوین می‌شود. این سطوح از سطح زیستی به سطح روانی و در نهایت به سطح اجتماعی می‌رسد. بر اساس سطح زندگی شهری هویت فردی، تعامل، سازماندهی روابط ساختاری کم‌کم تبدیل به روابط اجتماعی می‌شوند که این روابط، روابط فردی و هویت‌های فردی را در خود پررنگ می‌کند. از این رو شهرنشینی حالت یک بیان اجتماعی را به خود می‌گیرد که در شهرهایی که با بحران شهرنشینی روبه‌رو هستند، این بیان خالی از هویت‌های واقعی خود است و مانند تکه‌های پازل می‌شود که هرکدام به اشتباه در جای خود قرار گرفته‌اند.

در زندگی‌های شهری امروز قابلیت‌های انعطاف‌پذیری کم‌رنگ شده‌اند و شالوده‌ی شهرها این قابلیت را از دست داده است. مفهوم پویایی در زندگی‌های شهری با شتاب‌های بی‌دلیل و نابه‌جا پرشده است و به عبارتی این بحران زندگی شهری را دچار یک استیصال نموده است و چهره‌ی بسیاری از شهرها را مخدوش کرده است. امکانات جدید امروزی که متشکل از نور و صدای فراوان هستند به نسبت خلاقیت‌های این عرصه را محدود کرده است و نابهنجاری‌های ناپیدایی به‌وجود آورده است که تاثیر خلق فضاهای تصنعی هستند. زندگی شهری هم‌چنین در ذات خود شکل بسیاری از روابط را نیز تغییر می‌دهد. با همه‌ی امکاناتی که امروز در یک زندگی شهری نسبت به گذشته هست ولی بسیاری از رویاهای افراد برای داشتن رویاهای خود و حریم خصوصی‌شان مورد تهاجم قرار گرفته است. با وجود انبوه‌سازی‌های بی‌شمار افراد در خانه و محل کار خود به یک‌دیگر بسیار نزدیک هستند و حریمی برای تنهایی افراد کم‌تر وجود دارد. این شکل از برخوردها، روابط اجتماعی را نیز تغییر می‌دهد و شکل تازه‌ای از روابط را تعریف می‌کند که بسیاری از نیازهای واقعی افراد را پاسخ‌گو نیست و نابهنجاری‌های شخصیتی پدید می‌آورد. با تمام خواص زندگی شهری ضرورت حفظ عناصر خاصی در طراحی‌های شهری باعث حفظ و تداوم هویت و ماندن خاطره‌های جمعی می‌شود که با این‌که شاید به نظر مهم و حیاتی نیاید ولی سرخوشی‌هایی را درزیست انسان به‌وجود می‌آورد که شکل زندگی را تحمل‌پذیرتر می‌کند.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , , , ,