Saturday, 18 July 2015
19 September 2020

«زنان، حاشیه‌نشینی و خشونت شهری»

2012 April 22

آن‌چه در این بخش می‌آید انتخابی از رادیو کوچه در بین رسانه‌ها است.

الهه حبیبی

منبع: سپید

در اغلب مباحث اقتصادی و جامعه‌شناسی درباره فقر، از این موضوع به طور کلی و با اصطلاح «خانوارهای فقیر» بحث شده اما د ر دهه‌های اخیر در برنامه‌های توسعه جنسیتی سازمان‌ملل، به مقوله جدیدی تحت عنوان «فقر و زنان» توجه شده است. طبق آمار سازمان‌ملل بیش از 60 درصد فقرای جهان زن هستند. به گزارش بانک جهانی «زنان دو سوم کارهای جهان را انجام می‌دهند، در حالی که یک دهم درآمد جهان را به دست می‌آورند و تنها کمتر از یک درصد از سرمایه جهان متعلق به آن‌هاست.»

اصطلاح زنانه شدن فقر توضیح می‌دهد باوجود پیشرفت نسبی زنان در بازار کار، خانواده‌های تحت سرپرستی مادر نسبت بالاتری از فقر را نشان می‌دهند. بنابراین در بررسی زندگی حاشیه‌نشینان علاوه بر مشکلات و موانعی که برای سلامت و بهداشت در این مناطق وجود دارد باید به متغیر جنسیت نیز توجه کرد.

حاشیه‌نشینان در مواردی از قبیل امکان برخورداری از تحصیل، شرایط اشتغال برابر یا برخورداری از حمایت‌های اجتماعی مورد غفلت واقع شده‌اند و این قبیل محرومیت‌ها باعث محدودیت روابط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، شرایط بدکاری، حقوق نامناسب، درآمد کم و تغذیه نامناسب می‌شود که خود می‌تواند آثار منفی بر سلامت آنان بگذارد. با در نظر گرفتن متغیر جنسیت می‌توان مشاهده کرد زنان در این زمینه دچار تبعیض مضاعف می‌شوند و این موضوع بر سلامت آنان تاثیر می‌گذارد.

خشونت‌شهری در بین حاشیه‌نشینان

خشونت که می‌تواند در ابعاد مختلف جسمی و روانی اعمال شود همیشه تهدیدی برای سلامتی محسوب شده است. فقر علاوه بر این‌که در مناطق حاشیه‌نشین، سلامت زنان را تهدید و دست‌رسی آنان را به منابع سلامت کمتر می‌کند، خود عامل ایجاد حاشیه‌نشینی و به دنبال آن پدیده خشونت‌شهری است. خشونت‌شهری نوعی از خشونت است که با شهر به عنوان یک موجودیت فیزیکی رابطه‌ای مستقیم دارد. انسان‌شناسان شهری یکی از دلایل و انگیزه‌های خشونت‌شهری را پدیده مهاجرت روستایی به شهرها می‌دانند. این معضل در ایران از سال‌های پیش از انقلاب و از زمان اجرای اصلاحات ارضی در حکومت پهلوی آغاز شد و پس از انقلاب اسلامی نیز ادامه یافت و در سال‌های اخیر رشد قابل‌توجهی داشت. براساس سرشماری سال 1375 حدود یک پنجم جمعیت منطقه کلانشهری تهران در شهرها و شهرک‌های حاشیه‌ای با ساخت و ساز غیرمجاز و غیرمتعارف سکونت یافتند. رییس کمیسیون فرهنگی- اجتماعی شورای شهر تهران از رشد حاشیه‌نشینی از 2 به 5 درصد – به‌عنوان مادر معضلات اجتماعی کشور- طی 10 سال آینده خبر داد.

خشونت‌ شهری مبتنی بر جنسیت

شهرک‌های حاشیه‌نشین و مناطق فقیرنشین در اغلب موارد مناطقی جرم‌خیز و خشونت‌طلب هستند و به همین دلیل زنانی که در این نوع مناطق زندگی می‌کنند خشونت آشکار و پنهان بیشتری را متحمل می‌شوند که سلامت آنها را به خطر می‌اندازد. این نوع خشونت در مورد مردان غالبن خشونت خیابانی، قتل، جرائم یا کتک‌کاری است، اما زنان بیشتر در خانه و محیط کار و از سوی مردان آشنا در معرض خطر هستند. این خشونت را می‌توان در دو حوزه خصوصی و عمومی و همین‌طور در ابعاد خاص جنسی، جسمی، روانی، مالی و سیاسی مشاهده کرد.

یکی از اشکال خشونت‌های شهری که زنان را درگیر خود می‌کند خشونت‌های فردی شامل فشارها و خشونت ‌در محل کار یا محل تحصیل است. شکل دیگر خشونت، خشونت‌های گروهی سازمان‌یافته مثل گروهی‌های مافیایی تولید، قاچاق و توزیع انواع موادمخدر، فحشا، برده‌فروشی جدید و قاچاق انسان است. دختران و زنان زیادی هر روزه از کشورهای مختلف به قصد کار خانگی و فحشا به کشورهای دیگر قاچاق می‌شوند که بسیاری از این قربانیان، زنان فقیر یا ساکنان شهرک‌های حاشیه‌نشین و فقیر‌نشین هستند. به گزارش سازمان‌ملل، ایران نیز یکی از کشورهای درگیر قاچاق انسان است. خشونت‌خانگی نیز که شامل سوء‌استفاده جنسی، زنای با محارم، کتک‌زدن و فشارهای روانی و مالی علیه زنان می‌شود، آمار زیادی را به خود اختصاص داده است. از دلایل عمده این نوع از خشونت عوامل بیمارگونه ناشی از زندگی شهری یا تقویت‌شده در محیط شهری نظیر فقر، بیکاری، افسردگی و اضطراب، اعتیاد به موادمخدر یا الکل در نظر گرفته شده است. سلامت در زنان در طبقات مختلف و با توجه به سطح درآمد و تحصیلات آنها متفاوت است. حاشیه‌نشینی به دلایل عدم دسترسی افراد ساکن به منابع سلامت مانع بزرگی در مسیر سلامت یک جامعه است. از طرفی شهرداری‌ها نیز به دلیل مشخص نبودن محدوده شهر، حاشیه‌نشینان را بخشی از محدوده شهر به حساب نمی‌آورند و این موضوع باعث تبعیض مضاعف علیه زنان می‌شود. زنان از سویی در بین گروه حاشیه‌نشین قرار گرفته‌اند که از بسیاری از امکانات محروم شده و از سوی دیگر بین گروه زنان قرار گرفته که منابع مالی و تحصیلی کمتری دریافت می‌کنند. بالطبع این فقر و محرومیت سلامت آن‌ها و کودکانشان را نیز تحت تاثیر قرار می‌‌دهد.

«نوشته فوق می تواند نظر نویسنده باشد و الزامن نظر رادیو کوچه نیست»

|

TAGS: , , , , , ,