Saturday, 18 July 2015
22 September 2020
دایره‌ی شکسته

«عبور از مازها»

2012 April 21

مهشب تاجیک / رادیو کوچه

نشانه‌ها و قراردادهای ضمنی بر زندگی روزمره‌ی ما سیطره‌ی انکارناپذیری دارند. نشانه‌ها آن‌قدر فراگیر شده‌اند که از سویی به سمت تولید مولفه‌های یک زبان پیش می‌روند و از سوی دیگر گاهی دلایل ابتدایی خود را برای بوجود آمدن از دست می‌دهند و به سویه‌های دیگر متمایل می‌شوند و تغییر شکل می‌‌دهند و هم‌چنین گاهی آن‌قدر با پرکاربرد و در چشم‌رس هستند که از حوزه‌ی نشانه‌ها و سمبل‌ها به سوی دال‌های قراردادی حرکت می‌کنند. شاید با آوردن نمونه‌هایی از این نشانه‌گذاری‌ها شگفتی شما دو چندان شود وقتی‌ که پس از شنیدن تاریخچه‌ی شگفت‌انگیز هر کدام، دریابید که هر نشانه‌ای با وجود تاثیر غیرقابل انکارش بر زیست فردی و جمعی ما آن‌قدر فراگیر و روزمره شده است که به چشم نمی‌آید و در چشم‌انداز ما حل شده است.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

 

فایل را از این جا دانلود کنید

ورود به دنیای نشانه‌ها و بررسی کارکرد آن‌ها و هم‌چنین سفر در زمان برای یافتن سرچشمه و چیستی هرکدامشان نشاط‌آور و هیجان‌انگیز است. تصور کنید برای پیدا کردن منشا این رویه که وقتی به هم می‌رسیم، دست راست خود را به طرف فرد مقابل دراز می‌کنیم تا با او دست بدهیم سفری را در تاریخ آغاز کنیم و در نهایت چیزی را بیابیم که با تصورات ما از دلیل این موضوع بسیار دور باشد. شاید هیچ‌کدام از ما تصور نکنیم که نفس دست دادن تنها در آغاز به این دلیل بوده است که طرف مقابل خود را از نداشتن اسلحه مطمئن کنیم. مثال‌های دیگری هم از این دست وجود دارد که پی‌گیری آن‌ها از یک‌سو و رسیدن به ریشه و خاست‌گاه آن از سوی دیگر هر کدام به نوعی لذت کشف و بازیابی را در پی دارد، ولی آن‌چه ما را بیش از همه‌ی این‌ها شگفت‌زده می‌کند این است که بسیاری از ظرافت‌های رفتاری ما به خصوص در زندگی روزمره پشتوانه‌ای چنان عظیم دارند که شاید حدسش را هم نزنیم. این پشتوانه‌ها گاهی منشا فیزیولوژیک دارند و گاهی هم صرفن از تاریخ برخاسته و گاهی از مناسبات اجتماعی که در گذشته مرسوم بوده است به جای مانده‌اند، گاهی هم فرهنگی هستند. به این فهرست تقسیم‌بندی‌های دیگری را هم می‌توان اضافه کرد و یا هر تقسیم‌بندی را به دسته‌های کوچک‌تر بخش کرد.

این‌که گروهی از نشانه‌گذاری‌ها به ما در تبیین زبان و رفتار خود برای دیگری یاری می‌رساند یک مسئله است ولی مساله‌ی مهم‌تر این است که ما چگونه با نشانگان زیستی خود برخورد می‌کنیم. آیا ما زندگی خود را در دست گرفته‌ایم و هر نشانه‌ را در جایگاه خود به کار می‌بریم و یا نشانه‌ها زندگی ما را در کنترل خود دارند؟ واقعیت این است که آنچه در حال حاضر به چشم می‌آید سیطره‌ی گروه عظیمی از نشانه‌ها بر زندگی هر فرد انسانی در فرهنگ‌ها و اجتماع‌های مختلف است، آن‌گونه که بشر از یاد برده است که این نشانه‌ها زبانی برای ارتباط و گفتمانی برای تنوع هستند، از یاد برده است که این‌ها نه قانون‌های تغییرناپذیر بلکه قراردهایی هستند که چگونه بودن و یا حتا بودن یا نبودن آن‌ها به خود جامعه‌ی انسانی و فرد برمی‌گردد. صحبت کردن و پی‌گیری این نشانگان و تاثیر آن‌ها بر زندگی معاصر در عصر حاضر شاید پیچیده باشد و شاید به زمان و دانش مربوط به خود نیازمند باشد ولی حساسیت نسبت به رفتار فردی خود و کنترل آن با توجه به سلامت رفتاری و خاست‌گاه اندیشگانی آن رفتار می‌تواند به ما در کنترل این نشانگان یاری رساند. واقعیت این است که نه می‌توان گفت که نقش نشانه‌ها در زندگی فردی و اجتماعی غیرضروری و منفی است و نه می‌توان گفت که این نشانه‌ها نقش ارزنده‌ای را بازی می‌کند ولی شاید بتوان گفت که زوایه‌ی قرارگیری ما در مقابل این نشانه‌ها و واکنش ما نسبت به حضور آن‌ها بیشتر از هر چیز نقش آن‌ها را تعیین می‌کند.‌

دنیای نشانه‌ها همان‌طور که پیش‌تر گفته شد مانند کشف دنیایی ناشناخته و اعجاب‌انگیز می‌تواند ما را با شگفتی‌های خود همراه سازد. نشانه‌هایی که گاهی خود را در چین، هند و آسیای دور به ما می‌نمایانند، گاهی سرخ‌پوست‌ها به سمت این نشانه‌ها رهنمون می‌شوند و هر قومی یا گروهی یا قبیله‌ و تمدنی می‌تواند درهایی را به سوی این رمزگان شگفت‌آور بگشاید که زیبایی این دنیا را آشکار کند. ولی مسئله‌ی دارای اهمیت این است که نشانه‌ها یا دست کم بیشتر آنها در فضایی ایزوله و دور از ما قرار ندارند، آن‌ها در زندگی ما حضور دارند و خود را بر روابط و رفتار ما تحمیل می‌کنند و گاهی چنان بندی رهایی را از زیست ما می‌گیرند، اگرچه شگفت‌انگیز بنماید ولی شناخت آن‌ها باید گاهی در جهت کنترل‌شان باشد.‌

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , , ,